Israel-Palestina: het is eigenlijk heel simpel

IMO Blog, 2006

"Het conflict is eigenlijk niet zo ingewikkeld, en we moeten het niet ingewikkelder maken dan het is", zo vertelde iemand mij recentelijk in een discussie. "Ik ken de hoofdlijnen, en daar heb ik genoeg aan". Die hoofdlijnen bestonden eruit dat de Joden Israël hadden gekregen vanwege schuldgevoelens over de Holocaust, en ten koste van de daar wonende Arabieren, en ze daar al lang blij mee moesten zijn. Israël heeft vervolgens in een oorlog de meeste Palestijnen verjaagd, waardoor zij nu nog in vluchtelingenkampen zitten. "Dat is niet zomaar gebeurd", protesteerde ik, waarop ik het antwoord kreeg dat "die Palestijnen daar inderdaad niet zomaar zijn gaan zitten".

"Zij zijn de oorlog begonnen nadat zij het delingsplan van de VN hadden afgewezen", ging ik verder, en wees er op dat de Arabieren vanaf de komst van de eerste Zionisten al geweld gebruikten tegen de Joden in Palestina, lang voor er een Israëlisch leger of een bezetting was. Dit zag ik verkeerd, er waren "schermutselingen tussen beide gemeenschappen", maar dat waren details die er verder niet toe deden, het ging immers om de grote lijnen. Overigens vond hij het ook wel begrijpelijk dat de Arabieren zich tegen de Zionistische immigranten verzetten. Ik wees erop dat Palestina geen Arabische staat was, en ook nooit was geweest, en de koloniale overheersers het merendeel van het Midden-Oosten onderling hebben verdeeld of aan deze of gene koning toegewezen. Maar dat waren natuurlijk weer details, net als de honderdduizenden Joodse vluchtelingen uit de Arabische landen, waarvan hij meende dat de meesten wel vrijwillig zouden zijn vertrokken.


Het argument dat het conflict eigenlijk heel simpel is heb ik vaker gehoord: Als Israël zich maar terugtrekt uit de bezette gebieden, zodat daar een Palestijnse staat kan worden gevestigd, en zich aan het internationaal recht houdt, dan komt alles goed. Dit is zeker niet teveel gevraagd van Israël, want het heeft dan al meer land dan het oorspronkelijk was toegewezen, en zelfs dit was al een grote prijs die de Palestijnen betaalden, voor iets waar zij geen schuld aan hadden. Zo kan men zogenaamd de kool en de geit sparen ('Ik ben helemaal niet tegen Israël, en haar bestaan is sowieso een feit'), en komt alles goed. Alleen die vermaledijde Zionisten liggen dwars, en zij worden hierin gesteund door het machtigste land ter wereld ('als Europa een meer vooraanstaande rol zou gaan spelen zou er wellicht een oplossing kunnen komen, maar met de VS wordt het nooit wat').

Het kan goed zijn om een ingewikkelde zaak tot de kern terug te brengen, omdat je anders door de bomen het bos niet meer kunt zien, maar het kan ook een handige manier zijn om je uit een discussie te redden over een onderwerp waar je eigenlijk niet al teveel van af weet. Wanneer je het conflict voorstelt als ingewikkelder dan bovenstaande 'simpele feiten' suggereren, wordt je soms al weggezet als partijdig en erop uit zijnde om 'Israëls misdaden goed te praten'. Anja Meulenbelt is hier een zeer goed voorbeeld van.

Wat mij daarbij opvalt, is dat veel mensen die zich zo ergeren aan 'details' die in Israëls voordeel spreken, absoluut geen problemen hebben met de vele details die tegen Israël worden aangevoerd, zoals de eindeloze berichten over de slechte behandeling van Palestijnen bij de checkpoints, de vernieling van olijfbomen, reisbeperkingen, avondklokken, etc. etc. Zelfs in het Acht Uur Journaal komen geregeld Palestijnse boeren in beeld die alleen op bepaalde tijden op hun land kunnen werken vanwege de 'muur', of wier bloemen verleppen door de lange wachttijden bij de checkpoints. Zijn dat nou hoofdlijnen? Iedereen weet toch inmiddels dat de bezetting veel ongemak en ook onrecht met zich meebrengt?

