Forumdiscussie Nederland, de EU, Israel en ik

IMO Blog, 2008

Afgelopen maandag organiseerde het CIDI in Amsterdam een presentatie van Bert de Bruins boek 'Israël en ik', met een forumdiscussie over de relatie tussen Nederland, de EU en Israël.

Er was volop discussie, zowel tussen de verschillende panelleden onderling als met de zaal. De relatie met de EU en het Iraanse atoomwapen stonden daarbij centraal. Wat betreft het eerste moest vooral EU parlementariër voor de PvdA Jan Marinus Wiersma het van de zaal ontgelden. Hij hield een evenwichtig verhaal, vertelde levendig over zijn contacten met de PLO al voor het Oslo vredesproces, en vond - net als de schrijver van het boek - dat Israël soms te negatief over de EU denkt, en te weinig ziet dat men ondanks de soms harde kritiek wel achter Israëls veiligheid en bestaansrecht staat en de EU wel degelijk in vrede is geïnteresseerd en zich daar oprecht voor inzet. Bert de Bruin gaf in zijn inleiding aan dat zowel Israël als Europa soms wat meer begrip voor elkaar moeten opbrengen, en men elkaar moet nemen zoals men is. Ook zou Israël de mening van de EU serieuzer moeten nemen.


Wiersma is een echte pragmatist, en vindt dat de EU geen te grote broek moet aantrekken. De oplossing ligt in de regio zelf. Hij sprak zich uit tegen boycots van Israël, zoals sommige PvdA-ers die bepleitten, maar is wel voorstander van inofficiële gesprekken met Hamas. Wat ik en een aantal anderen misten is duidelijke kritiek van de EU op bepaalde Palestijnse praktijken, zoals de verheerlijking van geweld en het vasthouden aan het zogenaamde 'recht op terugkeer' van de vluchtelingen. Dat zou juist het wantrouwen in Israël jegens de EU kunnen wegnemen. Op een vraag uit de zaal wat voor kritiek hij heeft op de Palestijnen, kwam Wiersma niet verder dan de corruptie in de PA, het feit dat men geen instituties opbouwt en natuurlijk Palestijnse aanslagen. Geen woord over het virulente antisemitisme onder Palestijnen, het feit dat men zichzelf slechts als slachtoffer ziet en Israël van de meest walgelijke en absurde zaken beticht, en heel Israël als bezet gebied beschouwt. Op de vraag hoe hij recente uitspraken van PvdA buitenlandwoordvoerder Martijn van Dam ziet, die zich zeer kritisch over Israël heeft uitgelaten en voor een boycot pleit, of leden van Een Ander Joods Geluid, die zeer actief zijn binnen de PvdA, sprak Wiersma van nuanceverschillen, en ook deze mensen zouden geheel achter Israëls bestaanrecht staan. Het is jammer dat hij het verschil niet ziet tussen constructieve critici zoals hijzelf en bijvoorbeeld de meeste geïnterviewden uit het boek, en mensen die het zwartmaken en demoniseren van Israël tot hun nieuwe ideologie hebben verheven en oproepen tot totale internationale isolatie van Israël totdat het aan een reeks voorwaarden heeft voldaan.

Het enige andere panellid dat zich in kritische vragen van de zaal mocht verheugen, was Dirk-Jan van Baar van HP/De Tijd. Hij dacht dat de wereld, en ook Israël, zich bij een Iraans atoomwapen zal moeten neerleggen omdat dit niet tegen te houden is. De meeste landen zullen dit prefereren boven harde actie tegen Iran, en Israël is alleen niet in staat om Iran hiervan te weerhouden. Hij dacht dat Israël hier mee zou kunnen leven, al begreep hij de angst wel en dus de dreigementen die Israël uit. Wiersma wees er terecht op dat Iran het non-proliferatieverdrag heeft ondertekend en wij het daaraan moeten houden, en dat een Iraans kernwapen zal leiden tot een Saoedisch, Egyptisch en andere Arabische kernwapens. Vanuit de zaal riep iemand boos dat de EU toch geen macht heeft en niet zo'n grote broek moet aantrekken, maar het is natuurlijk een beetje vreemd om eerst meneer Wiersma aan te spreken op een te kritisch of pro-Palestijns EU beleid, en als hij dan wel een stevig standpunt inneemt over Iran, te roepen dat de EU toch niks kan doen. Als handelspartner van Iran kan Europa een heleboel doen, en volgens sommige analisten zou het Iraanse regime binnen twee jaar op de knieën zijn als er een handelsboycot wordt afgekondigd. Nederland en andere EU landen importeren voor miljarden aan olie uit Iran, en Nederland stelde onlangs voor de handelscontacten verder uit te breiden. Ook zouden de EU en de VN Iran harder kunnen aanspreken op genocidale uitspraken als dat Israël van de kaart geveegd moet worden en op zijn steun aan groeperingen die het vredesproces frustreren. Van Baar stelde wel heel makkelijk dat Iran een kernwapen toch niet zal gebruiken omdat het weet daardoor over zichzelf een ramp uit te roepen. Een land dat oproept tot vernietiging van een ander land, dat miljarden aan steun geeft aan organisaties met dat doel terwijl de eigen bevolking geen werk, eten en fatsoenlijk onderdak heeft, een land waarvan de leider zichzelf als de Mahdi, de islamitische Messias beschouwt, is dat rationeel te noemen en is erop te vertrouwen dat die zijn kernwapens niet in zal zetten? Moeten de Joden er maar op vertrouwen dat het niet zover zal komen, dat het allemaal niet zo bedoeld is, dat het wel mee zal vallen?

