Zionistische backpackers en expansionisme

IMO Blog, 2006

Alles wat Israëli's doen, zelfs vakantie vieren, wordt door sommigen in verband gebracht met de zogenaamde 'expansionistische ideologie' van het Zionisme. Zo maken veel Israëli's na hun militaire dienstplicht een reis naar het buitenland, vaak naar India of China. Zoveel, dat er plaatsen zijn waar de menukaarten in het Hebreeuws zijn opgesteld. Aan deze backpackers is recentelijk zelfs een studie(*) gewijd, dat dit fenomeen - volgens mij universeel onder jongeren uit westerse samenlevingen - in verband brengt met het 'Zionistische ethos van land veroveren, bebouwen en verdedigen'. De plaatsen waar men de Israëlische toerist tegemoet komt in zijn eigen taal worden voor het gemak 'enclaves' genoemd. Ook de taal die de Israëlische reizigers onderling bezigen is de onderzoekers niet ontgaan: zij schijnen elkaar aan te duiden met dezelfde termen die voor kolonisten worden gebezigd. Dit alles zou te maken hebben met het feit dat Israël zijn grenzen nog niet heeft vastgelegd, en sterker nog, zijn grenzen nooit als grens heeft gezien maar altijd als een lijn waarachter nog te ontginnen gebied ligt, aldus de Volkskrant van 24 maart, die in navolging van voornoemde studie een paginalange beschouwing wijdt aan het fenomeen van de backpackers en Israëls grenzen.

De Zionistische pioniers uit de jaren '20 en '30, de backpackers, de bezetting, Olmerts plannen om zich uit een aantal nederzettingen terug te trekken en Israëls grenzen vast te stellen, en de nieuwe historici die 'de mythen van de zionistische geschiedschrijving probeerden te ontkrachten', het wordt allemaal in een grote pan gedaan waaruit vervolgens de 'Israëlische identiteit' tevoorschijn komt. En die ziet er niet al te best uit. 'De zoektocht naar territorium is nog altijd niet ten einde. Voortgedreven door het gevoel 'altijd belegerd te worden' en 'te leven binnen Auschwitz grenzen', zoekt Israël naar manieren om de veroverde Westoever te kunnen behouden'. De enclaves van de backpackers dienen als surrogaat frontiers. De backpackers zouden de laatste helden van het Zionisme zijn.

Het is allemaal welhaast hilarisch: wij maken ons iedere zomer vrolijk over de Duitsers op onze stranden die uren staan te zwoegen om een kuil te graven en er vervolgens door de vloed uit worden gejaagd, terwijl alle menukaarten en toeristische folders in het Duits zijn en hele vakantiedorpen voor de Duitsers uit de grond zijn gestampt, we schamen ons voor onze jongeren op de Spaanse stranden, en gaan zelf op vakantie naar de Turkse kust waar alles uiteraard geheel op de Nederlandse toerist is afgestemd. Dit verschijnsel heet ook wel massatoerisme en heeft weinig met het Zionisme of welke andere ideologie dan ook te maken.

De notie dat Israël in een identiteitscrisis zou zitten omdat het geen land meer kan ontginnen is gezocht. Om jongeren die erop uit trekken (een teken van een open blik en interesse in andere landen) een expansionistische ideologie in de schoenen te schuiven, is ronduit beledigend. Ik begin mij af te vragen of een Israëli wel eens iets kan zeggen of doen zonder dat het in verband wordt gebracht met de bezetting en het vermeende expansionisme van het Zionisme.
Als Israëli's erop uit trekken, zijn zij eigenlijk uit op ontginning van deze gebieden. Als Israëli's thuisblijven leiden zij aan een getto mentaliteit. Als zij opkomen voor hun land en haar belangen zijn zij eng-nationalistisch. Als zij juist kritisch zijn, tonen zij aan dat ze zich in een identiteitscrisis bevinden.

Bij al dit geneuzel over backpackers en pioniers en frontiers wordt de meest voor de hand liggende reden van een eventuele 'identiteitscrisis' onder Israëli's vergeten: het feit dat er na zo'n 100 jaar conflict, en bijna 60 jaar na de stichting van Israël, nog steeds geen vrede is. Israël heeft zich in die roerige geschiedenis zowel van een oorlogzuchtige als een verzoenende kant laten zien. Beide hebben Israëls vijanden er niet van kunnen overtuigen om vrede te sluiten. In de ogen van veel Israëli's ligt de oorzaak van de problemen dan ook nog steeds vooral in een fundamentele afwijzing door de meeste Arabische staten en de Palestijnen van Israëls bestaansrecht als Joodse staat. Hoewel Israël zeker ook niet vrijuit gaat, bevat deze notie een kern van waarheid. Immers, al voor de stichting van Israël en zeker voor de bezetting was er geweld tegen de Joden in Palestina en riepen radicale Arabische leiders op om de Joden uit Palestina te verdrijven.
De verkiezingen lijken een gevoel van apathie te bevestigen: kreeg in het verleden een partij of leider die zich duidelijk uitsprak voor vrede en een compromis (Rabin, Barak) een duidelijk mandaat, of juist hij die beloofde hard tegen de Palestijnen te zullen optreden (Netanjahoe, Sharon), nu is er geen duidelijke uitspraak van de kiezer wat dit betreft. Kadima heeft geen duidelijk mandaat voor verdere ontruimingen gekregen, maar rechts heeft ook geen mandaat gekregen voor zijn compromisloze 'Groter Israël' ideologie. Er zijn 4 verschillende partijen nodig om tot een meerderheid te komen. Hoe deze uitslag te vertalen in een stabiele coalitie, lijkt een godsonmogelijke opgave.

En tenslotte moeten de mensen die zo de mond vol hebben over het expansionistische karakter van het Zionisme mij eens uitleggen hoe het komt dat Israël, inclusief de geannexeerde Golanhoogte en de Westelijke Jordaanoever, kleiner is dan Nederland. Aan Israëls militaire kracht kan het niet liggen.

(*) Chaim Noy en Erik Cohen (samenstelling): Israeli backpackers - From tourism to rite of passage

Tag: Zionism