De gevangenenruil tussen Israel en Hezbollah

IMO Blog, 2008

Er is al veel gezegd en geschreven over de gevangenenruil tussen Israël en Hezbollah vorige week. Eén van de betere opmerkingen was dat het hele woord 'gevangenenruil' eigenlijk niet klopt, want terwijl Israël inderdaad gevangenen aan Hezbollah overdroeg, kreeg het slechts twee lijken terug. Hoewel Hezbollah had geweigerd iets over de toestand van de ontvoerde soldaten prijs te geven, wist Israël in feite dat ze dood waren, en men was bereid voor hun lichamen deze prijs te betalen.

Eén van de redenen daarvoor is dat men hoopt zo een hoofdstuk af te sluiten. Alle zaken wat betreft gevangenen zijn nu inderdaad afgesloten met Hezbollah, en men hoopt dat door de vrijlating van Kuntar de motivatie om meer soldaten te kidnappen is verdwenen. Dat is uiteraard ijdele hoop, want Israël heeft laten zien hoe lonend het is om soldaten te ontvoeren. Er is genoeg wat Hezbollah nog van Israël wil hebben, naast het feit dat Israël vernederen natuurlijk altijd lekker is. Bijvoorbeeld de Sheba Farms, een klein gebied dat volgens een onderzoek van de VN in 2000 (en tot voor kort ook volgens Syrië en Libanon) bij Syrië hoort, en door Israël tijdens de Zesdaagse Oorlog is veroverd. Sinds een paar jaar claimt Libanon het gebied, en in de VN resolutie die de Tweede Libanon Oorlog beëindigde, is opgenomen dat erover onderhandeld moet worden.


Nadat Israël zich in 2000 uit Libanon had teruggetrokken bepaalde de VN officieel dat de terugtrekking compleet was (op grond van oude kaarten van het gebied werd vastgesteld dat de Sheba Farms bij Syrië hoorden), wat door Israël en Libanon werd geaccepteerd. Een ander twistpunt voor Hezbollah is het dorp Gajjar, waar de grens tussen Libanon en Israël dwars doorheen loopt. Hezbollah claimt het hele dorp voor Libanon. Er zijn ook nog een paar Arabische dorpen in Noord-Israël die Hezbollah claimt, en als men die ooit in bezit mocht krijgen zal men ongetwijfeld meer en grotere plaatsen opeisen. Verder kan Hezbollah zich altijd populair maken onder de bevolking in Libanon door Palestijnse gevangenen vrij te krijgen, wat men ook nu heeft geprobeerd, en tot slot staat Hezbollah de 'bevrijding' van geheel historisch Palestina voor, zoals ook in hun handvest is te lezen. De idee dat men nu de zaak heeft afgesloten en voortaan met rust zal worden gelaten is dus absurd, gezien ook de circa 40.000 raketten die Hezbollah op Israël gericht heeft staan, en de Iraanse belangen die Hezbollah dient.

Voor Israël hebben waarschijnlijk religieuze en ethische overwegingen (je laat niemand achter op het slagveld, de nabestaanden hebben recht op een begrafenis en dus rust) de doorslag gegeven, iets dat voor buitenstaanders zoals ik moeilijk te begrijpen is. Hoeveel nieuwe slachtoffers zullen de vijf vrijgekomen terroristen maken, wat zijn de gevolgen van de toegenomen populariteit en zelfvertrouwen van Hezbollah, en van het feit dat het ontvoeren van soldaten zo lonend blijkt te zijn? Hamas heeft overigens al aangekondigd zich extra standvastig op te stellen en aan al haar eisen vast te houden wat betreft een gevangenenruil met Israël voor Shalit.

Het kan weinigen zijn ontgaan dat Libanon de vijf terroristen, en vooral Samir Kuntar, die een vader in het bijzijn van zijn vierjarig dochtertje doodde en haar daarna de schedel insloeg met de kolf van zijn geweer, als helden heeft ontvangen. Het was niet alleen Hezbollah's feestje, maar een nationale feestdag waarop iedereen een dagje vrij kreeg, en zowel de president als de premier heetten Kuntar officieel welkom. Dit laat zien hoe machtig Hezbollah is en hoever haar denken in het zogenaamd zo pro-Westerse Libanon al is doorgedrongen.

Ik was zeker niet de enige die zich afvroeg hoe het kan dat een heel land een kindermoordenaar als held binnenhaalt. O.K., men heeft onder de oorlogen met Israël geleden, velen hebben praktische zaken aan Hezbollah te danken, dat een uitgebreid netwerk van sociale zekerheid heeft opgezet. Hezbollah geeft de Arabieren trots na al die nederlagen tegen Israël. Zouden wij kort na de bevrijding een moordenaar van een Duits kind als held hebben ontvangen? Ik kan het mij moeilijk voorstellen. En dat nog afgezien van het feit dat de bezetting van de nazi's en hun oorlogsmisdaden natuurlijk niet te vergelijken zijn met de 'veiligheidszone' die Israël in Zuid-Libanon had ingesteld, en ook niet met de bombardementen tijdens de oorlog in 1982, die beide een gevolg waren van herhaalde aanvallen door de PLO en later Hezbollah op Israël.

