Palestijnse vluchtelingen: een einde aan de Nakba

IMO Blog, 2008

'Voor Israël is het feest, maar de Palestijnen herdenken de Nakba', was afgelopen weken de teneur. Beide worden als onlosmakelijk verbonden beschouwd, en er is steeds meer aandacht voor deze 'keerzijde' van de stichting van Israël. Veel media verhaalden uitgebreid over de vluchtelingen, hun verdrijving en hun al 60 jaar voortdurende ellendige situatie. Merkwaardig genoeg wordt zelden besproken hoe dit probleem opgelost kan worden.


Niemand stelt de vraag waarom de Palestijnen de enige vluchtelingengroep zijn die na 60 jaar nog gedeeltelijk in kampen leeft in erbarmelijke omstandigheden. Geen vluchtelingengroep krijgt meer steun en heeft meer organisaties achter zich staan. Voor geen enkele andere groep is er een aparte VN organisatie in het leven geroepen (UNRWA), die meer dan een miljoen vluchtelingen dagelijks van hulp voorziet, en voor Palestijnse vluchtelingen gelden aparte, ruimere definities. Maar noch de steunorganisaties noch de vluchtelingen zelf lijken erop gericht een einde te maken aan de huidige situatie door te zorgen voor permanente huisvesting en aan te dringen op integratie in de landen waar zij nu leven. In plaats daarvan worden programma's opgezet die zijn gericht op het 'versterken van de eigen identiteit' van de vluchtelingen, op hun Palestijnse wortels en de binding met de geboortegrond van - veelal - hun ouders of grootouders. De PLO heeft plannen tot het permanent huisvesten van de vluchtelingen in het verleden herhaaldelijk tegengewerkt, en Palestijnen bijvoorbeeld verboden naar door Israël gebouwde appartementen te verhuizen in de Gazastrook. In Libanon heeft de PLO onlangs de naturalisatie van Palestijnse vluchtelingen afgewezen en hen zo de mogelijkheid ontzegd uit de kampen te komen en in de Libanese samenleving te integreren. De vluchtelingen zijn volgens de PLO slechts gasten, in afwachting van hun terugkeer naar het vaderland. De vraag is waarom niemand, noch de vluchtelingen zelf, noch de steunorganisaties, hiertegen heeft geprotesteerd.

Volgens UNRWA, de PLO en andere organisaties die voor Palestijnse vluchtelingen opkomen, kan de oplossing van hun problemen niet los worden gezien van het conflict tussen Israël en de Palestijnen. Ze bedoelen daarmee dat alle vluchtelingen die dat wensen moeten kunnen terugkeren naar Israël, ook al heeft slechts circa 10% van de nu levende vluchtelingen daar indertijd gewoond en ook al weet iedereen die enig realisme bezit dat Israël nooit met meer dan een symbolisch aantal terugkerenden zal instemmen. Hoewel de wens tot terugkeer begrijpelijk is, wordt deze wens door de diverse hulporganisaties en de Arabische staten bewust levend gehouden. Een wens, die gezien het grote aantal vluchtelingen en hun nakomelingen, het einde van de staat Israël zou betekenen. De vluchtelingen verlangen niet naar een leven als minderheid in een Joodse staat, maar naar een leven in het verloren gegane Palestina van vóór 1948. Zij kwamen indertijd in opstand tegen de Joodse immigratie en later het delingsplan van de VN en de stichting van een Joodse staat. Daarom begonnen zij in 1947 de burgeroorlog, en nog steeds vinden velen dat de Joden er niet thuis horen en 'terug' moeten keren naar waar ze vandaan kwamen. Zij zouden op zijn best bereid zijn te leven in een soort binationale staat, waar Arabieren en Joden apart vertegenwoordigd zijn in het landsbestuur en vetorecht over belangrijke zaken hebben. Een dergelijke constructie levert echter zelden een stabiele staat op, denk aan Libanon of zelfs België. Het is uitgesloten dat dit voor Joden en Palestijnen, die elkaar al bijna een eeuw bevechten, zou kunnen functioneren.

Het is veel gebruikelijker in de geschiedenis dat vluchtelingen worden opgenomen in een aan hen etnisch verwante staat en daar een nieuwe toekomst opbouwen, zoals de Sudetenduitsers in Duitsland, de moslims uit India in Pakistan, de Hindoes uit Pakistan in India, de Turken uit Griekenland in Turkije enz. Bijna een miljoen Joodse vluchtelingen uit Arabische landen zijn in Israël en de VS opgevangen en hebben - zonder hulp van de VN - een nieuw bestaan opgebouwd, en leren leven met de herinnering aan wat zij achterlieten. Zij bezaten in totaal circa vier keer zoveel grond als de totale oppervlakte van Israël, waar zij, net als voor andere bezittingen die zij achterlieten, nooit voor zijn gecompenseerd.

De UNRWA, de PLO, de Arabische staten en de vele NGO's die zeggen het voor de vluchtelingen op te nemen, helpen hen niet verder, maar continueren hun ellende en vervullen hen met valse hoop. De strijd tegen Israël lijkt de boventoon te voeren ten koste van de vluchtelingen. Zij worden gebruikt om Israël te delegitimeren en onder druk te zetten. De Arabische staten hebben, met uitzondering van Jordanië, bijzonder weinig gedaan voor de vluchtelingen en weigeren hen gelijke rechten te geven. De wens tot terugkeer en de miserabele omstandigheden van een deel van de vluchtelingen (circa 1,5 miljoen van hen leven in kampen), zijn een van de grootste obstakels in het Israëlisch-Palestijns conflict. De oplossing voor het vluchtelingenprobleem ligt dan ook niet in het vasthouden aan de wens tot terugkeer, maar in het beëindigen van hun miserabele situatie in de kampen, met name in Libanon en Gaza. De vluchtelingen moeten worden geïntegreerd in de samenleving van de landen waar zij nu wonen. Er is geen rechtvaardiging voor hun uitzonderingspositie.

In plaats van aparte regels en een aparte VN organisatie moeten de Palestijnse vluchtelingen op dezelfde manier worden behandeld als alle andere vluchtelingen, en bij de UNHCR worden ondergebracht. De EU en de Nederlandse regering zouden hierop aan moeten dringen en geld voor hulp aan de vluchtelingen voorwaardelijk kunnen maken aan verbetering van hun situatie en permanente huisvesting. De Arabische Liga zou onder druk gezet moeten worden aan een dergelijke oplossing mee te werken, met geld van de internationale gemeenschap. Het is onacceptabel en cynisch dat miljoenen vluchtelingen het slachtoffer zijn van de politieke doelen van juist diegenen die zeggen het voor hen op te nemen.

Ratna Pelle


NB: dit artikel werd geschreven als opiniestuk voor de krant.