Twee volken vechten om een land

IMO Blog, 16.07.2007

"Het is net als Israël en de Palestijnen. We kunnen niet eisen dat alle Marokkanen er weggaan, we zullen de West Sahara met hun moeten delen", aldus een verzoenende West Saharaan in een reportage op Canvas een tijdje terug. Hij vergeleek de door Marokko bezette Westelijke Sahara met Israël, niet met de Westelijke Jordaanoever. Dat laatste zou uiteraard meer voor de hand liggen: beide zijn immers bezet gebied, waar de bezetter een deel van de eigen bevolking heeft gevestigd om zo een toekomstige teruggave van het gebied te verhinderen. Een belangrijk verschil hierbij is dat de Joden daadwerkelijk een diepe historische en religieuze band met het gebied hebben, terwijl de connectie van Marokko met de West Sahara zich naar mijn weten beperkt tot het feit dat men er in het verleden wel eens belasting heeft geïnd. Veel eerder dan Israël heeft Marokko een muur dwars door de bezette West Sahara gebouwd, hoewel zich nooit West Saharanen in Marrakech of Rabat hebben opgeblazen. Een belangrijker verschil is dat Marokko veel succesvoller was met haar strategie: er wonen momenteel meer Marokkanen dan West Saharanen in de West Sahara, waardoor een door de VN georganiseerd referendum nooit van de grond is gekomen: de West Saharanen eisten terecht dat deze kolonisten daar niet aan mee zouden mogen doen, wat Marokko natuurlijk niet accepteerde.


Toch houdt de onafhankelijkheidsbeweging Polisario zich sinds 1991 aan een staakt-het-vuren. Kom daar bij de Hamas maar eens om. Bovendien zouden de meeste West Saharanen al tevreden zijn met een vorm van vergaande autonomie, en hebben zich er bij neergelegd dat volledige onafhankelijkheid niet reëel is, evenmin als een volledige ontruiming van de West Sahara door Marokko. Het belangrijkste verschil met het Israëlisch-Palestijns conflict is dat de West Saharanen geen aanspraken maken op Marokko, en er geen twijfel over bestaat dat Marokko bestaansrecht heeft, als Arabische of islamitische of Marokkaanse staat. Als Marokko al hun eisen in zou willigen, zouden de West Saharanen daar erg blij mee zijn en de Marokkaanse bewoners van het gebied wat minder blij, maar het zou Marokko niet in gevaar brengen.

Een opvallend verschil is verder dat de wereld er niet zo vreselijk van lijkt wakker te liggen: een paar keer per jaar kom je er een artikel of reportage over tegen, en blijkt dat men nog niet veel verder is gekomen sinds het vorige artikel, en daarna richten we onze aandacht weer op belangrijkere zaken. De Marokkaanse bezetting en de mensenrechtenschendingen roepen zelden het soort emoties en verontwaardiging op dat bijna alles wat in Israël of de bezette gebieden gebeurt teweeg brengt. Er wonen in Nederland zowat een half miljoen Marokkanen, en onze relatie met Marokko en de Marokkaanse gemeenschap is geregeld een onderwerp in het nieuws. Terwijl sommigen, zoals Mohammed Benzakour, een bepaald uitgesproken opvatting over Israël hebben, hoor je ze nooit over de West Sahara. Wat in de West Sahara gebeurt is waarschijnlijk minder erg of heftig dan de situatie in de bezette gebieden, mede vanwege het door Polisario afgekondigde staakt-het-vuren sinds 1991, maar dat mag geen reden zijn een bezet volk zo in de steek te laten, toch?

De trieste les die je uit deze vergelijking kunt trekken is dat geweld en een compromisloze houding lonen: van de volken die bezet worden en zelfbeschikking zouden willen, zoals daar zijn de Koerden, de Tibetanen, en misschien ook de inheemse bevolking van Amerika en Australië, en dus de West Saharanen, is dit alleen voor de Palestijnen een reële optie, de geaccepteerde oplossing van het probleem, die ook de bezettende macht officieel heeft geaccepteerd. Ik geloof niet dat de Palestijnen zich als volk meer onderscheiden van omliggende landen dan de andere genoemde volken, en zij zijn veruit het meest gewelddadig (en dit gedurende een zeer lange periode, beginnend lang voordat zij werden bezet), hoewel de PKK ook de nodige (zowel burger- als militaire) slachtoffers heeft gemaakt.

