Focus op Israel (2)

IMO Blog, 2007

De discussie rond Van Agt en Meulenbelt en de reacties op mijn blog hebben de vraag weer eens opgeroepen waarom juist Israëls daden zoveel emotie en woede oproepen, en waarom er over Israël en het conflict zoveel onwaarheden worden verkondigd, en er niet een soort consensus is over de belangrijkste feiten. Hieronder deel 2 van 3 in een poging deze vraag te beantwoorden.


Het Israëlisch-Palestijnse conflict is een zeer complex conflict, waarin religie, nationalisme, etniciteit, en culturele verschillen een rol spelen. Hoe bepaal je wanneer een volk recht heeft op zelfbeschikking? De Joden waren nergens in de meerderheid en hadden al 2000 jaar ervaren wat het is overal een minderheid te zijn. Moesten zij zich maar in dat lot blijven schikken? Hoe begrijpelijk is verzet tegen een Joodse staat door een bevolking die religieus en etnisch en cultureel zo verschillend is?


Omdat de Zionisten van het eerste uur voor een groot deel uit Oost-Europa kwamen en over het algemeen goed opgeleid waren, terwijl de Arabische bevolking ongeletterd was en vooral lokaal en stamgeoriënteerd, wordt het door velen als een Noord-Zuid conflict gezien. Bovendien waren het de koloniale machten die het Zionistische project aanvankelijk mogelijk maakten.

Van de andere kant werd verzet tegen de Zionisten vanaf het begin mede gevoed door antisemitische noties, zoals die voor een deel al in de Arabische wereld bestonden (de dhimmi status, antisemitische teksten in de Koran en Hadith) en werden versterkt door uit Europa geïmporteerd antisemitisme. Door het hele conflict speelt ook een Arabische wrok over het teloorgaan van hun vroegere suprematie. Dit proces was al eeuwen aan de gang, maar bereikte een nieuw dieptepunt na de Eerste Wereldoorlog. Het succes van Israël en het falen van de Arabische staten om haar te vernietigen bevestigde en versterkte het gevoel van gekrenkte trots.

Het Israëlisch-Palestijnse conflict is zeer emotioneel geladen; Israëlisch geweld roept meer woede op dan Chinees of Russisch of Arabisch geweld, maar Israël roept tegelijkertijd sterke betrokkenheid op, en sommige kritiek komt ook uit die betrokkenheid voort (voor mensen als Anja Meulenbelt en Dries van Agt is dat zeker niet het geval, al suggereren zij dit soms wel). We stellen aan Israël hogere eisen dan aan andere, met name niet-Westerse landen, alsof het als een Westerse democratie in Europa ligt. Overigens wordt Israël als veel Europeser voorgesteld dan het is. Mij viel in Israël op hoe donker de meeste mensen waren, en ik kon vaak het verschil niet zien tussen Joden en Arabieren. De sfeer (het geschreeuw, de chaos, de troep, de markten en het eten) deden mij zeer on-Westers aan, wat ook niet zo gek is als je bedenkt dat een groot deel van de Joden uit Arabische landen, Ethiopië en Rusland komt. Ook qua voorzieningen en wetgeving is Israël niet met een Westeuropees land te vergelijken, al is het vergeleken met de Arabische buurlanden wel rijk en Westers.

Israël heeft een sterke emotionele waarde voor alle drie de monotheïstische religies, het is de bakermat van het christendom, wat het gevoel versterkt dat het ons aangaat wat daar gebeurt. De werkelijke geschiedenis mag anders zijn, in onze perceptie zijn Israël en het conflict diep verbonden met de Holocaust. Velen hebben het gevoel dat de Joden een staat is gegeven uit schuldgevoel en daarbij de belangen van de inheemse Arabieren zijn veronachtzaamd. In Nederland was er aanvankelijk veel steun voor en betrokkenheid bij Israël, er was een sterk pro-Israël sentiment. Dit veranderde door de bezetting en met name de (Eerste) Libanon Oorlog en de bombardementen op Beiroet die elke avond op TV waren te zien. Bovendien was de Holocaust langer geleden, en mensen wilden zich losmaken van een in hun ogen te innige band. Helaas heeft dit niet geleid tot een 'normale' perceptie en omgang met Israël en het conflict. De emotie is niet minder, we kijken niet nuchterder en afstandelijker, en lijken ons vooral af te zetten tegen de kritiekloze steun van vroeger.

