Tegenlicht: de balans van Joris Luyendijk

IMO Blog, 2007

(Vervolg van: Tegenlicht: Joris Luyendijk over de media oorlog in het Midden-Oosten)

Joris Luyendijk is niet dom, en is ook geen antisemiet of antizionist. Hij is er niet op uit Israël zwart te maken. Hij staat niet achter Hamas of Hezbollah. Hij heeft in Arabische staten geleefd, en weet hoe erg de onvrijheid daar is, en hoever de arm van de staat daar reikt. Hij streeft oprecht naar een zo eerlijk mogelijke verslaggeving over het Midden-Oosten.


Luyendijk gaat uit van de idee dat alle partijen en standpunten gelijkwaardig door de media moeten worden weergegeven. Hamas, Hezbollah, de Taliban en Osama Bin Laden moeten allemaal gehoord en begrepen worden. Zij hebben ook een stukje gelijk. Volgens Luyendijk zei Bin Laden soms terechte dingen in zijn videoboodschappen, maar verpakte de boodschap dusdanig dat hij voor de meeste westerlingen onacceptabel is. Journalisten zouden zo'n videoboodschap moeten 'decoderen', en beter uitleggen wat hij bedoelt. Ik heb mij er indertijd over verbaasd hoeveel aandacht er was voor die videoboodschappen, en de gretigheid waarmee ze worden uitgezonden en geduid. Er is een stroom van artikelen in de media verschenen waarin de motieven achter zelfmoordaanslagen werden geduid, waarin men zich in de dader probeerde te verplaatsen, wat soms resulteerde in opvallend veel begrip of zelfs vergoelijking.

Luyendijk gaat daarnaast uit van de idee dat staten, en vooral westerse staten waar men een goed opleidingsniveau heeft en de zaken fatsoenlijk zijn geregeld, beter zijn in PR dan kleine onafhankelijke organisaties. Zij kunnen zich immers geen dure PR staf en persbureau veroorloven.
Israëls PR is beroerd. Er zijn een paar professionals die willen laten zien dat zij hun geld waard zijn en dus graag vertellen aan buitenlandse journalisten hoe succesvol zij zijn. Politici, journalisten en andere mensen die uitspraken in het openbaar doen denken totaal niet na over hoe wat zij zeggen overkomt. Zij bluffen, intimideren en schelden dat het een lieve lust is.

Luyendijk wijst op het grotere aantal doden aan Palestijnse dan aan Israëlische kant; waarom hebben we het dan nog zoveel over terrorisme? Voorzover dit laatste überhaupt waar is, komt dit omdat niet iedere manier van doden even erg is. Een zelfmoordterrorist is er op uit om zoveel mogelijk mensen te doden, dit wordt veel en openlijk door de daders en hun organisaties gezegd, en men krijgt ook instructies over waar in een bus zich op te blazen om een maximaal 'effect' te bereiken. Israël probeert, met wisselend succes, om burgerdoden te voorkomen. Men heeft maandenlang niet op de dagelijkse Qassams op Sderot en omliggende gemeenschappen gereageerd om het staakt-het-vuren niet te schenden, en omdat een legeroperatie in de Gazastrook onvermijdelijk tot burgerdoden leidt, zoals eerder in 2006 wel is gebleken. Hamas heeft meer dan eens burgers opgeroepen als menselijk schild te dienen voor extremisten waar Israël achterheen zat. De terroristen vuren hun raketten bewust af vanuit dichtbevolkt gebied, en niet vanuit open veld. Men gebruikt woonhuizen, soms zelfs scholen of moskeeën als opslagplaats voor wapens of toevluchtsoord voor terroristen. Voor Luyendijk telt dit alles niet; er vallen meer Palestijnse doden, zij hebben niet de wapens die Israël heeft, dus zij zijn slachtoffer. De sterkere is per definitie de bad guy, de agressor.

Luyendijk is, net als ik, van 1971. Hij is groot geworden met beelden van de Intifada's, van stenengooiende Palestijnen en Israëlische tanks, van aanslagen tegen de achtergrond van een wrede militaire bezetting. Israël lijkt almachtig, de Palestijnen machteloos. Mijn vader is groot geworden met de stichting van Israël en haar existentiële strijd tegen een ogenschijnlijke Arabische overmacht. Israël moest zich continu verdedigen tegen hen die op haar vernietiging uit waren. De media stonden aan Israëls kant; linkse intellectuelen stonden aan Israëls kant, en sommigen trokken naar Israël om op een kibboets te werken. Israël was links, vol idealen, democratisch, en het land van de overlevenden van de Holocaust.
Luyendijk is vooral met het heden bezig, en interpreteert de geschiedenis in het licht van de huidige verhoudingen en gebeurtenissen, net als veel media, politici en opinieleiders. De dreiging van de Arabische staten en de wijdverbreide wens Israël te vernietigen bestaan volgens hen niet meer. Dit is slechts Israëlische propaganda (of op zijn best paranoia), bedoeld om de bezetting te rechtvaardigen. Hamas en co krijgen zoveel krediet omdat alles vanuit de bezetting wordt geïnterpreteerd. De oorzaak van deze bezetting is vergeten of geherinterpreteerd in het nieuwe paradigma waarin Israël de agressor is, en altijd al uit was op zoveel mogelijk land met zo min mogelijk Arabieren erop.

Met zijn oprechte pogingen om de propaganda en de filters te benoemen die iedere berichtgeving over het Midden-Oosten kleuren en hier verantwoording over af te leggen, ontkomt Luyendijk niet aan het heersende paradigma. Ondanks het feit dat de Arabieren bij hem ook niet geheel vrijuit gaan, en in zijn visie ook ruimte is voor manipulatie van hun kant, blijft het allesoverheersende beeld een almachtig Israël met een geoliede PR machine en gesteund door het machtigste land ter wereld, waar de Palestijnen het noodgedwongen tegen afleggen. En hij zelf bevestigt en versterkt dit beeld op zijn beurt.

Ratna Pelle