Een-statenoplossing leidt tot burgeroorlog

IMO Blog, 2007

"Een rechtsstaat in Israël-Palestina waarin Joden en Palestijnen gelijk zijn, is uiteindelijk de enige practische en morele oplossing van het Israëlisch-Palestijnse conflict."
Zo eindigt Lodewijk van Oord zijn pleidooi voor een één-statenoplossing in NRC van 29 mei. Hij gaat daarmee voorbij aan de kern van het conflict, namelijk de wens van beide volken tot zelfbeschikking in hetzelfde land. Hij erkent dat de Israëlische publieke opinie het grootste obstakel is tot een één-statenoplossing, maar is hoopvol dat een nieuwe generatie van 'post-zionisten' het 'etnisch tribalisme' achter zich zal laten. Volgens hem hebben de vele nederzettingen op de Westelijke Jordaanoever de twee-statenoplossing de das omgedaan, en is de gedachte dat die op een dag zullen verdwijnen 'naïef'.


Het is ietwat vreemd dat Van Oord meent dat het onmogelijk is Israël ertoe te bewegen de (meeste) nederzettingen op te geven, terwijl hij tegelijkertijd 'hoopvol' is dat Israël zijn nationale soevereiniteit op zal geven. Hoewel het eerste niet makkelijk zal zijn, is het tweede schier onmogelijk, of het zou met grof geweld gepaard moeten gaan. Over de toekomst van de nederzettingen zijn de Israëli's diep verdeeld, maar een meerderheid ziet in dat geen vrede mogelijk is zonder de Palestijnen soevereiniteit en een levensvatbare staat in het vooruitzicht te stellen. Tegelijkertijd wil men in een vredesverdrag met de Palestijnen zoveel mogelijk nederzettingen behouden, vooral in de grote blokken dicht bij de Groene Lijn en rond Jeruzalem. Vandaar dat Israël met name daar blijft uitbreiden. Van Oord meent ten onrechte dat Arafat slechts gatenkaas aangeboden kreeg in 2000, terwijl het uiteindelijke aanbod een aaneengesloten staat op ca. 95% van de Westelijke Jordaanoever betrof, waarbij de nederzettingen die binnen de Palestijnse staat zouden komen te vallen ontmanteld zouden worden. Na de ontruiming van de Gazastrook waren er serieuze plannen om alle nederzettingen ten oosten van de afscheidingsbarrière, dus op 93% van de Westelijke Jordaanoever, te ontruimen. Dit is niet genoeg in een uiteindelijk vredesverdrag, maar het toont de bereidheid aan nederzettingen op te geven voor vrede. Zodra de Palestijnen serieus werk maken van het bestrijden van het geweld, zal de bereidheid tot compromissen aan Israëlische kant verder toenemen. Wat betreft het opgeven van de eigen soevereiniteit liggen de zaken uiteraard geheel anders. Buiten de Arabische partijen is er geen enkele partij in de Knesset die dit voorstaat, geen enkele Israëlische politicus heeft een dergelijk voorstel gedaan, er zijn geen massademonstraties geweest om dit te bepleiten. Met alle meningsverschillen die er in Israël zijn, is er op dit vlak een brede consensus. Dat mag niet verbazen: men heeft hard gewerkt en gevochten om onafhankelijkheid te verkrijgen. Geen enkele nationale staat heeft zichzelf ooit vrijwillig opgeheven.

Van Oord haalt de Palestijns-Amerikaanse publicist Ali Abunimah aan waar hij zegt dat "alleen een verenigd Israël-Palestina de Zionistische droom van een veilig oord voor het Joodse volk kan verwezenlijken". Dit is op zijn zachtst gezegd naïef. De Joden hebben eeuwen, zelfs millennia als minderheid in Palestina en elders geleefd en zij waren verre van veilig. Hoewel Arabisch antisemitisme minder extreem was dan het Europese, waren Joden ook in de Arabische wereld tweederangs burgers, aan wie essentiële rechten werden ontzegd en die veelal met minachting werden bejegend. Toen de Ottomaanse beperkingen voor de Joden onder het Britse Mandaat werden opgeheven en zij de vrijheid kregen een 'nationaal thuis' op te bouwen in Palestina, stuitte dit op hevig verzet van de Arabieren in Palestina. Gewelddadige opstanden in de jaren '20 en '30, die niet veel verschilden van de pogroms in Oost-Europa, maakten duidelijk dat zij niet bereid waren met de Joden op gelijkwaardige basis in een land te leven. Dit bracht de Britten en de VN tot de conclusie dat deling de enige oplossing was, maar de verschillende plannen die werden voorgesteld werden door de Arabische Palestijnen afgewezen en met geweld beantwoord. Na de stichting van Israël bleven de Palestijnen en de Arabische staten streven naar een Arabisch Palestina en Fatah (1959) en de PLO (1964) werden met dit doel opgericht. Hoewel Arafat in 1993 Israël officieel erkende, bleef dit de doelstelling van veel Palestijnen, en lieten zowel Arafat als andere Palestijnse leiders zich in het Arabisch veelvuldig in dergelijke bewoordingen uit. Recentelijk riep een Hamasleider de Palestijnen op om de Joden te bestrijden tot de laatste is vertrokken uit Palestina. In een Hamas-geaffilieerde krant stond in april dat uitroeiing van de Joden goed is voor de 'bewoners van de werelden'. Dit soort ideeën zullen niet verdwijnen zodra de Palestijnen gelijke rechten hebben.

Het wederzijdse wantrouwen en vijandschap zijn te groot om samen in een staat te kunnen leven. Ondanks alle regelingen die je treft om te voorkomen dat een etnische groep dominant wordt ten koste van de andere, is iedere staat gebaseerd op een bepaalde mate aan vertrouwen. Het is een gotspe te menen dat twee volken die al bijna een eeuw met elkaar in een existentiële strijd verwikkeld zijn, vredig in een staat kunnen samenleven. Een voorbeeld van hoe het mis kan gaan levert buurland Libanon. De burgeroorlog werd in hoge mate veroorzaakt door demografische problemen: de moslimbevolking groeide harder dan de christenen en vooral de Sjiieten voelden zich achtergesteld en eisten meer macht op. In Israël-Palestina zullen de problemen mogelijk nog erger zijn. Het zal immers niet alleen een staat van verschillende religies zijn, maar van verschillende etniciteiten, naties met een totaal verschillende culturele achtergrond. De verschillen in ontwikkeling, organisatie en opleiding zijn gigantisch, en het zal generaties duren voordat die kloof is gedicht. Hoewel de nieuwe staat binnen een afzienbare tijd een Arabische meerderheid zal hebben, willen de Joden hun machtspositie uiteraard niet opgeven, en zullen zij er alles aan doen om deze te behouden. De burgeroorlog waartoe een en ander zal leiden zal vernietigend zijn.

Op wat anders dan wishful thinking is de idee gebaseerd dat in het nieuwe Israël-Palestina Joden en Palestijnen in vrede en op voet van gelijkwaardigheid kunnen samenleven?

Ratna Pelle