IMO Blog - Israel & Midden-Oosten

Zeev Sternhell en het debat in Israel en Nederland

IMO Blog, 2008

Nederlandse media laten graag kritische Israëli's aan het woord waarin de eigen staat, de regering, het leger en de kolonisten het moeten ontgelden. Het Israëlische debat is fel en zij nemen dan ook geen blad voor de mond. In Israël vervult deze ongezouten kritiek een belangrijke rol in de discussie over de toekomst van het land, en is zij nodig om onaangename feiten onder de aandacht te brengen en mensen te overtuigen van de noodzaak vergaande concessies te doen voor vrede. In Nederland wordt zij helaas vaak gebruikt door tegenstanders van niet alleen de bezetting, maar het bestaan van Israël zelf. In bijna alle discussies over Israël en de Palestijnen worden door sympathisanten van de Palestijnen Israëli's aangehaald die hun mening bevestigen. En dan heb je als sympathisant van Israël een probleem, want je zou maar wat graag een paar Palestijnen aanhalen die jouw standpunt vertolken, maar die zijn er niet. Onder Palestijnen is het niet zonder risico om je eigen volk te bekritiseren en het voor aartsvijand Israël op te nemen, en bovendien is het hele idee van zelfkritiek daar nog niet zo doorgedrongen. Dat is niet de schuld van Uri Avnery, Amira Hass, Gideon Levy, Avraham Burg, Yariv Oppenheimer, Ilan Pappé of Zeev Sternhell, en zij hoeven mijn probleem niet op te lossen. Wel zouden zij zich er meer bewust van kunnen zijn, hoe wat zij zeggen buiten Israël wordt gebruikt, en zich de vraag moeten stellen of ze tegen de bezetting willen strijden of tegen Israël zelf. Voor Pappé is dat duidelijk, maar sommige anderen staan in Israël bekend als zionist, en zij strijden tegen de bezetting juist omdat zij Israël een warm hart toedragen. Dit is zeker ook het geval voor Sternhell, waarvan Trouw afgelopen vrijdag - de dag nadat hij licht gewond raakte in een tegen hem gerichte aanslag met een pijpbom - een artikel publiceerde.

De Israëlische journalist Ari Shavit schreef het volgende over hem naar aanleiding van die aanslag:

If Israel ever has to submit a writ of defense to the court of history, the life story of Zeev Sternhell will say all there is to say. Sternhell never exploited his past and did not ask for concessions because of it. But the past emphasized the fact that his biography is that of Israeliness at its finest. It is the biography of a highly motivated combat officer who became a world-renowned historian who studied the roots of fascism. The biography of an Israeli patriot, who has fought unremittingly against the Israeli occupation. The biography of a Zionist who has tried to heal the afflictions of the very sick society that Zionism established in this country.

Hij wijst vervolgens op de bittere ironie van het feit dat Sternhell, een Holocaust overlevende, nu het slachtoffer dreigt te worden van Israëlische fascisten. Hij die al tientallen jaren strijdt tegen fascisme dreigt erdoor te worden vernietigd. De aanslag op zijn leven doet denken aan een eerdere aanslag op een vredesactivist van Peace Now, en aan de moord op Rabin. De laatste tijd zijn er bovendien meerdere gewelddadige incidenten geweest van radikale kolonisten, en de vraag is dan ook wat Israël nog meer te wachten staat. Zoals vele anderen maak ik mij daar ernstig zorgen over, vooral als Israël niet harder tegen het extremisme van eigen bodem zal optreden. Anderzijds valt mij, gezien het conflict met de Palestijnen en de enorme tegenstellingen in hoe verschillende groeperingen binnen Israël de toekomst van het land zien, het geweld van Israëli's tegen elkaar vaak nog mee. Dat geldt evenzeer voor de Israëlische Arabieren, die zich buitengesloten voelen en soms openlijk met de Palestijnen sympathiseren. Er zijn er die bij aanslagen van Palestijnen zijn betrokken en bijvoorbeeld voor vervoer binnen Israël zorgen, maar deze groep is marginaal. Ultranationalisten die zich na een Palestijnse aanslag op Palestijnen dan wel Israëlische Arabieren wreken zijn eveneens zeldzaam. Zulke dingen gebeuren, maar sporadisch. Wat dat betreft moeten we een beetje oppassen met het gebruik van grote woorden als dat dit 'een aanslag op de democratie was'. Dat laat onverlet dat Israël harder moet optreden tegen de eigen extremisten, niet alleen tegen daadwerkelijk geweld maar ook tegen de verspreiding van haatzaaiende en ophitsende geschriften en toespraken. Niemand zit immers te wachten op een tweede Goldstein slachting of moord op een politicus of ander vooraanstaand iemand.

