Europa negatiever over Joden en moslims

IMO Blog, 2008

Uit een onderzoek dit voorjaar van het PEW Global Attitudes Project (hier in pdf-formaat, zie uittreksel onderaan) naar de houding tegenover verschillende religies in 24 landen verspreid over de wereld, blijkt dat Europeanen negatiever denken over zowel moslims als Joden. De concrete vraag was of je de betreffende religieuze groep als 'favorable' of 'unfavorable' beschouwt. Van moslims hebben in 13 landen meer mensen een positief dan een negatief beeld, en in 11 overweegt een negatief beeld. Over Joden denken meer mensen in 15 landen negatief, met in sommige Arabische staten meerderheden van 95 en zelfs 97%, en in 7 landen zien meer mensen ze positief dan negatief. Over christenen ten slotte heeft een meerderheid in slechts drie landen, Turkije, Pakistan en China, een negatief beeld.


Wat mij direct opviel is dat Joden in dit onderzoek slechts als religie worden gezien, terwijl zij evenzeer een volk zijn, en anti-Joodse sentimenten daar evenzeer betrekking op hebben. Joden zouden zich als volk superieur voelen, teveel macht hebben, niet loyaal zijn aan andere landen en wat antisemieten ze al niet allemaal toedichten. Er is een belangrijk onderscheid tussen volk en religie, al loopt dat in de praktijk wel eens door elkaar. Zo zullen Nederlanders waarschijnlijk minder negatief over Nederlandse of Indonesische moslims denken dan over moslims van Arabische komaf. Terwijl we racisme of discriminatie op etnische gronden (terecht) sterk afkeuren, is het in principe natuurlijk volkomen legitiem om negatief te denken over een bepaalde religie, en veel Nederlanders hebben en hadden bijvoorbeeld behoorlijk felle kritiek op de kerk. Zoals je anti-religieus in algemene zin kunt zijn, of anti-communist, zonder daarbij tegen een specifieke bevolkingsgroep te discrimineren, zo kun je ook anti-islamitisch zijn. In de praktijk gaat dat helaas vaak wel samen met het voorstaan van maatregelen tegen individuele moslims, maar het is toch een belangrijk verschil. Het onderscheid maken op grond van ras is verboden, evenals onderscheid maken op grond van levensbeschouwing, sexe en sexuele geaardheid. Toch is nou juist levensovertuiging iets waar mensen zelf voor kiezen, net als politieke gezindte.
Niet alleen kiezen mensen hun religie toch op zijn minst gedeeltelijk ook zelf en zijn ze dus aanspreekbaar op wat er in naam van die religie wordt gedaan (zoals ook communisten terecht kunnen worden aangesproken op de wandaden in communistische landen), mensen hebben het recht tegen bepaalde ideeën of een ideologie te zijn, ook als dat sommige mensen kwetst.

Uit het PEW onderzoek blijkt zoals gezegd dat zowel anti-Joodse als anti-islamitische gevoelens in Europa zijn toegenomen, en dat in landen waar veel mensen negatief over moslims denken, de kans groot is dat ook anti-Joodse gevoelens sterk aanwezig zijn. Gesuggereerd wordt dat als mensen negatief over moslims denken, ze waarschijnlijk ook negatief over Joden denken, maar dat hoeft natuurlijk niet zo te zijn: het kan immers ook zijn dat juist de groeiende moslimgemeenschappen bijdragen aan de toename van anti-Joodse gevoelens, terwijl diezelfde groei mogelijk ook een oorzaak is van de toegenomen anti-islamitische sentimenten. Het is jammer dat men dat niet heeft onderzocht. Wat ook boeiend zou zijn is de attitude van Europese moslims door de jaren heen met elkaar te vergelijken, en met moslims in het Midden-Oosten. Dit laatste is door PEW in het verleden wel gedaan, en toen bleek dat Europese moslims wat betreft verschillende onderwerpen - waaronder Joden - een tussenpositie innamen.

