Terugschieten in Hebron

IMO Blog, 2008

De laatste tijd duiken geregeld filmpjes op van geweld van kolonisten of soldaten tegen Palestijnen. Onder de treffende naam 'shooting back' heeft de mensenrechtenorganisatie Betselem zo'n 100 camera's uitgedeeld aan Palestijnen en ze een cursus gegeven, zodat ze de volgens hun veelvuldig voorkomende intimidaties en aanvallen door kolonisten kunnen filmen. Het gevolg is dat verschillende TV journaals en kranten uitgebreid aandacht besteden aan een Palestijnse herder die in elkaar is geslagen door kolonisten of het feit dat een Palestijnse demonstrant in zijn teen is geschoten door een soldaat. Op sommige kolonisten komt dit wat bevreemdend over: in Amsterdam worden jaarlijks tientallen homo's, moslims, joden, en anderen in elkaar geslagen, in sommige Amerikaanse steden worden jaarlijks tientallen, zoniet honderden mensen vermoord, in Rusland worden jaarlijks tientallen journalisten gedood en intimideren neo-nazigroepen honderden minderheden, in Iran verdwijnen jaarlijks honderden dissidenten, homo's en minderheden in de gevangenis en worden tientallen mensen geëxecuteerd vanwege overspel of andere ernstige misdaden, en onze eigen NAVO is verantwoordelijk voor de dood van honderden burgers per jaar door bombardementen. Daarmee kun je natuurlijk niet goedpraten dat een Palestijnse demonstrant in zijn teen wordt geschoten, maar is de verhouding niet een beetje zoek als een dergelijk incident het NOS journaal en de NRC haalt? Ja en nee.


Het meest interessante aan de recente aandacht voor die Betselem filmpjes is het feit dat burgers in toenemende mate het nieuws maken, en dat de camera een machtig wapen kan zijn in de strijd om de hearts and minds. Palestijnen kunnen de wereld laten zien hoe zij worden onderdrukt, maar kunnen zaken ook een beetje aandikken, of het deel van de film wissen waarin de kolonisten werden geprovoceerd of de demonstrant met stenen gooide naar de soldaten. Dit is niet geheel denkbeeldig zoals de zaak Al Dura heeft aangetoond, evenals gefotoshopte beelden tijdens de Libanon oorlog en nog een reeks aan gefakete beelden.

Ik voelde mee met de Palestijnen die van de week in Nova en eerder in Netwerk vertelden dat zij zich door de camera weer wat veiliger voelden, en het feit dat de camera's ervoor zorgen dat de daders van dergelijke misdaden worden opgepakt en ook wellicht het aantal incidenten zullen doen afnemen lijkt mij een zeer goede ontwikkeling. Anderzijds bestaat het risico dat de camera ook geweld zal uitlokken, bijvoorbeeld tegen kolonisten waarna het tegengeweld gefilmd kan worden. Met andere woorden: het is mooi als de camera helpt om de waarheid beter te achterhalen, maar ik vrees de camera als propagandamiddel, en ik heb er geen vertrouwen in dat de media een dergelijk gebruik zullen doorprikken. Men is nogal goedgelovig tegenover de Palestijnen, die vooral als onschuldige slachtoffers worden geportretteerd.

Wat in al die reportages helaas ontbreekt is achtergrondinformatie: de suggestie is dat zulke incidenten veel vaker voorkomen, maar is dat ook zo? Sinds wanneer staan beide groepen zo vijandig tegenover elkaar? Voor de beide intifada's schijnt de situatie heel anders te zijn geweest, en gingen kolonisten naar de Palestijnse markt, naar de tandarts en de garage. Hoeveel gevallen van geweld, van beide kanten, zijn er eigenlijk bekend van de laatste tijd? Door wie wordt dit geweld vooral gepleegd? Is dit een kleine minderheid of doet een heel dorp of nederzetting daaraan mee? Wordt dit binnen de eigen gemeenschap openlijk bekritiseerd? Zijn er bepaalde groepen die de zaak opstoken en belang hebben bij het geweld?

