Apartheidsvergelijking in de Volkskrant

IMO Blog, 2008

Onderstaand opiniestuk stond gisteren (23-07-2008) in de Volkskrant.

Apartheidsvergelijking

In de Volkskrant is de laatste tijd veel aandacht besteed aan de vergelijking tussen het Israëlisch-Palestijns conflict en Zuid-Afrika onder het apartheidsregime. Vorige week bezocht een Zuid-Afrikaanse delegatie Israël en de bezette gebieden, en afgelopen zaterdag betoogde Maxime Verhagen wat Israël en de Palestijnen van Nelson Mandela kunnen leren.

De vreedzame overgang in Zuid-Afrika van het blanke apartheidregime naar een democratie waarin de zwarte meerderheid domineert, wordt veelal gezien als model voor andere conflicten, met name dat tussen Israël en de Palestijnen. De persoon en grandeur van Mandela speelt in de Zuid-Afrikaanse successtory, zoals Verhagen ook opmerkt, een grote rol. In ieder conflict is het noodzakelijk compromissen te sluiten, en elkaar zaken te kunnen vergeven. Maar daar houden de overeenkomsten wel zo ongeveer op. De vergelijking van Israël met het apartheidsregime, zoals die veelvuldig door Palestijnen en hun sympathisanten wordt gemaakt, gaat op vele punten mank.

Vaak wordt de situatie in Hebron, waar het conflict op zijn hevigst is, als voorbeeld gebruikt van 'Israëlische apartheid', zoals ook voornoemde Zuid-Afrikaanse delegatie deed.

In Hebron leven 500 kolonisten temidden van 150.000 Palestijnen, die door de kolonisten geregeld zouden worden bedreigd en aangevallen en vanwege hun aanwezigheid vaak hun huizen niet uit mogen, om het minste of geringste kunnen worden opgepakt en slechts onder begeleiding naar hun landbouwgrond kunnen. Wat we niet te horen of te zien krijgen, is de mate waarin de kolonisten zich ook bedreigd voelen, en niet zonder reden. Op de enige weg die de historische Joodse wijk met de heilige plaatsen en de Joodse nederzetting buiten de stad verbindt worden geregeld Joden aangevallen. Ook worden hun landbouwgronden geregeld in brand gestoken en op de wegen rond Hebron zijn al meerdere kolonisten doodgeschoten. Overigens mogen de kolonisten niet buiten de 3% van de stad komen die Joods is, en de zogenaamde Machpela (de plaats met de graven van de aartsvaders) is het hele jaar door toegankelijk voor moslims, maar alleen op speciale feestdagen voor de Joden.

Er is hier niet zozeer sprake van een op apartheid lijkende situatie, maar van een conflict van twee volken om het land. Het gaat niet om ras, maar om land en religie. In Hebron laat die strijd zich van zijn lelijkste kant zien. Waarom gaan die Joden daar niet weg, vragen velen zich af. Het zou vanuit pragmatisch oogpunt wellicht verstandig zijn, maar gebrek aan pragmatisme is zeker niet iets typisch Israëlisch. De Joden zijn Hebron niet komen koloniseren zoals de blanken in Zuid-Afrika, maar woonden er eeuwenlang tussen de Arabieren, en bezochten er hun heilige plaatsen die nog uit het Bijbelse Israël stammen. Groepen Arabieren die waren opgehitst door de extremistische groot-moefti Haj Amin Al Husseini, die tijdens de Tweede Wereldoorlog in Joegoslavië een SS troepenmacht van moslims opzette, vermoordden en verdreven de Joodse bevolking van Hebron tijdens bloedige rellen in 1929.

De voornaamste reden voor veel maatregelen die door Palestijnen en hun sympathisanten als apartheid worden aangeduid, zoals checkpoints en de afscheidingsbarrière en wegen die voor Palestijnen afgesloten zijn, is geen rassenscheiding of de theorie dat Joden superieur zouden zijn, maar veiligheid. Ten eerste is er in Israël geen enkele vorm van rassenscheiding, en zitten er Arabieren in het parlement, zijn rechter in het hooggerechtshof en hebben dezelfde burgerrechten. Zij bezoeken dezelfde universiteiten en ziekenhuizen en kunnen discriminatie - die zeker voorkomt - net als in andere Westerse landen aanklagen bij de rechtbank. Zij hebben in Israël meer rechten dan in de meeste Arabische landen. Ten tweede dateren die maatregelen in de bezette gebieden uit op zijn vroegst de periode van de Eerste Intifadah, en voor het merendeel uit de Tweede, en waren zij een directe reactie op de vele aanslagen en ander Palestijns geweld. Ook nu worden er nog wekelijks aanslagen verijdeld door het Israëlische leger en de veiligheidsdiensten.

Het woord apartheid heeft een heel beladen betekenis. Een apartheidsstaat heeft geen legitimiteit, zij verdient het door de internationale gemeenschap te worden geboycot. Dat is ook precies wat degenen die Israël dit label opplakken beogen: Israëls bestaansrecht ontkennen door het neer te zetten als de laatste koloniale staat, gesticht door Europese Joden op andermans land.

Natuurlijk zijn er parallellen tussen Israël en Zuid-Afrika. Er zijn ook parallellen tussen bijvoorbeeld Syrië en Zuid-Afrika, India en Zuid-Afrika en China en Zuid-Afrika. Moeten we deze landen dan ook maar apartheidsstaten gaan noemen? Bezoeken de Zuid-Afrikanen volgend jaar India om de Dalit (kastelozen) een hart onder de riem te steken, China om het voor de Tibetanen op te nemen of Syrië om de Koerden te steunen? Deze volken lijden minstens zo erg als de Palestijnen, zijn zelf een stuk minder agressief tegen de staat waaronder zij leven, en krijgen een fractie van de aandacht die de Palestijnen ten deel valt.

Het feit dat Israël, van alle landen, als enige zo dikwijls het apartheidslabel krijgt opgeplakt zegt meer over de intenties van Israëls tegenstanders dan over het land zelf.

Ieder volk dat naar onafhankelijkheid streeft, naar gelijke rechten en naar vrede, kan van Mandela leren. In plaats van mensen als kindermoordenaar Samir Kuntar als held te vereren, Palestijnse kinderen bij te brengen dat de Zionisten achter de holocaust zaten om zo van de zwakke Joden af te komen, Israël te beschuldigen van medische experimenten op Palestijnse gevangenen, en op te roepen tot het doden van zoveel mogelijk Joden, zouden Hamas en Fatah hun volk beter kunnen voorbereiden op een compromis en verzoening met Israël.

Ratna Pelle