Tegenlicht verblindt: het silhouet van Israel

IMO Blog, 2007

Joris Luyendijk heeft vorige week in Tegenlicht geprobeerd aan te tonen waarom de media - vaak onbewust - in Israëls voordeel werken. Ik zal proberen het omgekeerde te doen. Hoe komt het dat tijdens de Libanon Oorlog de Israëlische bombardementen zwaar werden overdreven en werd gesuggereerd dat geheel Beiroet in as was gelegd, terwijl het slechts om 5% van de stad ging? Waarom worden vergelijkingen met Dresden gemaakt, en waarom wordt Israël soms zelfs met de nazi's vergeleken? Waarom bagatelliseren respectabele mensen als Femke Halsema en Jan Marijnissen Palestijns terrorisme en leggen zij alle schuld bij Israël? En waarom doen veel respectabele journalisten hetzelfde? Waarom wordt er vaak van uitgegaan dat als Israël zich maar terugtrekt uit de bezette gebieden, er vanzelf vrede zal komen? Waarom wordt de afscheidingsbarrière consequent een 'muur' genoemd, en Palestijnse steden met vroegere Joodse getto's vergeleken? Waarom beheerst juist het Palestijnse narratief in toenemende mate de media?


Luyendijk en vele anderen stellen aan Israël hogere eisen dan aan de Arabische staten of de Palestijnen. Israël is een westers land, en het zijn voor een deel 'onze Joden' die daar nu wonen, zogenaamd omdat de VN ze een staat 'gaf'. Kritiek op deze dubbele standaard wordt steevast beantwoord met: 'Waarom vergelijk je Israël met een Arabische staat? Je wilt Israël toch niet gelijk stellen met wat ondemocratische staten doen?'. Dat klinkt mooi, maar Israël ligt wel in het Midden-Oosten en grenst aan drie kanten aan Arabische staten. Het is bovendien ook hypocriet: natuurlijk wil niemand dat Israël zo repressief wordt als bijvoorbeeld Syrië of Iran, en dat is het ook niet ondanks beweringen van het tegendeel. Dat is echter geen rechtvaardiging om deze landen kritiekloos te bejegenen en van Israël te verlangen dat het de andere wang toekeert.

Velen menen dat Israël als de sterkere partij de eerste stap moet zetten. Israël heeft immers niks te vrezen met zijn machtige leger, en wat kun je van de onderdrukte en wanhopige Palestijnen verwachten? De oplossing ligt bij Israëlische concessies: als de Palestijnen uitzicht op een betere toekomst hebben zullen zij zich vanzelf matigen en verliezen de extremisten hun invloed.

Het is wishful thinking en naïviteit op zijn best. Israëls leger is niet zo onoverwinnelijk als het zou willen, en bovendien is ongelijke guerrilla-achtige oorlogsvoering in dichtbevolkt gebied nauwelijks te winnen, vooral niet als burgerdoden Israël zwaar worden aangerekend, terwijl de andere kant bewust vanuit stedelijk gebied opereert en burgers als menselijk schild gebruikt, en zijn aanvallen zelf juist vaak op burgers richt.

Bovendien zijn Israëls grenzen - wanneer het zich naar de pre-1967 grenzen zou terugtrekken - extreem kwetsbaar: op zijn smalst zou het slechts 20 km breed zijn. Vanuit de hoger gelegen Westelijke Jordaanoever zijn de meeste Israëlische steden ook met eenvoudige wapens makkelijk te treffen. De Israëlische terugtrekking uit Libanon en uit Gaza hebben tot meer, niet minder geweld geleid, en zijn algemeen als teken van zwakte uitgelegd. De meeste Arabieren beschouwen Israël als een kolonialistische staat die geen bestaansrecht heeft. Ondanks de erkenning van Israël door de PLO, en het recentelijk gelanceerde Arabische vredesplan is het twijfelachtig of men daadwerkelijk bereid is het recht van de Joden op zelfbeschikking te erkennen, en Israël als de legitieme expressie daarvan te zien. De nadruk op het 'recht op terugkeer' van de Palestijnse vluchtelingen, anti-Israël opruiing in de media, ontkenning van de historische connectie van de Joden met het land en vooral Jeruzalem, en Holocaust ontkenningen spreken boekdelen.

Terug naar de vraag: hoe komt het dat dit zo weinig in de media komt, dat Israël veelal wordt neergezet als de partij die geen vrede wil?

Joris Luyendijk heeft meermaals de onmogelijkheid om aan goede informatie te komen in Arabische staten beschreven, omdat de pers niet vrij is en er überhaupt geen vrijheid van meningsuiting is en alles geënsceneerd is. "Niets is wat het lijkt". In Israël is dit niet - of in slechts geringe mate - het geval, er is een kritische pers, en talloze vredes- en mensenrechtengroepringen en buitenlandse journalisten en activisten hebben vrijelijk toegang tot alles. De impact van dit verschil is groot. Niet alleen is het makkelijker voor journalisten om met opposanten van de regering te spreken en kritiek op de regering te vernemen, men kan zich ook vrijelijk overal bewegen, zowel in Israël zelf als in de bezette gebieden, en zo ongeveer alles filmen wat men wil. Vandaar dat van Palestijnse doden altijd onmiddellijk beelden de aardbol over gestuurd worden, en er uitgebreid materiaal is van wandaden van Israëlische soldaten bij checkpoints of politie bij anti-muur demonstraties.

In de recente Libanon Oorlog konden journalisten vrijelijk Israëlische soldaten filmen terwijl de Hezbollah volgens een recent onderzoek strikte controle hield over wat gefilmd mocht worden, en slechts het filmen van Libanese burgerslachtoffers toestonden.

Foreign correspondents were warned, on entry to the tour, that they could not wander off on their own or ask questions of any of the residents. They could only take pictures of sites approved by their Hezbollah minders. Violations, they were told, would be treated harshly. Cameras would be confiscated, film or tape destroyed, and offending reporters would never again be allowed access to Hezbollah officials or Hezbollah-controlled areas.

...The cameramen didn’t need Hezbollah’s permission to film the devastation, but if in the wreckage they saw young men with guns, they were warned not to take pictures of these Hezbollah fighters, else their cameras would be confiscated and they might run into trouble returning to Beirut - an indirect warning, which most reporters took seriously... Throughout the conflict, the rarest picture of all was that of a Hezbollah guerrilla. It was as if the war on the Hezbollah side was being fought by ghosts.

...Rarely did the media use photographs to show that Hezbollah fired its weapons from residential neighborhoods in clear violation of international law. This was rare, because Hezbollah did not allow reporters to film such military activity.