Max Pam, Geert Wilders en de Anne Frank Stichting

IMO Blog, 2008

Max Pam had een prikkelende column in Buitenhof afgelopen zondag, maar volgens mij komt hij niet veel op internet. Hij zei:

"De historicus Hermann von der Dunk, een Nederlandse jood van Duitse komaf, heeft eens opgemerkt dat elk jaar in ons land een onderzoek wordt gehouden, waaruit blijkt dat het antisemitisme drastisch is toegenomen. Als al die onderzoeken inderdaad de werkelijkheid weergeven, dan zou Nederland al lang onder het antisemitisme zijn bezweken. Op elke straathoek zou je uitingen van antisemitisme moeten zien, maar de ervaring leert iets anders, zo constateerde Von der Dunk. Op enkele betreurenswaardige uitzonderingen na, kent ons land weinig antisemitisme."

Afgezien van het feit dat het CIDI voor het afgelopen jaar juist een afname van het aantal antisemitische incidenten waarnam, kun je moeilijk volhouden dat ons land weinig antisemitisme kent, als je geregeld de reacties onder artikelen over alles wat ook maar enigszins met Israël te maken heeft leest, of de discussies op Arabische en extreem rechtse sites. De Joden krijgen de schuld van de kredietcrisis, van onze problemen met de islam en Arabieren, van de aanslagen op de Twin Towers, zij zouden de Amerikaanse buitenlandse politiek gijzelen, alleen maar over de Holocaust praten en een ieder die ze eens de waarheid zegt, tja, die wordt natuurlijk gelijk voor antisemiet uitgemaakt.


Er is tot nu toe geen enkele organisatie die het antisemitisme op internet echt in kaart brengt. Het CIDI vangt wel eens wat op, maar doet geen structureel onderzoek. Het Meldpunt Discriminatie Internet (MDI) is niet onverdienstelijk, maar registreert slechts meldingen die ze van burgers ontvangt (tussen 300 en 500 per jaar) en spreekt webmasters daarop aan. De bewering in het MDI jaarverslag van 2007 dat "antisemitisme grotendeels is voorbehouden aan extreme websites" is bovendien, zoals hier vaker aangetoond, helaas onjuist. Op de websites van de Volkskrant, Nu.nl of Frontaal Naakt verschijnen onder discussies over Israël regelmatig ook antisemitische reacties. De ergste worden soms wel gewist, al gaat dat niet vanzelf en is enig aandringen soms nodig, maar nazivergelijkingen, opmerkingen over superioriteitsgevoelens van Joden, de Joodse lobby etc. etc. zijn veelvuldig op het net te lezen. Ook journalisten of commentatoren worden soms aangesproken op hun (vermeende) Joods zijn en ervan beticht om die reden de waarheid over Israël te verdoezelen, en een vaste reageerder op de Volkskrant online beticht de krant ervan teveel onder Joodse invloed te staan. Hij is daar niet de ergste reageerder, waarvan men nu de meeste recente reacties heeft gewist.

Ik zou zeggen dat hier nog een taak wacht, want het is van belang dat hier structureel aandacht aan wordt besteed en dit een halt wordt toegeroepen. Dat geldt overigens ook voor andere vormen van racisme, en ik begrijp niet dat een website als Geen Stijl, waar iedereen onder pseudoniem met modder gooit, beledigingen het net op slingert en de grootste onzin uitkraamt, niet eens voor de rechter wordt gedaagd of anderszins aangepakt. Oeps, het schijnt dat die website je kan maken en breken, en soms privé-gegevens van mensen openbaar maakt met de vraag diegene eens goed lastig te vallen. Zoiets als Bluf in de jaren '80 deed, maar dan met een miljoen bezoekers per dag in plaats van een paar duizend lezers.

Daarnaast heb ik meerdere malen gelezen, ook recentelijk, dat de antisemitische opmerkingen van kinderen op zogenaamde zwarte scholen niet van de lucht zijn, vooral wanneer de Holocaust of het Israëlisch-Palestijns conflict ter sprake komen. Soms zal sprake zijn van onwetendheid, van napraten, maar zonder die leerlingen in het verdomhoekje te willen zetten, het is wel een onrustbarende zaak die aandacht behoeft. Antisemitisme is meer dan dat begraafplaatsen worden beklad of een Jood in elkaar geslagen. Ik vraag mij overigens af hoe lang geleden Hermann von der Dunk dat zei.

