5 Mei: Bevrijdingsdag met Haniyeh?

IMO Blog, 2007

Een conferentie organiseren over Palestijnse vluchtelingen op Bevrijdingsdag, en hiervoor de Palestijnse premier Haniyeh uitnodigen, getuigt van moed en de wil tot provocatie. Op Bevrijdingsdag vieren we de bevrijding van de Nazi's, en in bredere zin staan we stil bij de waarde van vrijheid tegenover de vele dictaturen die er zijn. Amnesty is altijd prominent aanwezig op de vele bevrijdingsfestivals om jongeren - tussen de volgende band en het volgende biertje door - ervan bewust te maken dat vrijheid niet zo vanzelfsprekend is als we denken, dat velen hiervan slechts kunnen dromen en een hoge prijs betalen voor wat wij zo normaal vinden: zeggen wat je ergens van vindt.


Het is mij niet bekend dat eerder op Bevrijdingsdag speciale aandacht werd gevraagd - middels een conferentie waar de leider van een terroristische organisatie werd uitgenodigd - voor de noden van een specifieke bevolkingsgroep. Koerden, West Saharanen, Basken, Tsjetsjenen, Tibetanen, zij allen zouden met minstens zoveel recht aandacht kunnen vragen voor hun lot, maar doen dit niet op deze opzichtige, prominente en provocerende manier.

Wat betreft Israël en de Palestijnen ligt het bovendien extra gevoelig om dit met Bevrijdingsdag te associëren, en dat weten de organisatoren natuurlijk donders goed: de Joden waren de ultieme slachtoffers van de Nazi's, iets wat door de Palestijnen overigens veelal wordt ontkend of gebagatelliseerd, en in Israël leven nog steeds relatief veel overlevenden van de Holocaust.

Palestijnen en hun sympathisanten vergelijken de vlucht en verdrijving van ca. 700.000 Palestijnen in 1948 (de Nakba) graag met de Holocaust, en presenteren dit als een even traumatische gebeurtenis die hun identiteit in hoge mate heeft gevormd. Dit laatste is waar, maar een historische vergelijking gaat op vele punten mank, zowel waar het omvang betreft als de oorzaken en context waarin een en ander plaatsvond. Bovendien zet een onbeperkt 'recht op terugkeer' van de Palestijnse vluchtelingen - waar de conferentie toe oproept - de staat Israël zwaar onder druk, en leidt op termijn tot een Arabische staat. Verschillende Palestijnse leiders en leiders van vluchtelingenorganisaties hebben aangegeven dat dit ook een belangrijk doel van de campagne voor het 'recht op terugkeer' is. De Arabische staten waar veel vluchtelingen leven hebben hun geen gelijke rechten gegeven en geen fatsoenlijke huisvesting, zoals Israël wel heeft gedaan voor de honderdduizenden Joodse vluchtelingen uit Arabische staten. De Palestijnen hebben voorstellen om de vluchtelingen permanente huisvesting te bieden in ruil voor het opgeven van hun vluchtelingenstatus afgewezen. De aandacht voor de vluchtelingen en met name de eis tot terugkeer naar Israël is dan ook vooral politiek gemotiveerd en is gericht tegen het bestaansrecht van Israël.

CDA kamerlid Karien van Gennep zei in Stand.NL dat de Palestijnse conferentie ongepast is omdat Israël juist is gecreëerd in reactie op de Holocaust. Dit is niet geheel juist, en vormt in het slechtste geval eveneens een ontkenning van het recht van de Joden als volk op zelfbeschikking. De Zionistische beweging ontstond in de 19e eeuw onder invloed van het nationalisme, en in de jaren '30 had zij in Palestina al een soort staat-in-een-staat gecreëerd, met talloze instituties en een Joodse gemeenschap van honderdduizenden mensen. De Balfour declaratie en het Britse Mandaat (waarin een Joods thuis in Palestina werd gegarandeerd), waren van ver voor de oorlog. Ook zonder de Holocaust was er dus waarschijnlijk wel een Joodse staat gekomen, en waren er bovendien veel meer Joden geweest die erheen konden en wilden emigreren.

De Palestijnse conferentie is ongepast omdat zij in feite het recht van de Joden op een staat ontkent, en omdat zij de Palestijnen als slachtoffers neer wil zetten vergelijkbaar met andere slachtoffers van de Tweede Wereldoorlog. Daar komt bovenop dat men premier Haniyeh van Hamas heeft uitgenodigd. Men weet dat deze uitnodiging problematisch is omdat Hamas op de lijst van terroristische organisaties staat, en omdat het blijft weigeren Israël te erkennen en te stoppen met geweld tegen Israël. Het handvest van Hamas staat bovendien bol van het antisemitisme, van de aantijging dat de Joden de beide wereldoorlogen hebben veroorzaakt, en uit zijn op wereldheerschappij tot de oproep om (als het Einde der Tijden is aangebroken) alle Joden te doden.

Het was uiteraard te verwachten dat de uitnodiging van Haniyeh tot controverse zal leiden, en daar was het de organisatoren ook om te doen. Binnen de coalitie tekent zich een verschil af tussen de PvdA en de christelijke partijen waarbij de PvdA Haniyeh wel een visum op persoonlijke maar niet op politieke naam wil geven of omgekeerd, en de christelijken eenduidig tegen zijn. Haniyeh heeft overigens nog geen visumaanvraag ingediend. Het lijkt erop dat het geheel vooral bedoeld is als provocatie en om de verhoudingen weer eens op scherp te zetten. Alsof het debat over Israël en de Palestijnse kwestie nog niet emotioneel genoeg is.

Ratna Pelle