Slecht nieuws uit Israel

IMO Blog, 2007

Wat gebeurt er als je een week lang al het slechte nieuws over Nederland op een rij zet, zonder zaken in hun context te plaatsen, en zonder ook positief nieuws te vermelden? Manfred Gerstenfeld, werkzaam bij de denktank JCPA in Israël, probeerde het uit, en het bleek dat medewerkers en studenten die zijn artikelen lazen en bij zijn mondelinge presentaties aanwezig waren, hierna negatiever over Nederland dachten, ook al was hen verteld dat men bewust het positieve nieuws had weggelaten om 'mediatechnieken tegen Israël aan de kaak te stellen'.


De invloed die negatief nieuws kan hebben op de beeldvorming over Nederland in het buitenland, vooral als het uit zijn context is gehaald en het met de feiten niet zo nauw wordt genomen, hebben we vorig jaar gemerkt. Ayaan Hirsi Ali, het toonbeeld van een goede immigrant en de perfecte successtory, verloor haar paspoort vanwege een streng en inhumaan asielbeleid. De link met Fortuyn en Van Gogh was snel gemaakt. Van het tolerante Nederland is weinig meer over. Deze ene beslissing van Verdonk werd tot grote proporties opgeblazen, en als kenmerkend voor het nieuwe Nederland neergezet. De vele kritiek op Verdonk, het feit dat Hirsi Ali toch haar Nederlanderschap mocht houden, de oorzaken van de toegenomen polarisering en spanningen rond buitenlanders en met name groepen van Arabische afkomst, voor dat alles was weinig ruimte.

In neoconservatieve kringen in de VS wordt wel beweerd dat in Nederland zwangere vrouwen om triviale redenen een zwangerschap afbreken en zelfs dat ongeboren baby's worden gedood als een afwijking is geconstateerd omdat de ouders dat te lastig vinden. De Nederlandse Euthanasiewet is zelfs met Nazi-praktijken vergeleken. Ook zou iedereen zich hier suf roken en spuiten en slikken, want dat spul kun je hier allemaal gewoon in de winkel kopen.

Nederland, en de meeste landen, komen af en toe negatief in het nieuws, klagen dan dat de buitenlanders er niks van hebben begrepen en regelen hun zaakjes verder zelf terwijl de internationale pers zich alweer op een nieuw schandaal elders heeft gestort. Israël staat echter altijd in de schijnwerpers, en alle uitspraken die in de Knesset worden gedaan of die een politicus in een Israëlische krant doet, alle bizarre regelingen en gebruiken, alle schandaaltjes, kunnen de volgende dag op de voorpagina van de New York Times, The Guardian of Le Monde staan. Daarbij zijn Israëliërs niet erg diplomatiek en willen ze er nog wel eens wat uitflappen, en ontbreekt het ze ook wel eens aan de nodige sensitiviteit. Tel daarbij op dat Israël een jonge staat met grote tegenstellingen in een instabiele regio is, een staat waar tot in de jaren '60 een aanzienlijk percentage holocaust overlevende was, of anderszins gevlucht voor pogroms of vijandigheden. Een land waar mensen uit honderd landen samen zijn gekomen om na alle ellende en vervolging een nieuwe toekomst op te bouwen, maar sterk verschillende ideeën hebben over hoe die toekomst eruit moest zien. Daar wil dus wel eens wat misgaan, en dan hebben we het nog niet eens over het conflict met de Arabieren en de Palestijnse kwestie. Wie negatief over Israël wil schrijven zou elke dag wel een krant kunnen vullen. Zo erg is het gelukkig nog net niet met de berichtgeving, en ik wil ook wel aannemen dat het de meeste journalisten niet te doen is om het zo negatief mogelijk neerzetten van Israël, maar er is wel een constante focus op Israël, en omdat journalisten vooral geïnteresseerd zijn in problemen dus vooral op wat er misgaat.

RTL verslaggever Conny Mus is het niet met Gerstenfeld eens en meent juist dat de Nederlandse media wel gebalanceerd zijn en beter zijn dan de Israëlische die hun ogen voor de realiteit zouden sluiten. In een korte discussie bij MM Magazine op Radio 1 noemde hij de Jerusalem Post, waarin Gerstenfeld zijn experiment presenteerde, een extreemrechtse krant en betitelde ook Gerstenfeld zelf als extreemrechts.

