Verkiezingen en mogelijke coalitie

IMO Blog, 2006

De grootste verrassing van de verkiezingen gisteren was de grote winst voor de SP. Hoewel deze was voorspeld, was het allerminst zeker dat deze voorspelling uit zou komen. Immers, ook bij de vorige verkiezingen was een grote winst voor de SP voorspeld. Was hun campagne nu zoveel beter dan drie jaar geleden? Of die van de PvdA, hun grootste concurrent, zoveel slechter? Ik vraag het me af. Men had waarschijnlijk het idee dat de PvdA toch niet de grootste zou worden, dus strategisch stemmen op de PvdA was niet nodig. En de PvdA weigerde tot op het laatst om zich uit te spreken voor een links kabinet. Deze aarzeling, gecombineerd met drie jaar van harde bezuinigingen, die velen in hun beurs hebben gevoeld (met name de privatisering van de zorg kwam hard aan), en onzekerheid of de oude dag bij de PvdA wel in goede handen zou zijn, hebben velen over de streep getrokken om SP te stemmen. Als je een links kabinet voorstaat was de keuze voor de SP dan ook strategischer dan een stem voor de PvdA.


Toch geloof ik niet dat er van een ruk naar links sprake is. Links en rechts lijken wel verder uit elkaar te liggen, met zwaar verlies voor de VVD maar wel 9 zetels voor Geert Wilders, en de SP als derde partij van het land, ten koste van de PvdA. Van alle verschillende coalitiemogelijkheden is een centrum-coalitie van PvdA met CDA het minst populair. Volgens een gisteren gehouden peiling zou deze slechts de steun van 9% van de bevolking hebben. Verreweg de meeste mensen willen of een links of een rechts kabinet, maar geen centrum-regering.

De groei van Geert Wilders lijkt spectaculair, maar de steun van ca.6% van de mensen voor een radikaal anti-islamitisch programma verbaast me niet. Uit enquêtes zijn wel hogere percentages mensen met islamofobe gevoelens naar voren gekomen, en de lijst Pim Fortuyn is weggevaagd. Hoeveel mensen wonen in achterstandswijken en hebben dagelijks te maken met de perikelen van de multiculturele samenleving? Meer dan 6% schat ik zo. Bovendien hebben de grote partijen het integratievraagstuk teveel links laten liggen, en kreeg men soms de indruk dat er de laatste 5 jaar niks is gebeurd in Nederland. De sterke aanwezigheid van een partij met zulke radikale standpunten is echter zonder meer slecht voor de verhoudingen tussen verschillende bevolkingsgroepen, en zal de integratie dan ook niet ten goede komen. Te vrezen valt dat Wilders' uitspraken vanuit de oppositiebanken de spanningen verder zullen opvoeren.

Hoe uit deze uitslag een stabiele regering kan worden samengesteld is vooralsnog onduidelijk, en er wordt alom gespeculeerd over een lange en moeizame formatie. Wouter Bos merkte in het slotdebat gisteren terecht op dat de grootste winnaar betrokken moet worden bij de coalitiebesprekingen. Deelname van de SP aan het kabinet betekent echter dat zij het met het CDA moeten zien eens te worden over het programma van de komende vier jaar. Hoe dit mogelijk is zonder dat de geloofwaardigheid van een of waarschijnlijk beide partijen wordt aangetast is mij een raadsel. Laat ik mij hier aan een voorspelling wagen: het wordt een kabinet van CDA, PvdA en Christenunie. Deze laatste wil erg graag meeregeren en het CDA zal daar niet onwelwillend tegenover staan. Het accent van dit kabinet zal iets meer dan de afgelopen jaren het geval was op milieu en sociale zaken komen te liggen, maar dat kan volgens Balkenende waarschijnlijk ook wel vanwege de betere economische situatie. Op het gebied van abortus en euthanasie en het homohuwelijk kan waarschijnlijk wel worden overeengekomen om bestaande wetgeving te handhaven, in ruil voor het niet aantasten van de hypotheekrente-aftrek, en rijkere ouderen niet laten meebetalen aan de AOW. Mogelijk wordt de kinderbijslag verhoogd, en de no-claim korting afgeschaft, en gaat de vrijgave van de huren niet door, waarmee aan de wens van de PvdA om mensen aan de onderkant te sparen wordt tegemoet gekomen.

Al met al een Nederlands polderachtig model, waarin iedereen een beetje krijgt, maar de toegenomen ongelijkheid van de afgelopen jaren niet ongedaan wordt gemaakt, aangezien op punten van grote onenigheid bestaande wetgeving wordt gehandhaafd. Het asielbeleid zal wellicht iets versoepelen. Het wordt nog spannend in hoeverre de PvdA vast gaat houden aan een generaal pardon voor de 26.000 uitgeprocedeerde asielzoekers en een parlementair onderzoek naar de steun van het vorige kabinet voor de oorlog in Irak, punten die Bos in de campagne als breekpunt heeft bestempeld. Gezien het gebrek aan alternatieven (er zijn 6 partijen nodig om een linkse coalitie te vormen, en 4 om over rechts te gaan, waarbij het nogal onmogelijk lijkt dat de Christenunie en Wilders het in een coalitie met elkaar uithouden), zullen ze hier ook wel uit komen, en over 4 maanden zal dan waarschijnlijk een kabinet worden gepresenteerd waarvan eigenlijk nu al duidelijk is dat het het enige mogelijke is, wat niet wil zeggen dat het ook het beste aan de wens van de kiezer tegemoet komt.

Ik ben zeer benieuwd naar uw reacties en voorspellingen, dus toon uw creativiteit en reageer op deze blog. Onder de juiste inzenders wordt een boekenbon verloot.

Ratna Pelle