Europa heeft teveel macht

IMO Blog, 2007

"Europa heeft teveel macht en komt weg met dingen die wij ons niet kunnen permitteren", was de ietwat giftige reactie van Ami Isseroff op mijn weergave van een van de bekendste Europese mythes over Israël, die ik een Nederlandse journalist een paar dagen tevoren nog had horen verdedigen. Ami haalde een recent antisemitisme onderzoek aan: 39% van de Polen meent dat de Joden Christus hebben vermoord, en 58% meent dat Joden teveel met de Holocaust - het verleden dus - bezig zijn. (Antisemieten staan niet bekend om hun consistentie...)

Voor mij roept een en ander de vraag op of Europa wat betreft Israël niet een toontje lager moet zingen, of we niet naar de balk in ons eigen oog moeten kijken, in verleden en heden, in plaats van constant op Israëls (vermeende) wandaden te focussen. Mijn vriend twijfelde: doe je dan niet precies waar Israëls critici haar voorstanders altijd van beschuldigen, namelijk de Holocaust en antisemitisme als excuus gebruiken om al wat Israël doet te rechtvaardigen? En geldt dat dan in mindere mate niet ook wat betreft andere landen waar Europa in het verleden een niet zo fraaie rol heeft gespeeld? Mogen we Indonesië of Suriname dan ook niet bekritiseren? Kritiek mag uiteraard, maar, laten we zeggen, het moet wel proportioneel zijn. Overigens is dit ook wat Israëli's het meest stoort: het gevoel dat er een vergrootglas staat op alles wat Israël doet en iedere uitspraak van een Israëlische leider, en men vraagt zich oprecht af waar dat vandaan komt, zonder meteen het A-woord in de mond te nemen.


Het gaat mij overigens in het geheel niet om het vinden van een excuus, maar om wat fair en constructief is. Alles wat aan Israël te bekritiseren valt, redelijke en onredelijke zaken, staat wekelijks in de kolommen van onze kranten te lezen, is op tentoonstellingen te zien, op demonstraties en op conferenties te horen, en in boeken te lezen die in de boekenbijlagen worden geprezen vanwege hun 'eerlijke en compromisloze weergave van wat echt is gebeurd'. Het is mij een raadsel hoe mensen nog steeds kunnen betogen dat Israël boven kritiek verheven is. Deze kritiek en soms demonisering van Israël is in het geheel niet te vergelijken met de kritiek op en de aandacht voor Suriname of Indonesië of Zuid-Afrika, en ook niet met de kritiek op landen met betrekking tot welke we geen belast verleden hebben, zelfs niet de meest vreselijke dictaturen.

Je kunt het verleden niet uitwissen, evenmin als het feit dat Israël de Joodse staat is, dat wel zeggen het land waar de Joden als volk zelfbeschikking hebben. Het is onterecht aan Israël andere eisen te stellen vanwege de Holocaust (iets wat overigens juist sommigen van Israëls felste critici bepleiten, onder het mom dat juist een volk dat zelf zozeer is onderdrukt dit niet een ander aan zou mogen doen), maar de Holocaust (en eeuwen van vervolging en discriminatie die eraan vooraf gingen) verplicht ons wel bepaalde lessen te trekken: de geschiedenis van de Joden is doordrenkt met pogingen hun te vernietigen of uit Palestina en met name Jeruzalem te verdrijven: het Bijbelboek Esther, de Assyriërs en Babyloniërs, de Romeinen, de vloek van Eusebius, de kruisvaarders, de inquisitie, het eeuwenlange verbod om vanuit Zuid-Europese landen naar Palestina te emigreren, de strijd van Mohammed tegen Joodse stammen, pogroms in Oost-Europa en Rusland, en natuurlijk de Holocaust. Bovendien is sinds het begin van de 20e eeuw een virulent Arabisch antisemitisme opgekomen, dat hooguit gedeeltelijk aan de strijd tegen het Zionisme toegeschreven kan worden. Het is dus niet zo vreemd dat Israël van haar veiligheid zo'n punt maakt, en zo wantrouwend is jegens haar vijanden. Of, in de woorden van de schrijver Yaacov Lozowick:

"If there was one thing to be learned from the twentieth century, it is that when people consistently say they want the Jews dead, they may actually mean it. And when the rest of the world looks away or pretends not to hear, the killers take silence for acquiescence, acquiescence for concurrence, and concurrence for support."