Eén van de kenmerken van antisemitisme is dat het kan voortbestaan als er ergens geen of nauwelijks nog Joden wonen. Het staat kortom, geheel los van een feitelijke Joodse gemeenschap en mogelijke spanningen of problemen daarmee (zie ook vorige blog Geschiedenis van het antisemitisme (judeofobie)). Ik wil hier niet beweren dat dat nooit voor een andere vorm van racisme geldt, maar wat betreft de anti-moslimsentimenten is er in Europa wel een duidelijk verband met spanningen met groeiende moslimgemeenschappen en een soort gevecht om de open ruimte. Dit onderzoek bevestigt het eerste: in Europa leven niet veel Joden meer, en er zijn nauwelijks concrete spanningen of conflicten in het samenleven tussen Joden en niet-Joden. De landen met de sterkste anti-Joodse gevoelens zijn bovendien niet die waar nog een relatief grote Joodse gemeenschap woont, maar landen die van oudsher antisemitisch waren, zoals Rusland, Polen en Spanje. Mogelijk is de toename daar dan ook vooral te verklaren uit het feit dat wat vroeger onder de oppervlakte bleef, nu naar boven komt, wellicht mede onder invloed van het toegenomen antizionisme: men kan dat laatste immers altijd als een dekmantel gebruiken. Jammer is, dat niet is doorgevraagd naar de redenen voor een 'unfavorable opinion', of de vraag is gesteld of men over de Joden vanwege Israëls beleid van mening is veranderd.

Het onderzoek bevat ook positieve resultaten: zo is de steun in moslimlanden voor zowel zelfmoordaanslagen als voor Bin Laden drastisch afgenomen. Ook daar was de vraag interessant geweest waardoor dat is veroorzaakt. De daling is het sterkst in Libanon, van 74% die zelfmoordaanslagen in 2002 vaak of soms gerechtvaardigd vonden om de islam tegen zijn vijanden te verdedigen, naar 32% die er nu nog zo over denken. In Jordanië is dit van 43% naar 25% gezakt, in Egypte van 28% in 2006 (geen oudere gegevens beschikbaar) naar 13% nu. Helaas geeft het onderzoek geen verklaringen voor deze trend. Ziet men in dat zulke aanslagen averechts werken? Hebben geweld en aanslagen tussen moslims onderling mensen meer bewust gemaakt van de wreedheid hiervan? Is de dreiging van radikale bewegingen in moslimlanden groter geworden? Heeft de radikale islam aan populariteit ingeboet?

Het PEW Global Attitudes onderzoek roept meer vragen op dan dat het inzicht verschaft.

Ratna Pelle

- - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - - -

Excerpts of Pew Survey: Jordan only Muslim country favoring Hamas, majority in Muslim countries everywhere oppose attacks against civilian targets to defend Islam

Pew Global Attitudes Project: Spring 2008 Survey
http://pewglobal.org/reports/pdf/262.pdf

UNFAVORABLE VIEWS OF JEWS AND MUSLIMS ON THE INCREASE IN EUROPE

Ethnocentric attitudes are on the rise in Europe. Growing numbers of people in several major European countries say they have an unfavorable opinion of Jews, and opinions of Muslims also are more negative than they were several years ago.

A spring 2008 survey by the Pew Research Center's Pew Global Attitudes Project finds 46% of the Spanish rating Jews unfavorably. More than a third of Russians (34%) and Poles (36%) echo this view. Somewhat fewer, but still significant numbers of the Germans (25%) and French (20%) interviewed also express negative opinions of Jews. These percentages are all higher than obtained in comparable Pew surveys taken in recent years. In a number of countries, the increase has been especially notable between 2006 and 2008. Great Britain stands out as the only European country included in the survey where there has not been a substantial increase in anti-Semitic attitudes. Just 9% of the British rate Jews unfavorably, which is largely unchanged from recent years. And relatively small percentages in both Australia (11%) and the United States (7%) continue to view Jews unfavorably.

Opinions about Muslims in almost all of these countries are considerably more negative than are views of Jews. Fully half of Spanish (52%) and German respondents (50%) rate Muslims unfavorably. Opinions about Muslims are somewhat less negative in Poland (46%) and considerably less negative in France (38%). About one-in-four in Britain and the United States (23% each) also voice unfavorable views of Muslims. Overall, there is a clear relationship between anti-Jewish and anti- Muslim attitudes: publics that view Jews unfavorably also tend to see Muslims in a negative light.
...

- While European views towards Jews have become more negative, the deepest anti-Jewish sentiments exist outside of Europe, especially in predominantly Muslim nations. The percentage of Turks, Egyptians, Jordanians, Lebanese and Pakistanis with favorable opinions of Jews is in the single digits.