Terug naar Max Pam, die in zijn column vooral de Anne Frank Stichting hekelde, en stelde dat het niet aan haar is om dit soort onderzoeken naar antisemitisme en racisme te doen en mensen etiketten als 'extreem rechts' op te plakken, zoals zij onlangs deed met Geert Wilders en zijn partij in de Racisme Monitor.

"Stel eens dat Anne Frank het concentratiekamp had overleefd. En stel dat zij na de oorlog zionist was geworden en naar Israël was geëmigreerd. Dat is denkbaar. Ook is het denkbaar dat zij kolonist was geworden, lid van Likoed, of van de nog rechtsere partij van Arieh Eldad. Misschien zou zij, murw van de zelfmoordaanslagen, wel de islamofoob zijn geworden die de Anne Frank Stichting nu ook zo verfoeit. Veel Joden die het kamp wisten te overleven, hebben zo’n Werdegang doorgemaakt, dus waarom Anne Frank niet?"

Waarna hij vervolgt dat Anne Frank, als zij nu nog zou leven, wellicht in Jeruzalem naar Fitna zou hebben gekeken en Wilders achteraf de hand hebben geschud.
"Waarmee ik slechts wil zeggen dat de werkelijkheid te complex is om door die pseudo-onderzoekjes van de Anne Frank Stichting begrepen te worden."

Omdat we niet weten wat er van Anne Frank zou zijn geworden, mag deze stichting zich slechts met het beheer van het Achterhuis bezig houden, aldus Pam. Dat zou dan ook gelden voor alle andere stichtingen die zijn vernoemd naar iemand die niet meer leeft, en wel vrolijk politiek bedrijven. Hoewel dit probleem bij mensen die later zijn gestorven misschien iets minder speelt, kun je je toch afvragen of Wiardi Beckman zich wel in de huidige koers van de PvdA kan herkennen, of Simon Wiesenthal zich in de huidige pro-Israëlische koers van het Simon Wiesenthal Center had kunnen vinden, en of Maria Montessori het onderwijs op de vele Montessori scholen wel zou goedkeuren...

Het is gebruikelijk om organisaties naar bekende mensen, mensen die ergens symbool voor stonden, te vernoemen, om hun in ere te houden, omdat je je als organisatie door diegene hebt laten inspireren of die veel voor je organisatie of je beweging heeft betekend. Staten noemen allerlei instituties, gebouwen, scholen, en straten naar nationale helden of mensen van betekenis. Misschien was zo iemand, zou die nu leven, wel helemaal niet blij met Nederland en haar beleid en had daar zeker niet via zijn naam aan bij willen dragen. Wetenschappelijke instituten dragen vaak de naam van mensen die baanbrekend werk hebben gedaan, maar die het wellicht grondig oneens zouden zijn met de huidige toepassingen van hun vindingen, en de koers van het betreffende instituut. Doorgaans begrijpen wij wel dat zo'n instituut natuurlijk niet in diegeens naam spreekt, en daar ligt wel een verschil met de Anne Frank Stichting. Zij zegt het niet met zoveel worden, maar suggereert in Anne Franks geest en nagedachtenis te handelen. Overigens is er wel eens ophef wanneer een persoon waar een instelling naar is vernoemd niet zo onbesproken blijkt te zijn als men dacht (de controverse rond Nobelprijswinnaar Debije bijvoorbeeld), maar is het nooit zo dat een instituut dat een blunder begaat het recht verliest een bepaalde naam te dragen.

De Anne Frank Stichting wil haar naam en haar geschiedenis gebruiken als een symbool tegen racisme, antisemitisme en intolerantie. Zij is de verpersoonlijking van waar die toe kunnen leiden, en waarom wij waakzaam moeten blijven. Het lijkt mij alleszins redelijk dat haar naam daarvoor wordt gebruikt. Maar wat nou als zij zelf een aanhanger van Wilders was geworden? Haar verleden blijft bestaan, het staat op zichzelf. Wij gaan er wellicht vanuit dat, had ze overleefd, Anne Frank tot een politiek correcte vrouw was uitgegroeid die zich inzette voor tolerantie en tegen racisme, maar zelfs als dat niet zo was geweest, was haar jeugd van vervolging gelijk gebleven, was dat even onrechtvaardig en zij toen even onschuldig.

