Spray4justice - met Ali B. naar Palestina

IMO Blog, 2007

"Wil je met Ali B. en United Civilians for Peace naar Palestina? Maak dan een ontwerp voor een graffiti die steun betuigt aan de Palestijnse kinderen die in de schaduw van de muur moeten leven. De winnaar mag in 2007 met Ali B. op reis om zijn eigen graffiti op de muur te sprayen!"

Dit is geen nieuwjaarsgrap, maar de tekst op de nieuwste Boomerang kaart die je gratis uit cafés en andere uitgaansgelegenheden mee kunt nemen. Meestal staan daar flauwe puberale opmerkingen of afbeeldingen op, het soort van dingen waarvan je in kennelijke staat denkt er een verre vriendin mee aan het lachen te kunnen maken, maar af en toe zit er wat ideëels bij en de criminele Israëlische bezetting, dat is met een paar biertjes op ook nog wel te begrijpen toch? Creativiteit en alcohol gaan bovendien vaak prima samen, kan ik uit eigen ervaring vertellen. Toen ik nog bij Loesje zat, verzonnen wij teksten doorgaans in het café op bierviltjes. Misschien heb ik nog wel ergens een stapeltje liggen. Ik denk dat ik wel een paar teksten over de 'muur' zou kunnen verzinnen in een creatieve bui. Wat is er immers symbolischer voor polarisatie, onderdrukking, uitsluiting, dan een muur, die de ander letterlijk buiten houdt, hem tot een gevaarlijke andere soort bestempelt, waar we niks mee te maken willen hebben? Ik kan mij de beelden nog goed herinneren toen de Berlijnse Muur viel - ik deed dat jaar eindexamen en was het jaar daarvoor met schoolreis naar de DDR geweest. Die muur stond vol met graffiti. "Auf die Dauer hält keine Mauer" vond ik de mooiste en heb ik nog op een foto staan. Wie kon toen bevroeden dat de muur zo snel zou vallen? Zeker niet onze gids, met wie ik graag en veel in discussie ging.


We staan er niet zo bij stil, maar de wereld staat vol met muren en hekken. In een van de diepte-interviews die Paul Rosenmöller voerde met alle lijsttrekkers voor de verkiezingen, liep hij met Femke Halsema langs het hek dat rond de Spaanse enclave Melilla in Marokko is gebouwd om Afrikanen buiten Europa te houden. Het eerste wat ze zei is dat het haar zozeer deed denken aan de muur die Israël op de Westelijke Jordaanoever bouwt. Of het dan maar onmiddellijk moest worden afgebroken, zoals GroenLinks immers ook van Israël verlangt?, vroeg Rosenmöller in zoveel woorden. Dat lag allemaal toch wat gecompliceerder. Ze bleef maar herhalen hoe ongemakkelijk ze zich erbij voelde, hoezeer het tegen haar idealen en principes en waarden inging, maar onmiddellijk afbreken, nee dat was niet mogelijk, dan zouden miljoenen Afrikanen daar binnenlopen en die kan Europa niet allemaal ineens opnemen. De hele uitzending bleef ze ermee worstelen: hoe de mooie en hoogdravende idealen verenigen met de harde realiteit? Het was een mooie uitzending, en ik vond haar worsteling geen teken van zwakte, maar van kracht. Haar voorlopige conclusie was dat dergelijke barrières tijdelijk nodig kunnen zijn, maar ondertussen moeten we werken aan de oorzaken van de Afrikaanse migratie: aan armoedebestrijding daar, aan eerlijker wereldhandel.

Waren zij en vele anderen ook maar zo genuanceerd over de Israëlische muur: hij is vreselijk, hij zou er niet moeten zijn, maar hij heeft wel een oorzaak, en Israël kan hem niet onmiddellijk afbreken zonder dat we wat aan de oorzaken doen - zowel het Palestijnse terrorisme, de wapensmokkel, de aanslagen, maar ook de verschillen in welvaart, waarvoor een fatsoenlijk Palestijns bestuur nodig is, en werkgelegenheid. Worstelden mensen maar met de vraag hoe het recht van Israëlische burgers om in veiligheid in een door haar buren erkende staat te leven, en van de Palestijnen om in vrijheid in een eigen staat te leven, met elkaar verenigd kan worden. Rechtvaardigheid voor beide (zoals een meerderheid aan beide kanten het ziet) is niet mogelijk, het recht van de één gaat haast automatisch ten koste van legitieme rechten van de ander. De Palestijnen zouden zonder muur en checkpoints en militaire bezetting moeten leven, maar als Israël deze eenzijdig zou opheffen worden haar burgers weer opgeblazen op weg naar hun werk of in de disco.