De racistische Kach beweging is in de jaren '80 verboden, maar aanhangers verspreiden deze ideeën nog steeds, en er zijn nieuwe extremistische groepen ontstaan zoals het Joods Nationaal Front van Baruch Marzel, die iedere betrokkenheid bij de aanslag op Sternhell ontkende, maar de aanslag weigerde te veroordelen. De harde veroordelingen van verschillende Israëlische politici en academici, zowel ter linker- als rechterzijde, geeft hoop dat men de zaak hoog opneemt en dit soort zaken - of erger - in de toekomst wil voorkomen.

Ook links treft echter blaam in de groter wordende tegenstellingen in Israël. Peace Now en andere vredesgroepen brengen geregeld bussen met vredesactivisten naar Hebron, zogenaamd om mensen de situatie ter plekke te laten zien maar eigenlijk vooral om te demonstreren tegen de aanwezigheid van de kolonisten. Als men daadwerkelijk de situatie op de grond wil laten zien, zou men ook met de kolonisten moeten praten en hun verhaal serieus nemen. Niet iedere kolonist in Hebron heeft twee hoorntjes en een staart, en niet iedere Palestijn is een weerloos en onschuldig slachtoffer. Met al mijn antipathie voor de schreeuwende religieuze fanaten die je in TV reportages altijd ziet, kan ik mij voorstellen dat je het als een provocatie opvat dat wekelijks busladingen vredesactivisten voor je huis komen demonstreren, vaak met een cameraploeg in hun kielzog en openlijk partij kiezend voor jouw vijanden. Stel je voor dat je in Tel Aviv in een kraakpand woont en dat er wekelijks rechts-nationalisten voor je huis komen demonstreren omdat ze vinden dat je dat huis hebt gestolen en daar dus op moet rotten? Ik zou zeggen, laat ze maar naar de gemeente stappen en daar hun klacht indienen, en dat geldt ook voor Peace Now en al die andere groepen. Ga demonstreren voor de Knesset, voor het regeringsgebouw, bij de Yesha Council, bij het leger en wat voor instanties allemaal bij het beleid ten aanzien van de nederzettingen zijn betrokken. Organiseer grote manifestaties voor vrede en een onmiddellijke bevriezing van de nederzettingen, of voor terugtrekking uit de Westoever, of om te beginnen voor het ontmantelen van alle buitenposten.

Niet alleen rechts, maar ook links kan zich behoorlijk ongenuanceerd uitlaten en antizionistische groeperingen hitsen Palestijnen op tegen de kolonisten. Sternhell zelf heeft in het verleden geweld tegen kolonisten een legitieme vorm van verzet genoemd, al zei hij later tegen iedere vorm van geweld te zijn. In Haaretz schreef hij op 11 mei 2001:

"Many in Israel, perhaps even the majority of the voters, do not doubt the legitimacy of the armed resistance in the territories themselves. The Palestinians would be wise to concentrate their struggle against the settlements, avoid harming women and children and strictly refrain from firing on Gilo, Nahal Oz or Sderot; it would also be smart to stop planting bombs to the west of the Green Line."