Er is echter wel wat voor te zeggen dat de stichting buiten de politiek blijft. Net als met de Kristallnachtherdenking is waarschuwen voor intolerantie en vreemdelingenhaat in het heden prima, maar de nadruk moet op de herdenking van toen liggen, op het levend houden van de geschiedenis van de Jodenvervolging door de nazi's.

Juist als de Anne Frank Stichting ergens voor waarschuwt of iemand veroordeelt, heeft dat veel impact vanwege haar naam. Wat mij betreft zou de Anne Frank Stichting zich niet hoeven beperken tot het beheer van het Achterhuis zoals Pam voorstaat, maar misschien wel tot antisemitisme. Daar is Anne Frank immers het slachtoffer van geworden. Met het etiketteren van Wilders is de Anne Frank Stichting misschien inderdaad een grens over gegaan. Dat Wilders extreme ideeën uit, mensen stigmatiseert, een grote bevolkingsgroep in een hoek zet en beledigt, is geen nieuws. Maar het etiket 'extreem-rechts', zeker wanneer dat van de Anne Frank Stichting komt, suggereert verwantschap met het fascisme en racisme van de oude stempel. Nausicaa Marbe hekelt terecht het feit dat men weliswaar stelt dat de PVV geen neonazi partij is, maar men de PVV slechts heeft vergeleken met allerlei fascistische en (neo-)nazigroepringen, voor een groot deel uit het verleden, en Wilders niet heeft vergeleken met andere felle islamcritici uit deze tijd:

"Racismerapporten die niet ingaan op dit veranderende paradigma vertekenen de werkelijkheid. In plaats van in het politiek onzindelijke verleden van Nederland te graven naar medeplichtigen, had de Monitor Wilders kunnen analyseren te midden van zijn extreem islamkritische geestverwanten zoals Oriana Fallaci, Spengler, Mark Steyn of de Franse vrouwenorganisatie Ni Putes Ni Soumises (Geen sletten, geen slavinnen) die vaak in grove bewoordingen militante actie voert tegen hoofddoeken en de religieuze, sociale en seksuele dwang van het 'groene fascisme'. De kritiek die zij moeten incasseren, overtreft soms die op Wilders."

Als de Anne Frank Stichting iets zegt, wordt dat welhaast vanzelf met fascisme en racisme in verband gebracht, en niet met het hedendaagse islamdebat. Immers, dat is haar deskundigheid, maar ook haar beperking. Het is waar dat Wilders extreem intolerant is tegenover moslims, maar dat zijn moslimextremisten ook tegenover ons. Ik verfoei beide evenzeer. Racisme en islamofobie worden echter te makkelijk op één lijn gesteld.

Overigens is Pams opmerking dat 'veel Joden zo'n werdegang hebben doorgemaakt', wel wat kort door de bocht. Niet alle zionisten zijn kolonisten en groot-Israël aanhangers, integendeel, een meerderheid is altijd voor een territoriaal compromis geweest, en lang niet alle kolonisten houden er nationalistisch-religieuze ideeën op na. Een meerderheid zou bereid zijn te vertrekken in het kader van een vredesakkoord, en is tegen geweld tegen Arabische burgers of hun gedwongen verplaatsing. Slechts een kleine minderheid van de Joden is nu zelf islamofoob of zelfs racist. Zionist worden en in Israël of zelfs in bezet gebied gaan wonen is niet minder logisch of legitiem dan antizionist worden en de Joodse staat continu zwart maken, zoals Hajo Meyer doet. Hij heeft een grotere 'werdegang' doorgemaakt dan de Jood die in Jeruzalem woont en uit frustratie over het uitblijven van vrede op de Likoed stemt.

Als je de kans dat iemand extreme ideeën had ontwikkeld als hij of zij langer zou hebben geleefd, als uitgangspunt neemt, dan zouden we een acuut namentekort hebben voor instanties, stichtingen, scholen en straten. Dat neemt niet weg dat het goed zou zijn, zeker bij mensen die slachtoffer waren van een extreme ideologie en beweging als de nazi's, om voorzichtigheid in acht te nemen.

Zoals gezegd moet de Anne Frank Stichting zich wat mij betreft terughoudend opstellen in politieke debatten. Erger dan de uitkomst van deze racisme monitor vind ik echter de manier waarop Anne Frank wordt misbruikt door sympathisanten van de Palestijnen of zogenaamde 'vredesactivisten', door haar met een keffiyeh sjaal af te beelden en door leuzen te bezigen als 'Anne Frank zou nu Palestijns zijn'.

Ratna Pelle