Gerstenfeld is geen linkse jongen, en ik heb een paar niet zo aardige dingen over hem gelezen, maar dat heeft weinig met deze discussie te maken. Het verdedigen van Israël wordt hier weer automatisch aan een rechts gedachtegoed gekoppeld, iets waar ik met klem tegen protesteer. Ik weet niet of Mus links of rechts is, maar neutraal is hij niet. Op gesprek bij hem in Jeruzalem vertelde hij van een interview dat hij een paar weken tevoren had gehad met Hamas leider Haniyeh, en hoezeer hij onder de indruk was van deze man. Hij zal er alles aan doen om mijn vriend Alan Johnston vrij te krijgen, zo zei hij, en Hamas is niet uit op de 'bevrijding' van geheel Palestina, want op de vraag wat men zou doen als Israël alle bezette gebieden heeft overgedragen en de vluchtelingen kunnen terugkeren, had Haniyeh geantwoord dat dit aan de volgende generatie is om te bepalen. Dit vond Mus een hoopvol teken. Het is de aloude idee van een 10 of 20-jarig bestand in ruil voor volledige Israëlische terugtrekking. Haniyeh is een charmeur, en het lijkt erop dat hij Mus heeft ingepakt.

Mus twijfelde er overigens geen moment aan of hij wel in staat was om altijd objectief te zijn, of je je niet onvermijdelijk laat beïnvloeden door wat je ziet, of niet ziet, door wat mensen je vertellen, door de shows die mensen soms opvoeren, door je eigen sympathieën. 'Luyendijk mag dit soort problemen hebben, maar hij is nog jong en blijkbaar niet tegen zijn taak opgewassen. Ik zit hier al 25 jaar en weet wat ik doe.' Mus vertelde over boze reacties die hij van mensen kreeg op zijn interview met Haniyeh, en het onvermijdelijke A-woord. 'Ik heb Joodse vrienden, het is onzin mij een antisemiet te noemen', zei hij. Antisemitisme was iets van de Tweede Wereldoorlog, en speelde in dit conflict geen rol. Bovendien zijn Arabieren ook semieten.
Mus vindt dat Europa de boycot van Hamas moet staken en dat Israël met Hamas moet praten. Hij gelooft niet in 'de mythe' dat die op Israëls vernietiging uit is. Mus gelooft niet dat de opruiing, anti-Israëlische en antisemitische propaganda in de Arabische landen een groot probleem zijn. Beide kanten demoniseren de ander, en Israël creëert ook haat door de muur en checkpoints.

Mus' opmerkingen over Gerstenfeld en de Jerusalem Post bevestigen het beeld dat ik had na het gesprek met hem. De Jerusalem Post is rechts van het midden, en er staan een paar erg rechtse columnisten in zoals Caroline Glick, naast gematigdere columnisten en commentaren. Af en toe staan er ook artikelen in die kritisch zijn over Israëls rol in het conflict. Zo plaatsen ze geregeld opiniestukken van vredesdenktank IPCRI. Men benadrukt vaak de band van de Joden met Judea en Samaria, en zet kolonisten en religieuze Zionisten niet neer als extremistisch en Arabieren haters, zoals bijna alle niet-Israëlische media wel doen. De Jerusalem Post was van oudsher de krant van het linkse establishment, en heeft na een rechtse fase sinds 2004 weer een hoofdredacteur (David Horovitz) die links van het midden staat.

De Haaretz, de andere Israëlische kwaliteitskrant met een Engelstalige editie, staat duidelijk links van het centrum. Er zijn mensen die de Haaretz extreem links noemen. Dit zijn doorgaans mensen met nogal rechtse denkbeelden, die de idee dat Israël de bezette gebieden moet verlaten, en de idee dat deze gebieden überhaupt bezet zijn, gevaarlijke linkse opruiing vinden. In de Haaretz staan een paar erg linkse journalisten zoals Amira Hass en Gideon Levy, afgewisseld met gematigdere columnisten en commentatoren. Af en toe staat er een artikel in dat vooral kritisch is over de Palestijnen. Vredesactivisten worden er niet, zoals in rechtse kringen gebruikelijk, neergezet als self hating Jews. Men benadrukt de noodzaak tot vrede te komen en hiervoor vergaande concessies te doen. Ik beschouw beide als betrouwbare kranten, en denk dat de dominante gezichtpunten in beide kranten gedeeltelijk waar zijn.

Ik hoop dat Gerstenfeld doorgaat met zijn onderzoek naar de invloed van de media op onze beeldvorming. Een feitelijk onderzoek naar wat het nieuws haalt, en wat niet, en hoe het wordt weergegeven, kan een preciezer antwoord geven op de vraag in hoeverre de media nou daadwerkelijk gekleurd zijn.

Ratna Pelle