Arabisch vredesplan en Joodse staat

IMO Blog, 2007

De afgelopen dagen (28 en 29 maart) kwam de Arabische Liga bijeen in Riyad om onder andere over het Israëlisch-Palestijnse conflict te praten. De Arabische staten bepleiten erkenning van de nieuwe Palestijnse eenheidsregering en beëindiging van de internationale boycot, en een oplossing van het Midden-Oosten conflict op grond van het zogenaamde Saoedische vredesplan uit 2002, dat Israël erkenning en vrede biedt nadat het alle in 1967 veroverde gebieden - inclusief de oude stad van Jeruzalem - opgeeft, en het een oplossing van het vluchtelingenprobleem accepteert op basis van VN resolutie 194. Deze resolutie wordt in Arabische kringen algemeen uitgelegd als een recht op terugkeer voor alle ca. 4 miljoen Palestijnse vluchtelingen en hun nakomelingen.


Israël (en ook de VS) heeft het plan verwelkomd als basis voor onderhandelingen, maar aanpassingen geëist wat betreft de vluchtelingen en de mogelijkheid om af te wijken van de 1967 grenzen (in feite de 1949 staakt-het-vuren grenzen, die toen door geen enkele Arabische staat werden geaccepteerd). Tot nu toe is hier afwijzend op gereageerd. Hamas heeft al te kennen gegeven dat het 'recht op terugkeer' niet opgegeven mag worden, evenmin als het 'recht op gewapend verzet'.

De enige oplossing voor het Israëlisch-Arabische conflict is een twee-staten oplossing gebaseerd op het recht op zelfbeschikking van zowel Joden als Palestijnen. Israëlische nederzettingen die van de Palestijnse staat een gatenkaas maken en de 'terugkeer' van miljoenen Palestijnse vluchtelingen zijn hiermee in strijd. Er zijn verschillende plannen die dit idee uitdragen, zoals de 'Clinton parameters', voorgesteld aan beide partijen in december 2000 in een laatste poging het vredesproces te redden, of het Ayalon-Nusseibeh Plan (Peoples' Voice) in 2002, of het Geneefse Akkoord, overeengekomen tussen linkse politici en dissidenten van beide kanten in 2003. Zij vonden geen gehoor omdat een of beide partijen vond dat men teveel moest opgeven, omdat de politieke realiteit een totaal andere was (concessies doen in het heetst van de strijd is lastig), en omdat veiligheidsoverwegingen (Israël) of ideologische overwegingen (de Palestijnen) de erkenning van reële soevereiniteit voor de ander in de weg staan. De Palestijnen zijn ervan overtuigd dat Israël hen geen werkelijke soevereiniteit wil geven, en controle wil houden over luchtruim en grenzen; Israël is ervan overtuigd dat de Palestijnen (en de Arabieren überhaupt) Israël niet willen erkennen als Joodse staat, als de uitdrukking van het recht van de Joden als volk op zelfbeschikking.

Beide hebben hierin gelijk. Israël meent terecht dat het niet genoodzaakt is mee te werken aan het creëren van een vijandige staat op luttele kilometers van haar grote steden, luchthaven en heilige plaatsen (of deze zelfs zal moeten delen met de Palestijnen). De qassam regen na de terugtrekking uit de Gazastrook en de aanvallen van Hezbollah na de terugtrekking uit Libanon, zijn bepaald niet vertrouwen wekkend. Vandaar de nadruk op erkenning en een einde aan het geweld voordat er serieus onderhandeld kan worden. Arabische leiders, geestelijken en media doen geregeld radikale uitspraken waarin Israël van van alles en nog wat wordt beschuldigd en als de meest verderfelijke staat op aarde wordt voorgesteld. Juist het Joodse karakter wordt veelvuldig aangevallen en met racisme gelijkgesteld. Israëlische producten en firma's worden geboycot, en Israëli's, soms ook Joden, komen sommige Arabische staten (zoals Saoedi-Arabië) niet binnen. De connectie van de Joden met het land en in het bijzonder Jeruzalem wordt ontkend. Het gaat hierbij niet om specifiek Israëlische beleid waar men tegen is, maar Israël als Joodse staat als zodanig.

Het lijkt mij evident dat Israël onder dergelijke omstandigheden niet erg happig is op vergaande concessies. Natuurlijk zijn er ook opportunistische (en dus niet gerechtvaardigde) redenen waarom Israël terughoudend is in de bereidheid reële concessies te doen. Zoals onwil om op grote schaal nederzettingen te ontruimen en de confrontatie met de kolonisten aan te gaan. Maar met een duidelijke verandering wat betreft het voorgaande zouden die overkomelijk zijn en zou een duidelijke meerderheid in Israël daar achter staan. Kadima (Olmerts partij) heeft de verkiezingen in 2006 gewonnen met plannen voor een vergaande eenzijdige terugtrekking uit de Westelijke Jordaanoever, terwijl de Likoed zwaar verloor. Dit was nadat aan Palestijnse kant de Hamas drie maanden eerder de verkiezingen won.

Het is de vraag of het omgekeerde ook waar is: zouden de Palestijnen (en Arabische staten) bereid zijn Israël echt te erkennen als zij het vertrouwen hadden dat het vervolgens reële soevereiniteit biedt aan de Palestijnen? Zowel Hamas als Hezbollah hebben Israëlische terugtrekkingen als zwakte uitgelegd, en als uitnodiging beschouwd tot meer geweld.

Het Arabische vredesplan is alleen dàn een echt vredesplan, dat de legitieme rechten van zowel de Joden als de Palestijnen erkent, wanneer men bereid is de oplossing voor het vluchtelingenprobleem buiten Israël te zoeken. Israël biedt een onderkomen aan Joodse vluchtelingen, de te creëren Palestijnse staat neemt Palestijnse vluchtelingen op. Beide staten zijn vrij hun eigen immigratie te regelen, en mogen hierbij, zoals iedere natiestaat doet, bepaalde groepen voorrang geven boven andere groepen. Zolang de Palestijnen en Arabieren Israël dit recht willen ontzeggen, zolang men Zionisme racisme noemt, zolang men de Joden als indringers beschouwt die niet in het Midden-Oosten thuishoren en er geen recht op zelfbeschikking hebben, en hun connectie met Israël en Jeruzalem ontkent, zijn de vooruitzichten op werkelijke vrede en verzoening gering.

Ratna Pelle