Het belangrijkste verschil tussen het Israëlisch-Palestijnse conflict en alle andere conflicten ligt echter niet in de mate van geweld (verzet zo je wil) van het bezette volk, maar het feit dat twee volken exact hetzelfde land claimen. In dat opzicht komt het conflict nog het dichtst bij de inheemse bevolking van Amerika en Australië, hoewel die volken juist weer nauwelijks agressief waren en de blanke bevolking het gebied om geheel andere, in onze tijd niet meer als legitiem geldende, motieven veroverde. Zij hadden immers al natie-staten in Europa, werden op geen enkele manier onderdrukt of in hun voortbestaan bedreigd, en veroverden het land om handel op hun voorwaarden te drijven en uit expansionisme. Zij hebben, in tegenstelling tot Israël, de lokale bevolking meedogenloos verslagen en voor een groot deel uitgeroeid. Desondanks betwisten weinig mensen nog serieus het bestaansrecht van de VS, Canada of Australië, en de inheemsen die zijn overgebleven moeten het doen met beschamend kleine stukjes 'reservaat'. Geen indianenstam eist nog in alle ernst een substantieel deel van de VS op, en behalve enkele juridische procedures is er geen sprake van een nog voortdurend conflict.

Onlangs zag ik de film "The Tracker", waarin de onderdrukking van de Aboriginals in Australië centraal staat. Hoewel de film duidelijk partij kiest voor de Aboriginals, en de (meeste) Australiërs als zeer wrede ongeciviliseerde racisten neerzet, zal niemand hierdoor gaan twijfelen aan het bestaansrecht van Australië. Het is geschiedenis, zoals ons slavernij verleden, de politionele acties en de nazi’s. Wat Israël 60 jaar geleden deed zou op dezelfde manier geschiedenis moeten zijn, net als de Arabische opstanden en pogroms in Palestina uit de tijd voor Israëls stichting, en de nazi sympathieën van de Palestijnse Moefti El Husseini. Zolang echter de Palestijnse vluchtelingen nog in kampen zitten, worden de verhalen over Deir Yassin en andere plaatsen levend gehouden en gebruikt om Israël en het Zionisme te delegitimeren. En zolang dat gebeurt, wordt van de andere kant keer op keer op de Moefti en de etnische zuivering van Hebron gewezen.

De vluchtelingen, het feit dat de Palestijnen de Arabische en moslimwereld achter zich hebben, en de betekenis van het 'Heilige Land' voor moslims en christenen, zorgen ervoor dat de Palestijnen niet het lot van de Indianen of Aboriginals of Tibetanen hoeven te vrezen; zij hoeven niet bang te zijn te worden vergeten. Bovendien is Israël een klein land en daardoor makkelijker tot concessies te bewegen dan China, de VS of Australië.

Maar zij hebben nog een ander voordeel: Arabieren mogen dan niet overal even geliefd zijn, Joden zijn dat zeker ook niet. Zonder de passiviteit en soms zelfs actieve medewerking van de kerk en de geallieerden, alsmede van de autoriteiten van de bezette landen, had de Holocaust niet op die schaal plaats kunnen vinden. Na de oorlog hielp het Vaticaan oorlogsmisdadigers Europa uit naar Latijnsamerikaanse en Arabische landen. De geallieerden vonden het bombarderen van de concentratiekampen of de spoorlijnen er naar toe geen prioriteit. Voor de oorlog hadden bijna alle landen, inclusief de VS, hun grenzen voor Joodse vluchtelingen gesloten. De vijandige houding tegenover Israël in de VN en het antizionisme onder zowel linkse als rechts georiënteerde politici kan daar niet los van worden gezien, zeker gezien het feit dat dit maar al te vaak gepaard gaat met het soort beweringen over Joden en Zionisten ('zij hebben teveel macht, trekken achter de schermen aan de touwtjes, controleren de financiële wereld en de media'), die ook kenmerkend waren voor het klassieke antisemitisme.

Niet alle kritiek op Israël is uiteraard antisemitisch, maar het ontkennen van het recht op zelfbeschikking van één van de oudste volken, in hun historische 'homeland' of slechts in een klein stukje daarvan, de vele mythes over vermeende Israëlische massaslachtingen en etnische zuiveringen, de dubbele maatstaven, en de onderbelichting van de agressie tegen Israël, kunnen hier niet los van worden gezien.