In alle kritiek op en discussie met Wiersma en Van Baar, gingen de interessante bijdrages van professor Fred Grünfeld en columniste Nausicaa Marbe wat verloren. De eerste gaf een interessant overzicht van de verschillende doelen van het Nederlandse beleid ten aanzien van Israël (waarbinnen zich wel de nodige verschuivingen hebben voorgedaan, met name het tweede is belangrijker geworden): veilige en erkende grenzen voor Israël, de stichting van een levensvatbare staat voor de Palestijnen, voorkomen dat het beleid van de VS wordt doorkruist en voorkomen van eigen isolatie. Dit laatste gebeurde in 1973 met de oliecrisis en sindsdien stelt Nederland zich gereserveerder op tegenover Israël, en hecht het grote waarde aan samen optrekken met de EU. Een voorbeeld hiervan is het feit dat prinses Juliana, hoewel zij graag eerder had gewild, Israël pas bezocht nadat het vrede met Jordanië had gesloten.

Grünfeld merkte verder op dat tegenwoordig een pro-Palestijns standpunt met links wordt geassocieerd, en een pro-Israël standpunt met rechts, terwijl het vroeger eerder omgekeerd was. In de jaren '70 bijvoorbeeld was (huidig) president Peres op bezoek bij de Nederlandse Zionisten Bond, en noemde de strijd voor Israël onlosmakelijk verbonden met de strijd voor het socialisme. Binnen de PvdA was er veel steun voor en solidariteit met het land van de kibboetsiem en de grote idealen, terwijl de VVD meer waarde hechtte aan goede economische relaties met de Arabische wereld.

Nausicaa Marbe, schrijfster en columniste voor de Volkskrant, uitte vooral haar zorgen over het huidige anti-Israël klimaat: Israël wordt als de enige schuldige van het conflict gezien, er wordt opgeroepen tot boycots, Israëls bestaanrecht wordt veelvuldig ontkend en vaak wordt de grens met antisemitisme overschreden. Kritiek op Israël is veelal niet op feiten maar slechts op sentimenten gebaseerd, of op gemanipuleerde feiten. Twee zaken hadden haar bijzonder getroffen: burgemeester Cohen had in een gesprek met Abu Jahjah gezegd dat je antizionisme mag belijden, antisemitisme niet. Dubieus, aldus Marbe, om antizionisme zo goed te keuren, en dat werd vervolgens door anderen aangegrepen. Het tweede voorbeeld betrof een toespraak van Van Agt op een bijeenkomt van GroenLinks, waarop hij zich pro-Hamas uitliet. Na afloop van zijn toespraak kuste Femke Halsema hem de hand. Overigens meende Marbe dat de media al in de jaren '80 veel meer gefocust waren op Israëlisch dan op Arabisch geweld, hoewel vaak wordt gesteld dat deze omslag pas recentelijk heeft plaatsgevonden. Ik vind het jammer dat ik mij zelf nog zo weinig van de berichtgeving in die tijd herinner, en het dus vooral moet hebben van wat anderen erover zeggen. Op de slotvraag van Ronny Naftaniel wat men Israël toewenst antwoordde zij te hopen dat Israëls vijanden de strijd moe worden en Israël eindelijk als Joodse staat accepteren. Grünfeld gunde Israël het recht net zoveel fouten te maken als andere landen, en de erkenning door de internationale gemeenschap dat Jeruzalem beter de ongedeelde hoofdstad van Israël kan blijven dan opnieuw te worden gedeeld.

Ratna Pelle