- Views of Hamas tend to be negative in Lebanon, Turkey, and Egypt. Jordan is the only predominantly Muslim country surveyed in which a majority express a positive view of the militant Palestinian organization.

- Views of the militant Lebanese Shia organization Hezbollah are overwhelmingly negative in Turkey, while slim majorities in Egypt and Jordan express positive views of Hezbollah. In Lebanon itself, Hezbollah is almost unanimously popular among the country's Shia community, but is overwhelmingly unpopular among Sunnis and Christians.

1. Views of Religious Groups
In many countries, negative attitudes toward Muslims and Jews are common, and unfavorable views toward both groups have increased in Europe in recent years.
Moreover, there is a strong relationship between anti- Jewish and anti-Muslim sentiments in the West. Indeed, among the U.S. and the six European countries included in the survey, the correlation between unfavorable opinions of Jews and unfavorable opinions of Muslims is a remarkably high Attitudes toward Jews are on balance negative in most of the countries included on the survey, and they are overwhelmingly negative in many predominantly Muslim countries. In Western Europe, a region of the world where opinions of Jews have generally been positive in recent years, anti-Semitism appears to be on the rise. This is especially true in Spain, although increases have also occurred elsewhere on the continent. The rise in unfavorable views has occurred mostly among less educated and older Western Europeans. Those on both the political left and right in Europe voice more negative opinions of Jews than those in the center.

Opinions about Muslims vary considerably across regions, and even within regions.
Many in Asia and Latin America hold a negative view. In the West, less than a quarter of those surveyed in Britain and the United States say they have unfavorable impressions of Muslims, compared with about half in Spain and Germany. In several European countries included in the survey, Muslims receive more negative ratings now than in 2005.
Views about Christians are decidedly more positive – in the vast majority of publics surveyed, Christians on balance receive favorable ratings. Still there are some exceptions, most notably Turkey, where unfavorable views of Christians – as well as unfavorable views of Jews – have surged over the last four years. Negative attitudes toward Christians have also become more common in France and Spain. In Spain, negative attitudes toward all three religions have increased. In 2004, 4% gave unfavorable ratings to Christians, Jews and Muslims; today, 16% of Spanish respondents express negative opinions of all three groups.

Attitudes Toward Jews
Among the 24 countries surveyed, majorities or pluralities in 15 countries express an unfavorable opinion of Jews, while majorities or pluralities in just seven nations offer a positive rating of Jews. In many nations in Asia, Latin America, and Africa, large numbers are unable to offer an opinion - indeed, a majority in India (53%) and a plurality in Argentina (38%) do not give an opinion. Negative views are most common in the three predominantly Arab nations included in the survey. Only 2% of Lebanese have a favorable opinion of Jews, while 97% hold an unfavorable view, including 99% among both Sunni and Shia Muslims, as well as 95% of the country’s Christians. In Jordan (96% unfavorable) and Egypt (95%) opinions also are nearly unanimously negative. This pattern is not new, however; previous Pew surveys in these three countries have found 95% or more expressing unfavorable views of Jews. Negative attitudes also are common in the other predominantly Muslim countries included in the survey. In both Pakistan and Turkey, 76% express unfavorable opinions of Jews, while fewer than one-in-ten have a positive impression. Views are only slightly less negative in Indonesia 66% unfavorable, 10% favorable).

The picture is generally quite different in Europe and the United States. Among the 24 countries surveyed, negative sentiments are least common in the U.S., where only 7% hold a negative opinion of Jews. In Europe, positive views consi stently outweigh negative ones, with the exception of Spain (46% unfavorable, 37% favorable).

Negative Opinions of Jews on the Rise in Europe
Although negative opinions of Jews are less common in Europe than in other regions, they have increased in recent years. The trend has been particularly dramatic in Spain, where unfavorable views have more than doubled over the last three years, rising from 21% in 2005 to 46% in the current survey. German and French attitudes have also grown somewhat more negative. Currently, 25% of Germans have an unfavorable opinion of Jews, up from 20% in 2004. Over the same period, unfavorable views in France have increased from 11% to 20%. There are also signs of increased negativity in Eastern Europe. About one-in-three Russians (34%) voice an unfavorable view, up from 25% in 2004. In Poland 36% now hold a negative opinion of Jews, compared with 27% in 2005. Britain and the United States are exceptions to this trend – in both countries, fewer than 10% have expressed negative sentiments about Jews since 2004.