Buiten enkele radikale vredesactivisten vinden volgens mij maar weinig Israëli's de 'gewapende strijd in de bezette gebieden' legitiem. Ik vraag mij af waar hij dat vandaan haalt of waar zijn bewering op is gebaseerd. Het lijkt mij een zeer opmerkelijke uitkomst in een enquête. Er is natuurlijk wel een onderscheid tussen gevechten tussen soldaten en Palestijnse strijders, of aanslagen op burgers die over de Groene Lijn wonen. In bovenstaand citaat geeft hij in feite advies aan de Palestijnen, een op zichzelf slim advies, want ze zouden de wereldopinie nog sterker aan hun kant hebben hadden zij zich op de nederzettingen hadden geconcentreerd, maar het is natuurlijk een beetje vreemd dat een vooraanstaand Israëlisch professor, een zionist, de Palestijnen adviseert hoe zij het beste tegen Israël kunnen strijden, en daarbij in de nederzettingen wonende mannen als doelwit voorstelt. Dergelijke uitspraken zijn dan ook niet bevorderlijk voor enig begrip tussen links en rechts in Israël, en zetten de verhoudingen verder op scherp.

Terug naar het debat in Nederland. Wij krijgen van het Israëlische debat maar een heel klein stukje mee. Alleen artikelen van linkse vredesactivisten en kritische journalisten verschijnen hier in de media. Verslaggevers van kranten gebruiken deze mensen en linkse, kritische organisaties als Betselem en Peace Now ook vaak als bron. Kolonisten komen in Nederland zelden serieus aan het woord, de informatie van de Israëlische regering of andere 'officials' wordt gewantrouwd en wordt daarom nauwelijks weergegeven, en journalisten en onderzoekers met een gematigde en genuanceerde opvatting zijn blijkbaar niet interessant genoeg. Een tijdje terug verweet Jaap Hamburger, voorzitter van Een Ander Joods Geluid, mij in felle bewoordingen dat ik het Israëlische debat negeer. Hij bedoelde dat ik de felle critici van de bezetting (en van heel Israël, EAJG is zelf erg ingenomen met Ilan Pappé en Jeff Halper, beide overtuigde antizionisten) negeer die hier zo populair zijn. Voor hem en de media doen blijkbaar alleen deze critici ertoe, al die andere visies mogen we negeren. Daardoor ontbreken in het debat hier belangrijke argumenten en feiten die Israëli's wel kennen. Wanneer Sternhell het zionisme een veroveringsbeweging noemt die alle middelen aan haar doel ondergeschikt maakte, weten Israëli's, voor wie zijn stuk in eerste instantie was bedoeld, dat de zionisten vóór 1948 niks hadden veroverd en al het land in hun bezit was gekocht, terwijl Palestijnse Arabieren in meerdere 'opstanden' (pogroms is een beter woord) de Joden in Hebron en andere steden aanvielen en verdreven. Israëli's weten dat niet alle nederzettingen uit landhonger zijn gesticht, maar er aanvankelijk wel degelijk legitieme veiligheidsargumenten waren. Ze weten dat ze de woorden van Moshe Dajan met een korreltje zout moeten nemen en hij nogal vaak van mening veranderde, en - zoals veel Israëli's - wel hield van mooie pathetisch klinkende woorden, en dat daarom het citaat uit 1967: "We zijn teruggekeerd naar het land van de Richteren en de koningen van de dynastie van David", geen enkele belemmering was voor Dajan om de volgende dag dit gebied aan de Arabieren aan te bieden in ruil voor vrede.