Wat wordt vergeten is dat Israël toen ook minder fout deed dan nu, en het werkelijk de David was die Goliath versloeg. De hele Arabische wereld riep openlijk op tot en streefde naar haar vernietiging. Ook lijkt de steun die werd ingegeven door de Holocaust zich nu tegen Israël te keren. Mensen die Israël niet steunden omdat Joden een inherent recht hebben op nationale soevereiniteit maar uit schuldgevoel, hebben dit nu verwisseld voor een schuldgevoel naar de Palestijnen. Mensen die het voor Israël opnamen, maakten (en doen dit soms nog) teveel gebruik van een emotioneel krachtig maar slechts ten dele ook fair argument: de Holocaust maakte op extreme wijze duidelijk waarom de Joden een eigen staat nodig hadden, maar is hier niet de rechtvaardiging voor. Het Zionisme is meer dan 50 jaar ouder, en in Palestina waren de organisaties en instituties die nodig waren voor de onafhankelijkheid van Israël al voor de oorlog opgebouwd. Alle voorwaarden voor een zelfstandige staat waren al aanwezig, hij hoefde alleen nog uitgeroepen en erkend te worden (en verdedigd).

Hoewel de tijd van de kritiekloze steun reeds lang achter ons ligt, wordt hier nog geregeld naar verwezen, en krijgen mensen die het voor Israël opnemen keer op keer het verwijt een 'oud verhaal' te vertellen. Men lijkt eindeloos het 'taboe' van kritiek op Israël te doorbreken, de 'moed' te hebben een heilig huisje omver te trappen, en eens 'eerlijk' te zeggen waar het op staat. Critici van Israël stellen zich vaak als zielige slachtoffers op, van een machtige Zionistische lobby en van het schuldgevoel dat we nog steeds hebben tegenover de Joden. Waarop door sommige Zionisten handig wordt ingespeeld door de critici onmiddellijk voor antisemiet uit te maken. Nou wordt dit inderdaad wel eens wat al te makkelijk gezegd, maar sommige kritiek op Israël is ook wel op het randje (en soms erover), en de commentaren die tegenwoordig op internet onder zowat ieder stuk over Israël staan gaan zeer dikwijls over de rand. Er is wel degelijk een verband tussen antisemitisme en antizionisme, alleen al omdat dat laatste ontkenning van Joodse nationale rechten inhoudt, en bovendien bijna altijd gepaard gaat met aantijgingen van een machtige Joodse lobby, dat 'juist Joden anderen zoiets niet aan mogen doen', en allerhande onsmakelijke vergelijkingen met de nazi's en de oorlog.

Journalisten nemen het vaak op voor de underdog, willen misstanden aan de kaak stellen en de Macht ter discussie stellen. Dat die underdog zich waarschijnlijk nog een stuk slechter zou gedragen als zij de sterkere partij was geweest, doet voor hen niet ter zake. Zij berichten over de huidige situatie, en laten de slachtoffers van het conflict aan het woord. Bovendien moeten journalisten shockerende, smeuïge verhalen brengen om de aandacht vast te houden. "Het is nog veel erger dan we dachten" / "Palestijnen leven van het vuilnis van Joodse nederzettingen" / "Zwangere vrouw sterft bij checkpoint" doet het nou eenmaal beter dan uitleggen dat het gemeenschappelijke industriepark waar die Palestijnen eerst werkten herhaaldelijk door terroristen is aangevallen, dat die kolonisten er wellicht niet meer waren geweest als Arafat Baraks vredesvoorstel had geaccepteerd, en dat er speciale voorzieningen zijn ingericht bij een aantal checkpoints voor bevallingen. Evenwicht is niet smeuïg, tegenstellingen uitvergroten wel.

