Zesdaagse Oorlog - Hoort Nederland in 2007 het echte verhaal?

IMO Blog, 2007

Jan Mühren (Podium 8 juni) presteert het om de geschiedenis op haar kop te zetten: Israël zou de Zesdaagse Oorlog bewust hebben uitgelokt met het doel om meer land in te kunnen pikken. In reactie op Israëlische provocaties konden de Arabieren niet anders dan de PLO en Fatah trainen, de haven van Eilat blokkeren, de VN troepenmacht op de Sinaï naar huis sturen en hun legers aan de grenzen van Israël samentrekken. Ondertussen moesten zij wel in talloze toespraken de aanstaande vernietiging van Israël aankondigen.


De kern van het Israëlisch-Arabische conflict was de weigering van de Arabische landen om een Joodse staat in hun midden te dulden. Hierom werden alle delingsplannen afgewezen, werd in 1945 de Arabische Liga opgericht die al voor de uitroeping van de staat Israël een boycot instelde, en werd Israël op de dag van haar oprichting door de buurlanden aangevallen. Sinds Israëls stichting in 1948 riepen zowel de Arabische straat als de leiders om het ongedaan maken van dit 'onrecht'. De stichting van Israël en haar overwinning in 1948 leidden tot een diep gevoel van vernedering onder de Arabieren, en de wens dit uit te wissen lag ten grondslag aan de vijandschap tussen de Arabische staten en Israël, uitmondend in de Zesdaagse Oorlog.

Vanaf de jaren '50 steunden Syrië en Egypte Palestijnse fedayeen die vanuit de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever aanvallen uitvoerden op Israëlisch grondgebied. Ook steunde Syrië met geld en militaire training de in 1959 opgerichte Fatah, die vóór 1967 meer dan 100 aanvallen uitvoerde op Israël, vaak sabotage van infrastructuur en het leggen van mijnen. Israël op zijn beurt stelde zich assertief op en wreekte deze aanvallen soms op onschuldige burgers zoals in Samua in 1966 en in Qibya in 1953.

In tegenstelling tot wat Mühren beweert had Israël het recht om land te ontginnen in de gedemilitariseerde zones. Ook had Israël het recht water uit de Jordaan te gebruiken voor haar irrigatieproject, wat Syrië probeerde te verhinderen door de rivieren die in de Jordaan uitkwamen om te leiden. Israël 'gebruikte' de Syrische beschietingen op Israëli's in de gedemilitariseerde zones om deze plannen te verijdelen en stellingen van het Syrische leger aan te vallen.

Nadat Egypte de VN vredesmacht in de Sinaï naar huis stuurde en de haven van Eilat blokkeerde, zocht Israël diplomatieke steun bij de VN en de VS. Plannen om de Straat van Tiran te openen door er een internationale vloot doorheen te laten varen mislukten. Verzoeken van Israël aan de VS om voor haar veiligheid in te staan in geval van een Arabische aanval werden niet ingewilligd. Israël, waar toendertijd ca. 2 miljoen mensen leefden, kon zijn troepen niet eindeloos gemobiliseerd houden, en dat wist Egypte. Het mag waar zijn dat Egypte de oorlog in getrokken was door zijn defensiepact met Syrië en niet uit was op grootschalige oorlog met Israël, toch onderschepte Israël op 27 mei concrete Egyptische aanvalsplannen voor de volgende dag. De passieve Israëlische reactie op de blokkade van Eilat versterkte Egyptes vertrouwen en maakte wellicht overmoedig. De nieuwe situatie was in Egyptes ogen (en inmiddels ook voor de VN) de nieuwe status quo geworden, waar Israël zich maar bij neer moest leggen. Had Israël niet aangevallen, dan had Egypte in ruil voor een niet-aanvalsverdrag en terugtrekking van zijn troepen zeker een stuk van de Negev-woestijn geëist, inclusief Eilat, zoals men in onderhandelingen in de jaren '50 ook had gedaan.

Dat Israël niet uit was op landje-pik maar op het afwenden van een reële dreiging, blijkt ook uit het feit dat men tijdens de oorlog na Jordaanse beschietingen aanbood om Jordanië niet aan te vallen als het de vijandelijkheden zou stoppen. Jordanië weigerde.

Ondanks het ferme Arabische 'Nee' tegen erkenning, onderhandelingen en vrede met Israël op een top van de Arabische Liga kort na de Zesdaagse Oorlog, heeft juist die oorlog de weg geëffend voor het 'land voor vrede' principe, zoals beschreven in VN resolutie 242. Israël had nu immers wat te bieden in ruil voor vrede en erkenning. Op grond hiervan is in 1979 vrede met Egypte gesloten, en is het tot twee keer toe bijna tot een overeenkomst met Syrië gekomen.

Evenals onder de Arabische staten is bij een deel van de Palestijnen uiteindelijk het besef doorgedrongen dat men 1948 niet ongedaan kan maken en het land zal moeten delen. Hoewel de Zesdaagse Oorlog ook heeft geleid tot een versterking van de religieuze extremisten aan beide kanten, ondersteunt nu een meerderheid van zowel Israëli's als Palestijnen een twee-statenoplossing.

Mühren wijst erop dat de zogenaamde nieuwe historici zijn bewering dat Israël uit was op expansie bevestigen. De toonaangevende historicus Michael Oren echter heeft in 2002 - ook op grond van nieuw vrijgekomen materiaal - een boek geschreven dat een genuanceerder beeld van de oorlog en haar achtergronden geeft, en dat deze aantijging niet ondersteunt. Uit zijn boek komt duidelijk naar voren dat wat achteraf wellicht de enige, onontkoombare uitkomst lijkt - de totale nederlaag van de Arabieren - dat vóór of zelfs tijdens de oorlog in het geheel niet was. Hoewel Israëlische en Amerikaanse deskundigen een Israëlische overwinning voorspelden, waren er talloze onzekerheden. Op hoeveel fronten zou gevochten moeten worden? Wat als de Sovjet-Unie zich erin zou mengen? Wat als Egypte gifgas zou gebruiken op Israëlische steden, zoals men veelvuldig had gedaan in de oorlog in Jemen? Deze onzekerheden, en het risico dat duizenden Israëlische slachtoffers konden vallen, waren een belangrijke reden voor Israël om alles in het werk te stellen om tot een diplomatieke oplossing te komen.

Ratna Pelle