Kritiek of zelfhaat?

IMO Blog, 2006

In het TV-programma Tegenpolen stonden zondagavond Harry de Winter van Een Ander Joods Geluid en de orthodoxe Rabbijn Lody van de Kamp tegenover elkaar. 'Twee Joden met zulke verschillende visies op Israël', zo leidde de presentator hen in. Joden staan er bekend om over zo ongeveer alles met elkaar van mening te verschillen en hier heftig met elkaar over in debat te gaan, en daarom viel me de felheid in het debat eigenlijk nog mee.

Nadat de presentator had opgemerkt dat De Winter binnen de Joodse gemeenschap wel voor verrader en vijand van Israël is uitgemaakt, haastte Van de Kamp zich te zeggen dat hij dat niet zo ziet, maar het inhoudelijk niet met De Winter eens is. De Winter verklaarde vervolgens wel te begrijpen waarom er 'zo emotioneel op zijn stellingname wordt gereageerd', dit kwam door de Holocaust en de angst en emoties die daaruit voortkomen. Jammer dat de presentator hier niet verder op door vroeg. Want komt die kritiek vanuit de Joodse gemeenschap nou echt alleen daaruit voort? Zijn al die anderen zo verblind door emotie, terwijl de Winter de zaken nog wel helder ziet? Zijn mensen die het voor Israël opnemen verblind door wat hun is aangedaan in de oorlog? Ik vind dat nogal een verwijt en zou me behoorlijk aangesproken voelen als ik een Jood was.


De Rabbijn legde vervolgens uit dat hij het te ver vond gaan de bezetting van de Westelijke Jordaanoever met de nazi's te vergelijken, waarop De Winter antwoordde dat bezetting bezetting is, en bepaalde gevoelens en beelden daarbij vanzelf opkomen. Hij wees er terecht op dat een humane bezetting niet bestaat, maar nam onterecht aan dat als Israël zich maar uit de bezette gebieden terugtrekt, en de Palestijnen hun vrijheid hebben, de problemen vanzelf zijn opgelost. Ik wou dat het zo was, en ook de meeste Israëli's wilden dat het zo was. In dat geval was er waarschijnlijk al lang een Palestijnse staat geweest, en waren veel doden aan beide kanten gespaard gebleven. Van der Kamp vond dat De Winter de geschiedenis niet goed in ogenschouw nam, maar De Winter deed dit resoluut van de hand: 'We kennen de geschiedenis en moeten nu naar de toekomst kijken'. Dat klinkt leuk, maar hoe je naar de toekomst kijkt hangt sterk samen met hoe je het verleden ziet, en wat je als de belangrijkste oorzaak van het conflict ziet.

In een dergelijke discussie had de presentator echter duidelijk geen zin, en stelde beiden liever de vraag of ze het erg zouden vinden als Israël er niet meer zou zijn. De Winter had al beweerd dat voortzetting van de bezetting het einde van Israël betekent. De vraag leidde tot nietszeggende en voorspelbare antwoorden: dat het natuurlijk niet goed zou zijn als Israël er niet meer is, maar dat Joden ook heus in Europa veilig zijn (We klagen jullie heus niet aan hoor), en De Winter was vooral bang dat Israël atoomwapens zou gebruiken als het echt in het nauw wordt gedreven. Hij vergeleek Israël met de Titanic die ondergaat, en voegde eraan toe dat hij zich doodschaamt voor wat Israël doet, zoals het gebruik van clusterbommen in de Libanon oorlog. Hierop kwam Van de Kamp met een interessant citaat van Golda Meir: "Wij kunnen vergeven dat de Arabieren onze kinderen hebben gedood, maar wij kunnen niet vergeven dat zij ons hebben gedwongen hun kinderen te doden". Mooi gezegd, met een kern van waarheid en van onwaarheid.

De kern van waarheid is dat de Arabieren met hun continue vijandigheid ten opzichte van Israël het wel degelijk hebben gedwongen zichzelf te verdedigen in verschillende oorlogen, en te laten zien dat het niet met geweld te elimineren is. Dit besef aan Arabische kant heeft tot de vrede met Egypte en Jordanië geleid, en ook het vredesproces met de Palestijnen in de jaren '90 op gang gebracht. Het was voor sommige zionisten bovendien wel degelijk een pijnlijke gewaarwording dat zij hun ideaal van Joodse zelfbeschikking alleen met grof geweld en afschrikking konden verwezenlijken, en mensen die dit al vroeg bepleitten, zoals Jabotinski, stuitten op veel kritiek en onbegrip. Van de andere kant is het natuurlijk niet zo dat Israëli's de dood van een Arabier erger vinden dan die van een van hun. Men rouwt altijd het meest om de eigen doden; ieder land, iedere cultuur doet dat, en Israëli's zijn geen altruïsten of engelen. Men bood oprecht verontschuldigingen aan voor de 19 doden in Beit Hanoun, maar 19 doden in Sderot had men erger gevonden. Dat is de harde realiteit.