Het Israëlisch-Palestijns conflict is geen Noord-Zuid conflict zoals vele links georiënteerde vredesactivisten en ontwikkelingsorganisaties menen, het is evenmin een conflict over een opstandige regio, of een gebied dat een land uit expansionisme heeft veroverd. Twee nationale bewegingen staan tegenover elkaar en vinden - ondanks de officiële positie een twee-statenoplossing voor te staan - dat het hele land hun toebehoort. Zo groot is het overigens niet (het gehele gebied is kleiner dan Nederland, en ongeveer de helft bestaat uit woestijn), en deling brengt zelfs met de beste bedoelingen nog wel de nodige problemen met zich mee.

Daarbij zijn er significante verschillen tussen beide nationale bewegingen: niet alleen zijn de Joden beter ontwikkeld en hebben een staatsvorm en cultuur die verwant is aan de Westerse democratie en cultuur, het is ook een van de oudste volken op aarde dat het 2000 jaar zonder staat heeft gesteld en dit heeft overleefd. Het nationale bewustzijn van de Palestijnen ontwaakte pas door de Zionistische dreiging. Aan het begin van de 20e eeuw was de Palestijns Arabische samenleving stam-georienteerd. In de grote Arabische opstand van 1936-39 versloegen de Husseini’s de Nashashibi’s en Nusseibeh's. De eerste nationalistische sentimenten waren pan-Arabisch: de nog steeds als held bewonderde 'martelaar' Ezzedin Al Qassam, die tijdens de Arabische Opstand door de Britten werd vermoord (juist ja, de Qassam raketten zijn naar hem vernoemd) kwam uit Syrië, en dat gold voor veel 'verzetsstrijders'. Arafat kwam hoogstwaarschijnlijk uit Egypte. Het begrip 'Palestijn' werd in die tijd voornamelijk voor Joden gebruikt, de Arabieren noemden zich Arabier of verwezen naar de plaats waar ze vandaan kwamen.

Het is onterecht en contraproductief om dit heden ten dage tegen Palestijnse zelfbeschikking aan te voeren, aangezien de Palestijnen zich tegenwoordig (met name vanaf 1967) als een zeer duidelijk eigen volk beschouwen en definiëren, en zij geen onderdeel zouden willen worden van een andere Arabische staat. Historisch gezien is het echter wel relevant, vooral wanneer je bedenkt dat juist de Palestijnen zo’n moeite hebben met het erkennen van het recht van de Joden op zelfbeschikking. Het is ook relevant omdat het einde van Joodse zelfbeschikking een unieke en millennia oude cultuur en religie in gevaar zou brengen; zonder eigen staat zouden zij waarschijnlijk weg-assimileren en zou het Hebreeuws niet in stand blijven als levende taal. Ondanks alle problemen hoor ik van Joden dat zij door Israël weer met opgeheven hoofd rond lopen. Het feit dat men heeft laten zien een staat te kunnen runnen, verdedigen en opbouwen, dit alles zonder UNRWA en andere hulpprogramma's, en het feit dat Joden ergens kunnen leven zonder bang te hoeven zijn voor discriminatie of erger, en zonder dhimmi status en beperkingen in beroepen, land aankopen, dragen van wapens, zoals zolang gebruikelijk was in de diaspora, heeft hen zelfvertrouwen gegeven en ook hun positie buiten Israël verbeterd.

Dit alles speelt niet of in mindere mate voor de Palestijnen. Hun cultuur en religie zijn niet in die mate in gevaar zonder een staat, want zij zijn onderdeel van de Arabische cultuur en identiteit. Bovendien kan Israël het zich niet permitteren om ook maar één oorlog te verliezen; dit zou niet alleen het einde van Joodse zelfbeschikking betekenen, maar ook van de meeste Joden uit Israël. De Arabische staten daarentegen hebben vaker oorlogen verloren en bestaan nog steeds.

Om deze redenen is het erger als Israël zou verdwijnen door oorlog of doordat het voor haar zeer ongunstige voorwaarden moet accepteren dan wanneer een Palestijnse staat niet 100% soeverein zou zijn of Syrië een klein strookje land moet missen (dat het zelf gedeeltelijk ook met geweld veroverde in 1948). Om deze redenen kan en mag een Palestijnse staat niet net zo sterk worden als Israël, en mag het hier nooit een militaire bedreiging voor vormen. En om al deze redenen staat Israël niet zo sterk en is het niet zo onkwetsbaar als zo veelvuldig wordt beweerd. En, last but not least, om deze redenen heeft Israël vrede minstens net zo hard nodig als de Palestijnen.

Ratna Pelle