Tegenover de vele voorvallen van kolonistengeweld staat een even lange lijst van Palestijns geweld, schietincidenten, lifters die worden vermoord, kolonisten die met messen worden gestoken en bedreigd, velden die in brand worden gestoken, kinderen die met stenen worden bekogeld enz. enz. Terwijl Palestijnse kinderen uit een bepaald dorp op de weg naar school door het leger worden begeleid omdat zij langs een nederzetting moeten en daar door kolonisten geregeld zijn aangevallen, gaan veel kinderen uit de nederzettingen per gepantserde bus naar school, omdat lopen te gevaarlijk is. Voor dit laatste is helaas heel wat minder aandacht dan voor de Palestijnse kinderen. De kolonisten en Palestijnen lijken niet voor elkaar onder te doen wat dat betreft. Uiteraard roepen beide dat de ander hen van het land wil jagen maar men zal daar niet aan toegeven, want God/Allah heeft het land aan hen beloofd. Ik was verbaasd onlangs te vernemen dat niet alleen de Palestijnen en linkse actievoerders, maar ook kolonisten erover klagen dat het leger en de politie hun vijandig gezind is en de andere partij voortrekt. Misschien doen zij het dan toch iets beter dan ik dacht. Terwijl wij allen weten van de agressieve kolonisten in Hebron en hun intolerante religieuze denkbeelden, is voornoemde lijst van Palestijns geweld nagenoeg onbekend. Zelden komen kolonisten aan het woord die daarover vertellen, zelden laat men extremistische Palestijnen zien die oproepen alle Zionisten te doden, zelden ook laat men kolonisten zien die met de Palestijnen samenwerken. De kolonisten zijn steevast de bad guys, de slechteriken, en de Palestijnen de slachtoffers.

De situatie in de bezette gebieden roept meer nog dan die in Israël de vraag op hoe je erachter komt wie gelijk heeft, hoe iets zit, wat er echt is gebeurd. Wie heeft dat veld in brand gestoken, wie is begonnen met stenen gooien, daagden de Palestijnen die langs het veld van de kolonisten liepen deze eerst uit of begonnen zij spontaan te schieten? Wie heeft die schapen vergiftigd en de olijfbomen omgehakt, en in reactie waarop? De lijst van klachten en verwijten over en weer is lang. De situatie is veel complexer dan de media, maar ook dan de kolonisten en de Palestijnen, die zich beiden als het slachtoffer presenteren, ons doen geloven. Tegenover het verhaal van de Palestijnse vrouw die bang was om van haar huis naar de waterput te lopen omdat de kolonisten haar onderweg intimideren, staat het verhaal van religieuze Joden die bang zijn over de 'corridor' van de graven van de aartsvaders naar de Joodse wijk in Hebron te lopen, of naar de nabijgelegen nederzetting.

De eerste keer dat ik op de Westoever was een paar jaar geleden viel me de ruimte op: de nederzettingen bleken de Palestijnse dorpen en steden over het algemeen niet te verstikken zoals ik had opgemaakt uit de berichtgeving erover, er bleken ook veel minder checkpoints te zijn en ik was verbaasd dat er Palestijnen reden op de wegen die door kolonisten worden gebruikt. Palestijnen hadden winkels waar voornamelijk kolonisten kwamen en werkten in de nederzettingen. Voor de bouw van verschillende nederzettingen is Palestijns land onteigend en er zijn wegen die niet voor Palestijnen toegankelijk zijn, maar ik had via de media een veel extremer beeld van de situatie. In Hebron mogen de kolonisten niet in het overgrote deel van de stad komen, en ook de toegang van Joden tot de graven van de aartsvaders is beperkt om frictie met de moslims, voor wie de plaatsen ook heilig zijn, te voorkomen. Net als op de Tempelberg beheert de islamitische waqf een groot deel van de plaats en kan hier zonder overleg met Israël veranderingen aanbrengen. In tegenstelling tot het beeld dat de media creëren is de Westoever geen wildwesten voor Israël en zijn er allerlei regels en afspraken, vooral uit de Oslo periode.