De keuze van wat men details noemt en wat hoofdzaken, en hoe men de vele gebeurtenissen (zowel uit heden als verleden) interpreteert, is een politieke keuze, en juist daarover zou het debat moeten gaan. De vele details over de checkpoints, de 'muur' etc. zijn volgens sommigen terug te voeren op het feit dat de bezetting vreselijk wreed en onrechtvaardig is, en Israël de Palestijnen weg wil pesten. Men kan ze echter ook terugvoeren op de tweede intifada en de vele aanslagen door de Palestijnen. Deze aanslagen kan men op hun beurt terugvoeren op gerechtvaardigd verzet, of op de weigering Israël te erkennen, en de wens het leven in Israël onmogelijk te maken en zo de Joden te verdrijven. Het vele geweld tegen de Joodse gemeenschap in Palestina voor 1948 kan men interpreteren als begrijpelijk verzet tegen een groeiende en machtiger wordende gemeenschap, of als pogroms tegen (onder andere) van elders verdreven vluchtelingen.

Een van de kernpunten die bepalen hoe men bovenstaande feiten interpreteert, is hoe men tegenover het bestaansrecht van Israël staat, ofwel het recht van het Joodse volk op zelfbeschikking op de plaats van hun historische thuis. Als men dit historisch gezien niet erkent (dat is wat anders dan zeggen dat Israël nu een feit is), dan is alle verzet tegen de Zionisten begrijpelijk en ook gerechtvaardigd, en is de ontwikkeling van een bloeiende Joodse gemeenschap in Palestina al een vorm van agressie. Israël mag in deze visie dankbaar zijn voor het stukje land dat het toch heeft kunnen krijgen, en moet zich verder koest houden. De Palestijnen is al een historisch onrecht aangedaan, dus is onvrede en geweld van hun kant niet meer dan begrijpelijk.

Een milde houding tegenover Palestijns geweld en harde veroordeling van Israëlisch geweld komt dus veelal voort uit een soort principiële ontkenning van het recht van de Joden op zelfbeschikking. Dezelfde mensen maken zich geen zorgen over Israëls veiligheid en voortbestaan en de alomtegenwoordige ontkenning van Israëls bestaansrecht in de Arabische wereld. (Dit is begrijpelijk en zij zullen zich bij Israëls bestaan neerleggen in ruil voor de bezette gebieden.) Men ontkent bovendien veelal de centrale plaats van Jeruzalem voor de Joodse religie, cultuur en bovenal nationale identiteit, en meent dat dit een stad is waar alle drie de monotheïstische religies evenzeer mee verbonden zijn, en die dus niet het exclusieve bezit van één van die drie zou mogen zijn. Dat klinkt mooi en onpartijdig, maar vergeten wordt dat voor de Joden aan Jeruzalem ook een duidelijke nationale component verbonden is, die ze tijdens de vele eeuwen van verbanning altijd gekoesterd hebben. Aangezien de nationale component bij de Joden wel vaker wordt vergeten, is dat misschien - helaas - niet zo verbazingwekkend.
De Palestijnen ontwikkelden pas in de vorige eeuw een nationale identiteit, en voelen zich nog steeds nauw verwant aan de volken van de omliggende Arabische staten, met wie ze de taal, religie en een groot deel van hun geschiedenis delen. Het blijft mij verwonderen dat juist degenen die ontkennen dat de Joden een volk zijn, de Palestijnse nationale identiteit - en daarmee hun recht op zelfbeschikking - zonder meer erkennen.

Moet je nou echt zo'n vreselijke Zionist zijn om de Joden niet alleen als religie maar ook als volk te zien, en hun een veilig plekje onder de zon te gunnen? Blijkbaar wel, want velen, waaronder genoemde discussiepartner, verbazen zich erover dat een links georiënteerde niet Joodse atheïst het zo opneemt voor Israël. En daar verbaas ik mij dan soms weer over, of beter gezegd, ik vind dat nogal triest.

Ratna Pelle