Een oud-correspondent in Israël heeft gezegd dat het Midden-Oosten conflict zich gewoonweg niet leent voor het nieuws, waar alles kort en simpel moet worden uitgelegd. Dit is zeker waar, maar verklaart op zichzelf nog niet waarom juist ook de achtergrondreportages vaak zo eenzijdig en misleidend zijn. Dat heeft te maken met een paradigma switch, waardoor alles wat Israël doet en heeft gedaan in een kwaad (agressief, expansionistisch, kolonialistisch) daglicht wordt gesteld.

Sinds 9-11, de global war on terror en de spanningen tussen de (radikale) islam en het Westen, is de theorie in zwang dat met het Midden-Oosten conflict deze problemen kunnen worden opgelost. De islamitische wereld voelt zich immers door Israël diep vernederd, ervaart het als een koloniale staat die daar door steun van het Westen is gekomen en kan overleven, en van alles mag dat Arabische staten wordt verboden, zoals het hebben van atoomwapens en bezetten van andermans land. Dat 'het Westen' ook één en ander van de Arabische staten gedoogt, zoals despotisme, martelen van dissidenten, geld- en wapensmokkel naar de Hamas, steun aan andere terroristen, anti-Westerse en antisemitische propaganda en ophitsing, etc. wordt graag over het hoofd gezien. Net als het feit dat de idee vrij absurd is dat zonder het Midden-Oosten conflict de problemen tussen het Westen en moslims, en tussen gematigde en radikale moslims, opeens verdwenen zouden zijn. Wilders zou stoppen met zijn aanvallen op de Koran omdat er een Palestijnse staat is, de leden van de Hofstad Groep, Abu Jahjah, radikale imams en rappers als Salah Edin zouden uiteraard zeer verheugd zijn dat er een Palestijnse staat is, ook al is dat zonder recht op terugkeer van de vluchtelingen en zonder soevereiniteit over geheel Jeruzalem, zij hebben immers altijd een compromis voorgestaan en de radikale positie van bijvoorbeeld Hamas afgewezen, en voelen zich op slag Nederlander. De Saoedische overheid besluit vrouwen gelijke rechten te geven, de Iraanse zedenpolitie houdt op met vrouwen opsluiten omdat hun hoofddoek 'verkeerd' zit en met het ophangen van homo's, en Egypte zal eindelijk de mensenrechten respecteren en dissidenten alle ruimte geven. Wat een Palestijnse staat al niet voor elkaar kan krijgen!

Oké, serieus dan. De idee is dus dat oplossing van het Midden-Oosten conflict de angel haalt uit de gespannen verhouding tussen de islam en het Westen, en moslims weer kunnen geloven in onze goede bedoelingen. Met goede bedoelingen moet je natuurlijk altijd uitkijken, maar wat veel mensen vooral vergeten is dat er geen perfecte oplossing voor het Midden-Oosten conflict, en geen perfecte rechtvaardigheid bestaat. Het compromis dat er hopelijk ooit zal komen zal voor beide partijen een zeer bittere pil zijn, en zal zeker voor de extremisten aan beide kanten onaanvaardbaar zijn. De Arabische extremisten zullen oproepen tot geweld tegen het Westen, dat de Zionisten gelijk heeft gegeven en de Arabieren verraden. De regeringen van de gematigde Arabische landen geven niet zozeer om de Palestijnen, en missen nu een belangrijk onderwerp om de woede van het volk mee te kanaliseren. Mogelijk echter roept een door de Arabische straat als onrechtvaardig beschouwd compromis juist meer frustratie op, en zitten de regeringen dan in een extra lastig parket omdat men officieel Israël moet erkennen en er betrekkingen mee aangaan.

Wordt vervolgd