Een paar van deze afspraken wat betreft Hebron: het gebied is onder het Wye Akkoord (1997) in tweeën gesplitst, H1 en H2. H1 bedraagt 16km2 en staat onder Palestijns gezag. H2 is 2km2 en valt onder Israëlisch gezag, maar slecht 0,5 km2 is effectief voor de Joodse kolonisten toegankelijk. Het Wye Akkoord voorzag in Europese waarnemers om op een en ander toe te zien, de zogenaamde TIPH (Temporary International Presence in Hebron). Deze waarnemers werken samen met Israëlische mensenrechtenorganisaties en staan nogal negatief tegenover de kolonisten. Desondanks zijn deze waarnemers meermaals aangevallen door Palestijnen, zoals in 2002 toen twee waarnemers in een auto door Palestijnen werden doodgeschoten en in 2006 toen tijdens de cartoonrellen Palestijnen het TIPH kantoor bestormden, waarna de Deense waarnemers de stad ontvluchtten. Het Wye Akkoord geeft Joden in H2 onbeperkt toegang tot voor Joden belangrijke plaatsen zoals het graf van Avner B'Ner en het Kabbalacentrum in het oude Kasbah, maar na dreiging met moord door PA politie en terroristische organisaties mogen Joden niet meer naar deze plaatsen. Dat is in tegenspraak met de uitspraak van het Israëlische Hooggerechtshof (9593/4): restricties op bewegingsvrijheid (H2) moeten worden toegepast tegen de partij die met geweld dreigt of geweld gebruikt. Terwijl ieder Joods initiatief in H2 tot aan het hooggerechtshof wordt bestreden, geeft de PA financiële bonussen aan iedere Arabier die zich in H2 vestigt. Er wordt bewust zo gebouwd dat de Joodse wijk niet kan uitbreiden.

Iets wat nauwelijks aandacht krijgt in de media is het feit dat tot de jaren '30 van de vorige eeuw er eeuwenlang Joden in Hebron leefden. In 1929 vond er op instigatie van de Moefi Haj Amin Al Husseini een grote pogrom plaats waarbij 60 Joden omkwamen en een veelvoud gewond raakten. Veel Joden zijn toen, of in de jaren die volgden, vertrokken en in 1936, toen de grote Arabische opstand uitbrak, werd de Joodse gemeenschap geheel geëvacueerd.

Toch was de Israëlische regering er in eerste instantie tegen dat zich daar na 1967 een nieuwe Joodse gemeenschap zou vestigen, uit angst voor problemen met de Arabische bevolking en omdat men de Westoever of een deel daarvan wou teruggeven aan Jordanië in ruil voor vrede. Fanatieke kolonisten hebben de regering min of meer voor een voldongen feit gesteld, zoals op meer plaatsen is gebeurd.

In Hebron wordt de strijd om het land op het scherpst van de snede gevoerd. Ik kan zelf weinig sympathie voor de kolonisten daar opbrengen, met hun zeer nationalistisch-religieuze denkbeelden en protest tegen alles wat ergens in de verste verte aan een compromis doet denken. Maar, in tegenstelling tot het beeld dat de media creëren, zijn de Palestijnen die daar leven geen haar beter en houden er even extreme denkbeelden op na. Het zou wellicht verstandig zijn als Israël dit gebied opgeeft, maar het probleem is dat niet alleen de kolonisten maar ook de Palestijnen dit als een Israëlische nederlaag zullen opvatten, wat het geweld niet zal verminderen maar juist versterken, zoals ook de ontruiming van de Gazastrook tot meer geweld en versterking van Hamas heeft geleid. Bovendien maakt opgeven van Hebron het moeilijk om de heilige plaatsen toegankelijk voor Joden te houden.

De oplossing van het conflict ligt mijns inziens in deling, en dat betekent dat Israël uit het overgrote merendeel van de Westoever moet vertrekken, maar dat kan alleen als het daar vrede voor in de plaats krijgt. Bovendien zou het mogelijk moeten zijn dat Joden op plaatsen blijven wonen waar zij een lange geschiedenis hebben en een diepe verbondenheid mee voelen, mits zij zich aan het Palestijnse gezag onderwerpen. Dit Palestijnse gezag op zijn beurt moet de Joden daar een adequate bescherming kunnen bieden, en toezien op toegankelijkheid voor beide bevolkingsgroepen van de heilige plaatsen, zoals Israël in Jeruzalem doet. Dit alles klinkt helaas naar zeer verre toekomstmuziek. Vooralsnog kunnen Palestijnse kinderen op sommige plaatsen alleen onder begeleiding van het leger veilig naar hun school lopen, en kunnen Joden niet zonder legerbescherming of bewapend over de 'corridor' lopen, en rijden zij noodgedwongen in gepantserde auto's.

Ratna Pelle