De media hebben de plicht ons een evenwichtig beeld van het conflict te geven, en de verschillende visies en invalshoeken allemaal aan het woord te laten. Ik ben er geen voorstander van dat er wekelijks lange artikelen van Hamas aanhangers of Israëlische ultranationalisten in de kranten staan, hoewel ook kennis van hun denkwereld zeker van belang is. Ik heb vooral behoefte aan meer artikelen uit het Israëlische centrum, aan hen die niet alleen de bezetting de schuld geven en zichzelf kastijden, want die visie is hier inmiddels bekend genoeg. Wat ik mis is begrip voor Israëls vaak moeilijke positie, oog voor de risico's die aan - op zichzelf noodzakelijke - concessies kleven, feiten die de dilemma's van Israël inzichtelijk maken in plaats van het zoveelste artikel over mensenrechtenschendingen op de Westoever of wangedrag van soldaten bij checkpoints. Niet omdat dit laatste niet belangrijk zou zijn, maar omdat we dat inmiddels wel weten, en omdat het, zonder bijvoorbeeld kennis van de hoeveelheid aanslagen die worden verijdeld en explosieven die deze soldaten onschadelijk maken, een vertekend beeld geeft.

Ratna Pelle

Reacties: 2 Opmerkingen

op Friday, 17 October 08, schreef ben

…Wel zouden zij zich er meer bewust van kunnen zijn, hoe wat zij zeggen buiten Israël wordt gebruikt, en zich de vraag moeten stellen of ze tegen de bezetting willen strijden of tegen Israël zelf. Voor Pappé is dat duidelijk, maar sommige anderen staan in Israël bekend als zionist, en zij strijden tegen de bezetting juist omdat zij Israël een warm hart toedragen. Dit is zeker ook het geval voor Sternhell…
Ik haal dit deel van je betoog aan. Als ik je goed begrijp wil je het nodige dat verkeerd gaat in Israel onbesproken willen laten. Met het kritiseren van het Hoe is het Wat de volgende keer aan de orde, denk ik in mijn bescheidenheid
In het artikel Colonial Zionism van Sternhell vandaag in de Haaretz stelt hij – gelukkig – onverbloemd onverkwikkelijke zaken aan de orde aangaande de bezetting in de WB.
There have already been variations of Zionism: general, revisionist, socialist, with or without quotation marks. Now we also have colonial Zionism, based on ethnic and religious inequality, which considers itself the exclusive emissary of Jewish history. The Divine promise and not the natural rights of human beings to freedom, independence and self-government is, in its eyes, the one and only source of legitimacy for the return of the Jews to the Land of Israel. According to this viewpoint, the land belongs not only to living Jews, but to all the past generations and those yet unborn; therefore, members of the present generation have no right to share possession of the land with members of another nation.
Deze uitspraak is zo manifest als zaken als vredesbesprekingen weer aan de orde zijn. Het is langzamerhand mij gaan dagen dat politiek Israel een cynisch spelletje speelt, waarbij bovengenoemde archaïsche gevoelens bij het Joodse smaldeel in Israel gebruikt worden om de huidige destructieve politiek van bezetting te handhaven.

op Saturday, 18 October 08, schreef Ratna Pelle

Deze blog gaat erover dat in het Westen vaak alleen de radikale Israeli's aan het woord komen: de aktivisten met de meest vergaande, ongezouten kritiek op het land zoals Avnery, Pappe en Sternhell, en soms een citaat van rechtse kolonisten of een Lieberman of radikale rabbi om te illustreren hoe erg ze wel niet zijn. De mainstream in Israel, met gematigde opinies, of die openlijk worstelen met de dilemma's tussen Israelische belangen zoals veiligheid, erkenning en toegang tot hun heilige plaatsen, en de botsing daarvan met de Palestijnse belangen en rechten die de meesten ook zien, wordt veelal genegeerd. Ik hoef daarop niet als reaktie weer een citaat van een radikale Israeli. Je suggereert met je Sternhell citaat dat de meerderheid en het leiderschap achter een expansionistische versie van het zionisme staat. Dat is niet zo. De legitieme veiligheidsbelangen van Israel schuif je zo weer eens onder de tafel, zoals het hele leger van Westerse Israel-critici geroutineerd doet, daarbij dankbaar ge/misbruik makend van Israelische critici. Er zijn tientallen blogs en websites volgeschreven met dit soort eenzijdige aanklachten tegen Israel, en mijn blog is daar niet voor bedoeld. Een volgende reactie van deze soort zal dan ook waarschijnlijk worden 'gemeulenbelt'.