Staakt-het-vuren tussen Israel en Hamas

IMO Blog, 2008

Morgenvroeg gaat een lang bediscussieerd en besproken staakt-het-vuren in tussen Israël en Hamas in de Gazastrook. Al vóór de 60 jaar Israël vieringen werd hierover onder Egyptische bemiddeling onderhandeld, maar de eisen van beide partijen lagen aanvankelijk ver uit elkaar. Afgesproken is vanaf donderdagmorgen het geweld te staken, na drie dagen zal Israël geleidelijk meer goederen door laten, en in een later stadium zal ook de grens tussen Gaza en Egypte opengaan, en wordt er verder onderhandeld over een gevangenenruil. Hoe Egypte wapensmokkel zal verhinderen is nog een puntje van discussie, net als de vraag of een gevangenenruil nou wel of niet onderdeel is van het staakt-het-vuren. Volgens Hamas is dit niet het geval, volgens Israël wel. Dit laatst is sowieso een vreemde kwestie, want zo'n deal zou juist veel meer in het voordeel van Hamas zijn, daar Israël waarschijnlijk zo'n 1000 Palestijnse gevangenen, waaronder leiders van Hamas en Islamitische Jihad en ervaren terroristen, zal vrijlaten voor één Israëlische soldaat. Mocht het straks van zo'n deal komen, dan zal dit dus vreemd genoeg beschouwd worden als een gebaar van goede wil van Hamas, net als het feit dat men bereid is tot dit staakt-het-vuren.


Hamas heeft veel te winnen bij dit staakt-het-vuren, en zet een belangrijke stap op weg naar internationale erkenning zonder ook maar iets van haar doelstellingen of gewelddadige karakter op te geven. Het kan het staakt-het-vuren op elk gewenst moment verbreken, bijvoorbeeld doordat ongeorganiseerde of nieuwe Palestijnse groeperingen het schenden, en Israël daar vroeg of laat op zal reageren, of door een grote Israëlische aanval op de Westoever te provoceren die als legitiem excuus kan worden gebruikt, of door een explosie te veroorzaken en Israël de schuld te geven. Het vorige staakt-het-vuren is officieel opgezegd nadat Israël zogenaamd een Palestijnse familie op het strand bij Beit Lahiya had gedood, wat later niet waar bleek te zijn, maar wie herinnerde zich toen nog dat Hamas dit als aanleiding had gebruikt? De druk op Israël om zich aan het staakt-het-vuren te houden is groot, zoals Israël ook als sterkste partij de meeste verantwoordelijkheid voor het geweld tussen beide partijen wordt toegedicht. Hamas zal zeker doorgaan met de wapensmokkel, en 'strijders' zullen trainingen volgen in Iran en met geld en ervaring huiswaarts keren, via een versoepelde Rafah grensovergang. Egypte zal symbolisch af en toe een smokkeltunnel onklaar maken of wat explosieven in de Sinaï onderscheppen, maar Hamas en Iran verder niet al teveel in de weg leggen. Hamas zal verder gaan met de opbouw van haar gewapende tak, bunkers en tunnels graven en nieuwe mensen rekruteren. Bovendien versterkt deze deal Hamas' positie ten opzichte van Fatah. Hamas is het gelukt een met Israël gelijkwaardige deal te sluiten, een einde te maken aan operaties van het leger en de grenzen open te krijgen. Hamas heeft maar beperkt toegegeven aan Israëlische eisen, en Israël zal geen enkele controle meer hebben over de Rafah grensovergang, die door Hamas en Egypte zal worden bemand met een beperkte rol voor Europese waarnemers. Dat zij zullen optreden tegen wapensmokkel lijkt onwaarschijnlijk, als je bedenkt dat zelfs UNIFIL in zuid-Libanon niet optreedt tegen de veelvuldige wapensmokkel via de grens met Syrië. Het is dan ook niet vreemd dat Hamas de deal een overwinning heeft genoemd, en triomfantelijk verklaarde dat Israël de voorwaarden van Hamas heeft geaccepteerd

Waarom heeft Israël met een dergelijk plan ingestemd, en niet veel hardere voorwaarden gesteld? De belangrijkste reden is wellicht dat er geen aantrekkelijk alternatief is. De huidige situatie kan niet eindeloos voortduren. De inwoners van Sderot en omgeving, maar ook van de stad Ashkelon met meer dan 100.000 inwoners, eisen een einde aan de raketbeschietingen zodat zij weer iets dat op een normaal leven lijkt kunnen hebben, en de internationale gemeenschap eist een einde aan de Gaza blokkade zodat de Palestijnen aldaar iets dat ergens in de verte aan een normaal leven doet denken kunnen leiden, althans dat hoopt men. Dat de oorzaak van hun problemen niet zozeer Israël maar Hamas is, en dit staakt-het-vuren Hamas slechts zal versterken, dringt niet echt door. Het enige alternatief is een grote operatie in Gaza, waarbij Hamas zo hard wordt getroffen dat zij met overgave instemt, en vervolgens de Palestijnse Autoriteit van president Abbas er de macht weer zou krijgen, evt. met een tijdelijke internationale troepenmacht om de orde te handhaven. Een dergelijke operatie zou duizenden levens kunnen kosten, zeker als Hamas de burgerbevolking als menselijk schild gebruikt zoals zij in het verleden herhaaldelijk heeft gedaan. Zo werden vrouwen en kinderen opgeroepen om huizen en andere gebouwen waar 'strijders' zich schuilhielden te omsingelen, kinderen werden op de daken van Qassam werkplaatsen gezet en men schiet raketten steevast vanuit stedelijk gebied af. Toen bij een operatie in Gaza een paar maanden geleden meer dan 100 doden aan Palestijnse kant waren gevallen, maakte de internationale gemeenschap er snel een einde aan. Bovendien zit president Abbas er niet echt op te wachten om na een dergelijke bloedige operatie onder Israëlisch toezicht de Gazastrook te betreden. Het zal hem er niet populairder op maken, en hij zal erg goede lijfwachten nodig hebben. En welke landen willen hun soldaten lenen voor de ondankbare taak de orde te handhaven en aanvallen op Israël te voorkomen?

De kans dat Hamas zich door het staakt-het-vuren zal matigen, en dat een mogelijke nieuwe eenheidsregering bereid zal zijn Israël te erkennen en het geweld af te zweren, is klein. Een sterker Hamas zal zeker niet de noodzaak voelen om in te binden. Stelt Abbas zich al onverzoenlijk op wat betreft de vluchtelingen, Oost Jeruzalem inclusief de gehele oude stad en andere zaken, Hamas zal nog meer op haar strepen staan. De kans dat dit staakt-het-vuren ergens toe zal leiden is dan ook minimaal, en het zal slechts standhouden zolang dat Hamas van pas komt.

Ratna Pelle