Als Israël zonodig een muur moet bouwen, waarom dan niet op zijn minst op de Groene Lijn (1949 wapenstilstandsgrens), in plaats van over het land van Palestijnse boeren?
In tegenstelling tot wat sommigen beweren, loopt hij al voor een aanzienlijk deel over of vlak langs de Groene Lijn, en volgens de huidige route (maar die is al meermaals veranderd) zou ca. 7% van de Westelijke Jordaanoever aan de Israëlische kant komen. Met name rond Jeruzalem, maar ook rond enkele nederzettingenblokken in het noorden, wijkt hij van de Groene Lijn af. Volgens de Palestijnen wil Israël met de muur eenzijdig de grenzen met een toekomstige Palestijnse staat bepalen, en zoveel mogelijk land van de Westelijke Jordaanoever bij Israël trekken. Wat wordt vergeten, is dat volgens deze zelfde redenering Israël al vrijwillig, en zonder er iets voor terug te krijgen, afstand zou hebben gedaan van 93% van de Westoever, een reden dat ook veel kolonisten tegen de barrière zijn. Dit lijkt mij, eerlijk gezegd, geen slecht openingsbod. Het moge immers duidelijk zijn dat Israël niet eenzijdig zijn grenzen kan vaststellen, aangezien grenzen pas grenzen zijn als zij erkend worden en officieel worden vastgesteld door middel van een vredesverdrag. Israël heeft overigens al eerder stukken van de muur verplaatst nadat het hooggerechtshof klachten van Palestijnen gegrond had verklaard. Aangezien een definitief vredesverdrag, waarin naast de grenzen ook de heikele kwesties van Jeruzalem en de vluchtelingen worden geregeld, nog even kan duren, is een dergelijke interim-staat met voorlopige grenzen een goede tussen-oplossing. Daarmee zou meer dan 95% van de Palestijnen binnen een eigen staat en dus vrij van een militaire bezetting leven. Overigens houdt een dergelijke staat, zonder duidelijke afspraken over ontwapening van de terroristische groeperingen, nog steeds een behoorlijk veiligheidsrisico in voor Israël.

De oproep van Spray4justice komt onschuldig over, als een ludieke aktie om aandacht te vragen voor het lot van Palestijnse kinderen. Hij vormt echter onderdeel van een grotere campagne tegen de 'muur', die de oorzaken van de bouw volledig negeert. Opvallend is dat de campagne - en alle soortgelijke campagnes - niet oproept om de 'muur' te verplaatsen naar de Groene Lijn, waar Israël het volste recht heeft een muur te bouwen, maar enkel tot het ontmantelen ervan. Is "Move the Wall" niet pakkend genoeg als aktie-leus, of biedt het verplaatsen van de 'muur' onvoldoende 'gerechtigheid'?

Het begrip gerechtigheid is erg subjectief. Wat moet Israël allemaal doen voordat 'justice' voor de Palestijnen is bereikt? En op welke 'gerechtigheid' hebben de Israëli’s precies recht? Men roept niet op om voor vrede te spuiten - klinkt dit te soft en te kerkelijk? Of is het moeilijk om bij een oproep voor vrede het Palestijnse terrorisme geheel te negeren? United Civilians for Peace, en de organisaties die hierbij zijn aangesloten, hebben het sowieso nooit over vredesplannen, onderhandelingen, een twee-statenoplossing, wederzijds wantrouwen dat moet worden overwonnen en concessies die beide kanten moeten doen, maar spreken liever in de opruiende taal van de Palestijnse activist: ”Israël is een Apartheidsstaat, de muur een landroof, Israël probeert de bezette gebieden etnisch te zuiveren, Israël sluit de Palestijnen op in getto’s zoals de nazi's vroeger met de Joden deden”, enz. enz. Deze organisaties lijken dan ook niet uit te zijn op vrede en zoveel mogelijk rechtvaardigheid voor beide kanten, maar volgen kritiekloos het Palestijnse narratief. En daarin gaat het niet alleen om de bezetting: Israël zou racistisch zijn omdat het wel bereid is alle Joden ter wereld staatsburgerschap te geven, maar de Palestijnse vluchtelingen niet kunnen terugkeren. Terwijl de afwijzing van Israël door de Hamas evident is - zij schreeuwt het letterlijk van de daken - , is ook de erkenning van Israël door de PLO altijd tweeslachtig gebleven. Dat uitte zich in de retoriek van Arafat naar de eigen achterban, die afweek van wat hij naar Israël en de rest van de wereld verkondigde. In de onderhandelingen bleef de PLO vasthouden aan het "recht op terugkeer", waarmee miljoenen Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen uit de 1948 oorlog zich in Israël moeten kunnen vestigen, en zo op termijn het land van binnenuit overnemen. Men heeft nooit het recht van de Joden op zelfbeschikking erkend. De retoriek van UCP sluit hier naadloos op aan.

De protestantse organisatie Kerkinactie stapte onlangs uit het samenwerkingsverband United Civilians for Peace, omdat deze te eenzijdig pro-Palestijns is, alhoewel men op een ad-hoc basis wil blijven samenwerken. Hopelijk volgen meer organisaties dit voorbeeld, en stelt men het doel van een twee-statenoplossing, èn de erkenning van gedeelde verantwoordelijkheid voor het conflict, als voorwaarde voor verdere samenwerking, zodat inderdaad van een 'rechtvaardige' oplossing gesproken kan worden.

Ratna Pelle