De Winter was verbaasd dat Van der Kamp zich niet schaamt voor Israël. Wat is schaamte? Sommige mensen schamen zich voor Verdonks harde uitzettingsbeleid, de Schipholbrand, onze soldaten in Irak of nu in Afghanistan. Ik schaam mij niet zo snel voor iets dat ik niet heb gedaan en ook niet had kunnen voorkomen, maar toen ik een tijdje terug een zigeunerfamilie uit Kosovo sprak, kinderen waarvan de oudste 19 jaar, die voor de tigste keer bij de IND moesten komen om te bewijzen dat zij de waarheid hadden gesproken, en mij in perfect Nederlands vertelden over hun toekomstplannen, toen ging er wel iets door me heen. Zij lieten zich zelf overigens bepaald niet positief uit over de Nederlandse Arabieren, die niet zouden willen werken maar slechts een uitkering trekken, maar dat terzijde.

Harry de Winter is al lang niet meer in Israël geweest, en vertelde dat hij zich steeds minder verwant voelt met Israël. Hij heeft er familie en vrienden. Waarom schaamt hij zich voor wat Israël doet? Als Israël zijn voorstellen zou uitvoeren zou niet hij, maar de Israëli's de consequenties dragen. Dat is waarom mensen in het land stemmen waar zij leven. Harry de Winter heeft nooit de keuze gemaakt om naar Israël te emigreren en daar mee te werken aan het unieke project van Joodse zelfbeschikking. Hij vertelde een Zionistische opvoeding te hebben gehad, en voor 1967 in Israël het "land van melk en honing" te hebben gezien. Na 1967 was dit al snel verdwenen vanwege de arrogantie van de macht. Je kunt je voor je geloofsgenoten schamen, maar De Winter is atheïst en viel de rabbijn er fel op aan hoe hij nog kon geloven na de Holocaust. Daar lijkt me inderdaad wel wat voor nodig, maar hij is bij lange na niet de enige. Van de andere kant schijnt juist religie ook bepaalde zaken die rationeel niet te bevatten zijn, toch op een of andere manier dragelijk te maken, en de kracht te geven om door te gaan.

Het zijn overigens vaak mensen die aanvankelijk in Israël een ideaalbeeld zagen, die later, wanneer dat beeld niet bleek te kloppen, in haar felste criticasters veranderden. Dit zwart-wit denken bleek ook duidelijk uit De Winters stelling dat de kinderen van de slachtoffers van de beul nu zelf beulen zijn geworden. Beulen van hen die hun willen vernietigen, zou ik daaraan toe willen voegen. De vraag is wat je moet doen als je geen andere keuze hebt dan zelf geweld te gebruiken om je vege lijf te redden. De Winter neigt naar de keuze (maar dit zei hij niet zo letterlijk) dat er dan maar geen Israël meer moet zijn. Makkelijk, als je er toch niet woont, maar dat is misschien een beetje kort door de bocht van mij. Hoeveel mensen mag je doden om een land te behouden? Die vraag wordt bij andere landen nooit gesteld. Duitsland veroorzaakte 20 miljoen doden (de eigen doden meegerekend), en niemand heeft haar bestaanrecht in twijfel getrokken. Maar de Amerikanen zouden zeker geen deelname van een nazistische partij hebben geaccepteerd bij de Duitse verkiezingen van 1949. Er zijn veel landen die meer doden op hun geweten hebben dan Israël. Er zijn veel landen die meedogenlozer met hun vijanden hebben afgerekend. Hoeveel Chinezen schamen zich voor wat 'hun' land doet? Hoeveel Marokkanen pleiten voor een onafhankelijke staat in West Sahara? Hoeveel Turken pleiten voor een vrij Koerdistan? Men heeft al moeite om een genocide van bijna 100 jaar geleden te erkennen, begaan onder een regime waarvan alle leden inmiddels onder de grond liggen.

Mij bekruipt soms de vraag waarom sommige Joden 'roomser dan de Paus' willen zijn, en vinden dat 'hun' staat, ook als zij daar niet wonen, perfect moet zijn, een modelstaat voor alle andere landen. Waarom eisen zij dat van hun Joodse medemensen in Israël, en waarom willen zij dat hun staat door ons wordt veroordeeld en geboycot zolang het niet aan hun hoogstaande eisen voldoet? Leden van Een Ander Joods Geluid liepen van de zomer mee in een demonstratie waar Hezbollah aanhangers "Joden opgepast, het leger van de profeet komt eraan", scandeerden, en onlangs sprak Hajo Meyer op een 'vredesconferentie' waar "Geen vrede met Israël; niet praten met Zionisten!" werd geroepen. Waar komt de haat van deze Joden voor Israël vandaan? Niemand dwingt ze er te gaan wonen, in het leger te dienen, en als Zionist door het leven te gaan. Het is uiteraard volkomen legitiem van mening te zijn dat Israël teveel geweld gebruikt en de nederzettingen moet ontruimen, en dit ook publiekelijk te bepleiten, maar dit verklaart niet de onbedwingbare behoefte van mensen van bijvoorbeeld EAJG om Israël keer op keer aan de schandpaal te nagelen en al wat haar vijanden doen goed te praten. Zou dit misschien ook iets met de Joodse geschiedenis te maken hebben?

Ratna Pelle