Vooral linkse mensen vinden tegenwoordig dat de een z'n terrorist de ander z'n vrijheidsstrijder is, en dat het dus heel begrijpelijk is dat iemand als Kuntar in Libanon een held is. Nelson Mandela was niet alleen volgens het apartheidsregime een terrorist, maar heeft decennia op de officiële lijst van terroristen van de VS gestaan (waar hij pas vorige maand vanaf is gehaald - op het nippertje voor zijn 90ste verjaardag!). Menachem Begin was ook een terrorist als aanvoerder van de Irgoen, maar heeft wel vrede met Egypte gesloten. Het is waar dat sommige mensen die zware misdaden begingen later toch nog goed terecht zijn gekomen, maar dat maakt die misdaden op zichzelf niet minder erg. Overigens heeft het ANC zich nooit primair op burgers als doelwit gericht. Ik zou er prima mee kunnen leven dat iemand als held wordt onthaald die 50 jaar geleden een terrorist was en recentelijk een mooi vredesplan tussen Israël en Libanon had voorbereid. Maar Kuntar is enkel en alleen om zijn walgelijke daad uit 1979 als held onthaald en geëerd. Het feit dat hij geen spijt had, en heeft gezegd door te gaan met het 'verzet' tegen Israël heeft daar zeker aan bijgedragen. Niet iedere Libanees zal het daarmee eens zijn, en niet iedere Libanees die het er niet mee eens is zal dat hebben durven zeggen, want in Libanon gebeuren wel eens vreemde ongelukken met mensen die een anti-Hezbollah of anti-Syrisch geluid laten horen. Toch was de eensgezindheid wat dit betreft opvallend.

Veel media noemden Kuntar een 'militant' of een 'strijder' en het NOS journaal noemde Hezbollah een 'verzetsbeweging'. Zouden wij ooit iemand die een Nederlands meisje van vier de schedel inslaat een 'strijder' noemen en een beweging die een rampzalige oorlog ontketent om hem vrij te krijgen een 'verzetsbeweging'? Is een Israëlisch meisje minder waard, of is zij eigenlijk al een beetje schuldig door in Israël te leven? Kunnen we zaken niet eens gewoon bij de naam gaan noemen, ook als dat bepaalde mensen wellicht onaangenaam in de oren klinkt?

De VN en andere internationale waarnemers hebben de deal geprezen en beschouwen deze als een stap op weg naar vrede, zoals uitwisseling van krijgsgevangenen na een oorlog dat meestal is. Het is vreemd, bijna absurd dat geen onderscheid wordt gemaakt tussen soldaten uit het Israëlische leger en mensen die bewust zoveel mogelijk burgers ombrengen. Wat ook vreemd is, is de stilte over de walgelijke manier waarop Hezbollah twee jaar lang met de emoties van de familie van de ontvoerde soldaten speelde. Zij wisten niet of hun dierbaren nog in leven waren, of ze gewond waren, of en wanneer ze hen terug zouden zien. Dit druist in tegen het internationale recht, maar dat vonden de mensenrechtenactivisten blijkbaar niet zo'n probleem.

Deze deal, en de onderhandelingen over een deal met Hamas, worden ook vaak als argument gebruikt tegen de isolatie van Hamas. Als zelfs Israël met terroristen onderhandelt, zij het indirect, dan kunnen wij toch zeker ook met ze praten? Net als het staakt-het-vuren met Hamas, zal een gevangenenruil Hamas en haar illegale alleenheerschappij in de Gazastrook in de ogen van velen legitimeren. Anderzijds zijn zulke praktische deals niet te vergelijken met een rol in het vredesproces, met onderhandelingen over primaire zaken als de voorwaarden waaronder een Palestijnse staat kan worden gesticht, de status van Jeruzalem en de toekomst van de nederzettingen. Voor zulke zaken is immers een bepaalde mate van vertrouwen noodzakelijk, en moet de ander niet ondertussen uit zijn op je vernietiging. Andersom betekenen dergelijke deals ook niet dat Hezbollah of Hamas Israël de facto erkennen en zich dus aan het matigen zijn.

Er zijn overigens vanaf begin jaren '80 verschillende deals gesloten en niks wijst op een ontwikkeling richting vrede of matiging of elkaar naderende posities. Vanaf het begin heeft Israël een absurd hoge prijs betaald voor het vrij krijgen van enkele soldaten of de teruggave van lijken. Het ziet er momenteel helaas naar uit dat deze trend zich zal doorzetten wat betreft de prijs voor Shalit, waarvoor Hamas 1.000 Palestijnse gevangenen heeft geëist, waaronder velen die voor zware aanslagen levenslange straffen uitzitten, en de ongekroonde leider van de tweede Intifadah Marwan Barghouti. Uiteraard zal daarmee het 'gevangenenhoofdstuk' met Hamas niet afgesloten zijn, want Hamas heeft nu al aangekondigd meer soldaten te zullen ontvoeren en vroeg of laat zal die mogelijkheid zich voordoen.

Nieuw is vooral dat zowel de twee jaar geleden door Hezbollah als door Hamas ontvoerde soldaten bewust werden ontvoerd om ze tegen grote aantallen gevangenen te kunnen ruilen, terwijl het bij eerdere deals ging om Israëlische militairen die in een oorlog werden gevangen genomen of gedood. Overigens draagt Israël de lijken van door haar gedode Palestijnse of Hezbollah strijders vaak gewoon over aan de desbetreffende organisatie.

Het gebruik van en gehandel in lijken en lichaamsdelen om concessies af te dwingen vormt een nieuw en macaber hoofdstuk in de tactieken van 'verzetsbewegingen' tegen Israël.

Ratna Pelle