Praten met Hamas

IMO Blog, 2007

"Je moet met je vijanden praten, niet met je vrienden". Ik hoorde het in twee actualiteitenprogramma's op dezelfde dag, dus het is duidelijk een populair adagium. De boycot van Hamas is desastreus geweest, geeft de Palestijnen het gevoel dat hun democratische keuze niet wordt geaccepteerd, en heeft Fatah en Hamas tegen elkaar opgezet. Hamas, zo leggen de pundits uit, had nou eenmaal recht op de macht na de verkiezingen en had een eerlijke kans moeten krijgen. De internationale gemeenschap mag zich daar niet in mengen en één partij van geld en wapens voorzien. Ik zou deze mensen nog wel eens willen horen als in Israël Liebermans partij de absolute meerderheid zou hebben gehaald en hij zou hebben gezegd dat alle Arabieren uit Israël verdreven moeten worden, zoals Hamas dat regelmatig over Joden zegt.


Waarschijnlijk hebben deze mensen in zoverre gelijk dat Hamas inderdaad niet aan de verkiezingen had mogen meedoen. De Palestijnse Autoriteit is onder de Oslo akkoorden gecreëerd om vrede met Israël te sluiten - niet om er oorlog mee te voeren. Racistische partijen waren expliciet uitgesloten. In tegenstelling tot het wishful thinking van de analisten, is het allerminst zeker dat Hamas aan de verkiezingen meedeed als gevolg van een gematigder koers. Feit was dat men met terrorisme niet veel meer bereikte - tijdens de tweede intifada had Israël de beweging ernstig verzwakt door middel van de verfoeilijke targeted killings, en het lukte in 2004 (dus voor het zogenaamde staakt-het-vuren) niet om nog veel aanslagen te plegen. Via regeringsmacht zou men toegang hebben tot middelen die men nou niet had, en zou men mogelijk westerse legitimiteit kunnen verkrijgen. Het staakt-het-vuren was hier een mooie opmaat naartoe. Het gaf Hamas internationaal een beter imago en men kon de pauze in de gevechten zelf goed gebruiken om weer op krachten te komen.

Hamas' intenties worden veelal erg positief uitgelegd, vanwege wishful thinking of omdat men sympathie heeft voor hun strijd tegen Israël, een strijd die men vaak onterecht houdt voor een strijd tegen de bezetting. Hamas zou zich altijd aan het matigen zijn, en agressieve, zelfs racistische uitspraken zouden slechts voor interne consumptie zijn - wat uiteraard weer volkomen begrijpelijk is.

Moet je eigenlijk wel met je vijanden praten? Ik heb er vaker over geblogd dat het alleen zin heeft te praten als er een bereidheid tot compromis is, als je inderdaad inziet dat je niks opschiet met blijven vechten, niet als je nu even rust wil om je voor te bereiden op een volgende ronde. Mensen en organisaties kunnen veranderen, zeker, maar het is niet gezegd dat ze zijn veranderd op het moment dat ze zich even rustig houden, of een nieuwe strategie uitproberen. Praten met Hamas, praten met iedere Palestijnse partner, betekent dat Israël concessies moet doen - de gesprekken moeten immers ook wat opleveren. En concessies doe je niet aan iemand die je dood wil hebben. Voor gesprekken en concessies is een minimale basis van vertrouwen nodig.

Had het westen Hamas niet meer de kans moeten geven te laten zien wat ze kunnen?

Het probleem is dat de Palestijnen voor een groot deel afhankelijk zijn van Westerse steun. Steun waarvan wij uiteraard willen dat die terecht komt bij de mensen die het nodig hebben, dat die wordt besteed aan het opbouwen van democratische instituties en voorzieningen, aan goed onderwijs. Hamas heeft, ondanks de internationale boycot, kans gezien om (naast de Al Qassam Brigades, de militaire vleugel) een formidabele nieuwe militie in de Gazastrook op te bouwen en te bewapenen, en men heeft een uitgebreid netwerk van scholen en sociale voorzieningen. Hamas' instituties zijn op islamitische leest geschoeid. Op de scholen worden kinderen voorbereid op de Jihad en het martelarenschap. Door Hamas gecontroleerde media verheerlijken geweld en ruien op tegen Israël en Joden, alsmede tegen 'verraders' die wel voor een compromis zijn.

Het Westen heeft de Hamas bij de ontwikkeling van dit alles weinig in de weg gelegd; de steun aan de Palestijnse Autoriteit en later aan door Fatah gedomineerde instituties maakte het mogelijk dat salarissen van PA werknemers werden betaald en Hamas zijn geld dus aan andere zaken kon besteden. Internationale waarnemers die de grens met Egypte bewaken sinds Israëls terugtrekking uit Gaza, hebben weinig tegen de wapensmokkel gedaan, en Hamas ministers met miljoenen aan contant geld konden veelal ongehinderd de Gazastrook binnen komen. In totaal hebben de Palestijnen sinds de verkiezing van Hamas meer geld gekregen dan in de jaren ervoor, en de verslechtering in leefomstandigheden in de Gazastrook kan dan ook niet uit vermindering van steun worden verklaard. Waarom zou het westen verplicht zijn een regering te steunen die het vredesproces afwijst en haat en geweld predikt? En waarom zou deze steun op één of andere manier tot matiging hebben geleid? Als Hamas niet was geisoleerd had het zijn instituties nog sneller kunnen opbouwen, en de Gazastrook en de Westelijke Jordaanoever kunnen domineren. Wat nu in een soort mini-burgeroorlog is gebeurd, was dan wellicht sneller en geleidelijker gebeurd, maar niet per se geweldloos. De strijd en rivaliteiten tussen verschillende Palestijnse facties gaat terug op de burgeroorlog in de jaren '30, waarin de Husseini clan de gematigdere clans (onder andere de Nusseibehs en de Nashashibi's) uitschakelde. Duizenden Palestijnen kwamen om.

In plaats van het verwijt Hamas te weinig gesteund te hebben, is het Westen veeleer te verwijten dat het geen alternatief netwerk van voorzieningen en scholen heeft meehelpen opzetten. Er is een netwerk van UNRWA scholen en hulpinstellingen, maar deze laatste zijn gericht op primaire hulp aan de vluchtelingen, niet op het verbeteren van hun situatie door voor permanente huisvesting te zorgen zoals de UNHCR wel doet. Bovendien zijn veel Palestijnen die voor UNRWA werken verbonden aan Hamas, en wordt de ellende van de vluchtelingen in stand gehouden omdat men het zogenaamde 'recht op terugkeer' naar Israël niet wil opgeven. De vluchtelingenkampen zijn broedplaatsen van radikalisme. In plaats van hier wat aan te doen, deze mensen perspectief te bieden , steunt het Westen de corrupte Palestijnse Autoriteit en een batterij aan zogenaamde vredesorganisaties die zich inzetten voor boycots van Israël en conferenties over de 'onvervreemdbare rechten van de Palestijnen'.

Ratna Pelle