Israel kan Arabisch vredesplan niet accepteren en niet weigeren

IMO Blog, 2007

Trouw publiceerde vorige week in Podium liefst 2 opiniestukken waarin Israël werd verweten geen vrede te willen sluiten met de Arabische wereld: van oud-ambassadeur Ader en van Haaretz redacteur Barel.

Ik heb twee achtereenvolgende pogingen gedaan om een 'tegenartikel' in Podium geplaatst te krijgen, maar helaas werden beide artikelen afgewezen. Hieronder staat het tweede artikel.



Israël kan Arabisch vredesplan niet accepteren en niet weigeren

In navolging van oud-ambassadeur Ader (Podium 2 april) werd Israël door Zvi Barel van Haaretz (7 april) er wederom van beschuldigd oorlog boven vrede te verkiezen. De Arabische staten boden Israël vorige week een nieuwe kans zich te ontdoen van zijn gijzelnemers, aldus Barel, maar het blijft liever gegijzeld en bouwt muren van verdediging om zich heen dan dat het met de Arabieren over vrede praat.

Het beeld van Israël als een groot getto dat meent dat de hele wereld op haar vernietiging uit is, is niet nieuw. Voor sommige Israëli's is inderdaad zelfs de gedachte aan praten met de Arabieren uit den boze, niet alleen vanwege de vergaande concessies die het dan zal moeten doen, maar ook vanwege een diep geworteld wantrouwen tegen de Arabieren. Barel gaat echter aan de essentie van het probleem voorbij door te suggereren dat Israël zich vrijwillig in gijzeling laat nemen door zijn weigering met Hamas te praten of het Arabische vredesplan onvoorwaardelijke te accepteren. Aan beide kanten heerst niet alleen een diepgeworteld wantrouwen in de 'ware bedoelingen' van de andere kant, deze worden veelvuldig bevestigd door uitspraken en acties van beide kanten. Als de Palestijnen niet op vernietiging van Israël uit zijn, waarom heeft de nieuwe eenheidsregering dan niet eenvoudigweg Israël erkend? Als het Arabische vredesplan een oprechte wens tot vrede uitdrukt, waarom heeft men dan iedere wijziging uitgesloten en Olmerts voorstel tot onderhandelingen afgewezen? En als Israël daadwerkelijk een twee-statenoplossing voorstaat, waarom voert het dan niet op zijn minst de meermaals gedane belofte uit de buitenposten te ontruimen? Waarom doet men niet meer om onnodig oponthoud en pesterijen van Palestijnen bij de checkpoints tegen te gaan? De hardliners aan beide kanten verhinderen dergelijke verzoenende uitspraken of maatregelen voortdurend, en wanneer er daadwerkelijk onderhandelingen plaatsvinden en mooie beloftes worden gedaan, worden die steevast door een Palestijnse aanslag of Israëlische actie om zeep geholpen. De gematigden aan beide kanten worden gegijzeld door de extremisten die tegen ieder compromis zijn gekant.
Onderhandelingen vinden niet plaats in een vacuüm, en het is moeilijk steun te verwerven voor concessies onder de bevolking aan beide kanten wanneer zij letterlijk onder vuur liggen, wanneer Palestijnen worden mishandeld en hun oogst vernield, en leden van de Palestijnse regering kinderen oproepen tot de heilige strijd en om martelaar (zelfmoordterrorist) voor het vaderland te worden. Deze problemen negeren is een recept voor meer ellende en frustratie en vergroot slechts het wantrouwen aan beide kanten.

Het Arabische vredesplan, voor het eerst gelanceerd in 2002 tijdens de 'hoogtijdagen' van de Intifada, komt op een strategisch moment: Bush krijgt steeds minder steun voor zijn Irak-beleid en is wanhopig op zoek naar een exit strategie, Saoedi-Arabië wil het leiderschap van de Arabische wereld winnen en de toenemende invloed van Iran tegengaan, terwijl de roep vanuit Europa en de VS om een front van gematigde Arabische staten tegen Iran, Al Qaida en Hezbollah, steeds sterker wordt. Israël is verdeeld en veronzekerd na het fiasco van de Tweede Libanon Oorlog, en haar leiders liggen bovendien onder vuur vanwege een reeks aan schandalen. Olmert mist het vertrouwen onder het volk om vergaande concessies te doen.
De Arabische staten weten dat het vredesplan in zijn huidige vorm voor Israël niet acceptabel is. Het vraagt in feite meer dan herstel van de situatie van voor de 1967-oorlog, waarin Israël de Westelijke Jordaanoever en de Golan veroverde. Het eist een oplossing van het vluchtelingenprobleem op basis van VN-resolutie 194, die in de Arabische wereld algemeen wordt uitgelegd als een onbeperkt recht op terugkeer van alle vluchtelingen en hun nakomelingen. Zowel Fatah als Hamas hebben er tijdens de Arabische top op aangedrongen om op dit punt vooral geen compromis te sluiten.
Voor Israël is dit het voornaamste struikelblok in het Arabische vredesplan, omdat dit een twee-statenoplossing tegenspreekt, althans in de zin van twee staten voor twee volken, van zelfbeschikking voor zowel Joden als Palestijnen. De 'terugkeer' van miljoenen vluchtelingen naar Israël zou immers spoedig leiden tot een Arabische meerderheid in Israël. Volgens veel Israëli's is dit zelfs het expliciete doel van het 'recht op terugkeer', en zij wijzen erop dat de Arabische staten het vluchtelingenprobleem bewust in stand hebben gehouden en bijvoorbeeld voorstellen tot hervestiging met internationale hulp hebben tegengewerkt. In het Arabische vredesplan wordt volgens Israël bewust niet gesproken van erkenning van Israël als Joodse staat. Dit is geen overdreven wantrouwen van een getraumatiseerd volk. In de Arabische landen worden de Joden als religie, niet als volk beschouwd, wordt hun millennialange band met het land en met Jeruzalem ontkend, en wordt geregeld de Holocaust ontkend omdat dit als de belangrijkste rechtvaardiging van de staat Israël wordt gezien.

Het is dan ook de vraag of het Arabische vredesplan gezien moet worden als een oprechte poging een oplossing voor het Israëlisch-Arabische conflict te vinden of veeleer als een goed getimed public relations offensief. Maar ook - of juist - in het laatste geval ontslaat dit Israël niet van de plicht zelf met een redelijk vredesplan naar voren te komen en niet slechts gaten te schieten in dit plan. Dat is immers de enige manier om het wantrouwen van Arabische kant weg te nemen in de 'ware bedoelingen' van Israëls kritiek op het plan.

Ratna Pelle