Waar ligt de grens?

IMO Blog, 16.07.2008

Checkpoint op de Westelijke Jordaanoever.


"Waar is de grens met de Westelijke Jordaanoever?" Vroeg mijn broer toen ik hem op een kaart van Israël wilde laten zien waar we allemaal waren geweest. "Welke grens?", vroeg ik. "Bedoel je de Groene Lijn? Dat is geen grens, maar de wapenstilstandslijn van 1949". "Hoe je het ook wilt noemen, het is toch handig als je op de kaart kunt zien of je in Israël of in Palestijns gebied bent", aldus m'n broer. Dat is natuurlijk zo, en het is inderdaad onhandig dat dat op die kaart niet te zien is. Ik legde uit dat de precieze grens omstreden is, en het het meest correct zou zijn als zowel de Groene Lijn, de route van de afscheidingsbarrière en de autonome gebieden die onder controle van de Palestijnse Autoriteit vallen staan ingetekend. M'n broer vond dat een beetje omslachtig; hij wilde gewoon kunnen zien waar je de grens overgaat, waar je door een checkpoint moet. Dat komt neer op de route van de barrière, maar daarvan beweert Israël met klem dat die niet is bedoeld als de toekomstige grens, iets waar overigens zowel de Palestijnen als de kolonisten eveneens fel tegenstander van zijn. Het idee dat er geen eenduidige grens is, dat er überhaupt geen internationaal erkende grens is - er zijn immers ook geen twee staten - drong niet meteen door, evenals de notie dat het gebied omstreden is.


Dit is een van de problemen van het conflict: men kan het niet eens worden over de vraag of en waar er een grens zou moeten lopen. Hoewel beide partijen officieel een tweestatenoplossing voorstaan, vindt vooral aan Palestijnse kant een meerderheid dat hen het hele land toebehoort. Aan Israëlische kant zijn velen theoretisch voor een tweestatenoplossing maar tegelijkertijd geloven zij niet dat er ooit een Palestijns leiderschap zal zijn dat Israël kan vertrouwen en dat machtig genoeg is om het gezag over de Westelijke Jordaanoever over te nemen. Bovendien vinden velen, en dat is ook de positie van de Israëlische regering, dat de grens niet overal de Groene Lijn zou moeten volgen. Dat geldt niet alleen voor Jeruzalem, waarvan de gehele Oude Stad dan aan de Palestijnse kant zou komen, maar ook wat betreft andere nederzettingen en voor Joden heilige plaatsen op de Westoever. Daarom noemt men het officieel ook niet 'bezet gebied' maar 'omstreden gebied'.

De Groene Lijn is nooit als grens erkend door de Arabische staten, maar is gedurende 20 jaar de de facto grens van Israël met Jordanië geweest, en in het vredesverdrag tussen Israël en Jordanië heeft Jordanië officieel afstand gedaan van de Westoever, op voorwaarde dat het aan de Palestijnen zou worden overgedragen. Het Oslo vredesproces was toen bezig en er was aan beide kanten hoop dat dat tot een oplossing van het conflict zou leiden. Overigens zouden sommigen aan Israëlische zijde nu liever hebben dat Jordanië het gezag op de Westoever overneemt dan de Palestijnse Autoriteit, maar Jordanië heeft daar geen enkele interesse in.

Hoewel VN resolutie 242, aangenomen kort na de Zesdaagse Oorlog, niet spreekt van een Palestijnse staat en van de Groene Lijn als de te vormen grens, wordt zij door de VN, de EU en andere bemiddelaars wel zo beschouwd. Enige grenscorrecties, mits door beide partijen geaccepteerd, niet uitgesloten.

Zowel Israël als de Palestijnen verwijten elkaar op landkaarten het gehele land als van henzelf neer te zetten, en daarmee de rechten van de ander te ontkennen. In Israël staan de door de PA gecontroleerde gebieden soms wel apart ingetekend, maar dat wordt uiteraard ook als ontkenning van Palestijnse rechten beschouwd. Dat vind ik niet geheel terecht. Israëlische kaarten die de Groene Lijn niet weergeven zijn een redelijk adequate weergave van de realiteit: er zijn immers momenteel geen twee staten, en geen internationale grenzen, dus waarom zou je ze intekenen? Kaarten geven de werkelijkheid weer, niet de door wie dan ook gewenste situatie. Tegelijkertijd is het handig te weten wanneer je een gebied met een juridisch andere status binnentreedt, en ook waar je controleposten kunt verwachten. Het zou dus vanuit de reiziger gezien het meest praktisch zijn als de door de PA gecontroleerde gebieden staan ingetekend, temeer daar Israëli's die niet in mogen, en toegang voor buitenlanders ook niet altijd gegarandeerd is. De route van de barrière en de belangrijkste controleposten zouden ook handig zijn. De Groene Lijn doet er voor de reiziger niet zoveel toe. Die doet er eigenlijk alleen toe als over vrede wordt gepraat, of als men de situatie van voor 1967 wil laten zien. In schoolboeken hoort hij om die reden wel thuis, en bovendien is het relevant te weten wat door minstens 90% van de wereld als de toekomstige grens wordt gezien.

Wat Israël natuurlijk niet wil is door intekening van de Groene Lijn de gehele Westoever als Palestijns neer zetten, en zo te suggereren dat de Joden hier geen enkele aanspraak op kunnen maken. Men geeft het gebied dan als het ware al weg. Maar geldt dat ook niet voor de Palestijnen? Zij willen immers ook niet op voorhand hun aanspraken op Israël opgeven, maar dat pas doen in ruil voor de Westoever. Het grote verschil is uiteraard dat de Palestijnen zo even 60 jaar geschiedenis uitwissen, het bestaan van een compleet land ontkennen, terwijl Israëlische kaarten zonder Groene Lijn toch min of meer de realiteit weergeven. Dit is niet gemakzuchtig denken in termen van de overwinnaar. Het recht dat volken hebben op een staat moet ook enigszins verdiend worden; zij moeten simpelweg in staat zijn een staat te runnen. Los van het theoretische recht op een staat moet zij immers kunnen functioneren. De reden dat er nog steeds geen Palestijnse staat is ligt niet zozeer aan de bezetting, maar aan de weigering van een compromis door de Palestijnen, en hun voortdurende inzet op de gewapende strijd om het gehele land in handen te krijgen. Men koestert liever de slachtofferrol dan orde op zaken te stellen en te beginnen met de opbouw van het land.

Voor 1948 stond Israël op geen enkele reële kaart aangegeven. Het was er simpelweg nog niet, en kaartenmakers kunnen niet in de toekomst kijken. Een Palestijnse staat verdient een plaatsje op de landkaarten wanneer zij ook daadwerkelijk bestaat; tot dan toe moet men niet verbaasd zijn, of het als expansionisme beschouwen, wanneer de Groene Lijn niet als een de facto grens op Israëlische kaarten staat ingetekend.

Het zou bovendien aanbeveling genieten wanneer kaarten in onze kranten en media de Groene Lijn als wapenstilstandslijn, en niet als een soort grens aangeven, zoals nu vaak het geval is. De Golan Hoogvlakte, die geannexeerd is, zou als zodanig moeten worden ingetekend. Zij is immers niet bezet, er zijn geen controleposten, en een ieder die er woont is Israëlisch staatsburger en valt onder de Israëlische wet. Of je het er nou mee eens bent of niet.

Ratna Pelle