Waarom roept Israelisch geweld zoveel woede op?

IMO Blog, 2009

Het debat over Israël-Palestina loopt door de Gaza Oorlog weer hoog op. Hoewel de meeste conflicten veel meer burgerslachtoffers eisen, krijgen zij veel minder aandacht en leiden zij niet tot woedende demonstraties wereldwijd, tot spoedbijeenkomsten van internationale gremia en nationale parlementen. Ook wordt geen enkel ander land zo dikwijls met de nazi's vergeleken of haar bestaansrecht ontkend als Israël.
Ook ander geweld waarbij vele Palestijnen zijn omgekomen, zoals het onderlinge geweld tussen Fatah en Hamas of de Libanese bombardementen op het vluchtelingenkamp Nahr Al Bared in 2007, brengt de gemoederen niet in beroering. Van geen ander conflict zien we - op dit moment dagelijks - zulke heftige beelden. We hebben meer gewonde en vernederde Palestijnen gezien dan Soedanezen of Kongolezen of Tibetanen, wat de woede over Israëls geweld aanwakkert. Hoe komt het dat juist Israëlisch geweld zoveel woede en emotie oproept?


Ook de Volkskrant ging vorige zaterdag op deze vraag in, zij het met een wat ander accent. Men stelde aan een aantal mensen, waaronder opvallend veel critici van Israël, de vraag waarom het conflict zoveel emoties oproept en wat het debat zo fel maakt. De meesten komen niet veel verder dan het achterhaalde cliché dat kritiek op Israël nog steeds zo gevoelig ligt vanwege de oorlog, dat we niet in staat zijn Joden ook als daders te zien, en dat Nederland zo kritiekloos Israël steunt, mede vanwege de christelijke band met het 'Heilige Land' en het 'Volk Gods'. De Volkskrant stelde echter de verkeerde vraag, want de felle reacties en emoties betreffen specifiek Israëlisch geweld. De tienduizend raketten van Hamas sinds 2001 en de 1.000 Israëli's die tijdens de tweede intifada zijn omgekomen leidden niet tot woedende demonstraties en scheldpartijen tegen Nederlandse moslims. Israëls reactie op deze aanslagen deed dat uiteraard weer wel, met een demonstratie in 2002 waarbij een Jood in elkaar werd geslagen en Israël op vele spandoeken met de nazi's werd vergeleken.

De Shoah speelt overduidelijk een rol in deze sentimenten, maar dan niet zoals Doekle Terpstra, Arjen El Fassed en Wim Lankamp dat zien. Het is eerder omgekeerd: wij kunnen niet goed accepteren dat Joden niet alleen zielige slachtoffers zijn, maar inderdaad ook daders die assertief voor zichzelf kunnen opkomen en daarbij, net als ieder ander volk, soms wreedheden begaan. We proberen inderdaad ons schuldgevoel over de oorlog kwijt te raken, echter niet door Israël blind te steunen maar door de Joden met hun eigen beulen te vergelijken. Immers, als Joden tot dezelfde wreedheden in staat zijn als henzelf werden aangedaan, was dat laatste toch wat minder extreem. Sympathisanten van Israël wordt verweten altijd met het a-woord aan te komen zetten om de emoties rond Israël te verklaren, en kritiek op Israël al snel als antisemitisme te bestempelen.. Hoe dicht bij elkaar antizionisme en antisemitisme in de praktijk vaak liggen wordt echter keer op keer bevestigd door de extreme uitingen op anti-Israël demonstraties en op internetfora. Onder het mom van 'juist de Joden zouden een ander volk niet zo mogen onderdrukken' stellen velen bovendien aan hen hogere eisen dan aan anderen. Hun tragische verleden is dan geen verzachtende omstandigheid, maar juist een verzwarende, in tegenstelling tot gangbare denkbeelden in het strafrecht. Het keiharde oordeel over Israël van een kleine groep zeer kritische Joden speelt dit in de kaart: 'als zij het zelf zeggen, dan is dat blijkbaar legitiem, en mogen ook wij Gaza met het getto van Warschau vergelijken en het Israëlische leger met de SS'. Zo legitimeert hun bijtende kritiek het latente antisemitisme onder veel zogenaamde critici van Israël.

Volgens Alfred Pijpers van Instituut Clingendael ligt de christelijke verbondenheid met Israël ten grondslag aan onze steun voor dit land. Toch is juist het christendom overwegend vijandelijk geweest tegenover het jodendom, al was dat in Nederland minder extreem dan in sommige andere landen, en het christendom is een belangrijke bron van het Europese antisemitisme. De houding van christenen tegenover Joden, en hun claim op het Heilige Land, is daarom op zijn best ambivalent: de bijbel steunt die claim, maar volgens velen is het christendom in de plaats van het jodendom gekomen en kun je bovendien de steun uit de Bijbel voor het 'volk Gods' niet vertalen naar steun voor het huidige Israël. Hierover wordt binnen de kerk heftig gedebatteerd.

Over het algemeen heeft de steun voor Israël die er tot de jaren '80 was, plaatsgemaakt voor even eenzijdige kritiek. Vaak wordt dit toegeschreven aan Israëls daden, zoals de bezetting, de bouw van steeds meer Joodse nederzettingen, en de Libanon Oorlog in 1982, met hevige bombardementen op Beiroet en Sabra en Shatila. De harde reactie op de beide intifada's deed het tij definitief omslaan.

Achter deze woede gaat, vooral bij de oudere garde, teleurstelling schuil. Hoge verwachtingen had men ooit van de nieuwe Joodse staat, die naar eigen zeggen 'een licht onder de naties' wou zijn, die een nieuwe toekomst beloofde van humanitaire waarden, hard werken, en egaliteit. Velen wilden in een kibboets werken, en er was een enorme bewondering voor wat dat kleine landje allemaal presteerde. De mindere kanten zag men niet: de slechte behandeling van de Arabieren in Israël, de harde represailles tegen aanvallen door de 'mujahedien', de autocratische regering onder leiding van Ben Goerion. Het was allemaal melk en honing en bloeiende woestijnen en lachende kinderen in de kibboets. Toen beetje bij beetje de beelden naar buiten kwamen van Palestijnse vluchtelingenkampen, soldaten die Palestijnen molesteren en extremistische kolonisten, bleef de ontgoocheling niet uit, en veranderde bewondering in teleurstelling en woede. Ons eigen vroegere ideaalbeeld is debet aan de felle reacties die Israëlisch geweld oproept, maar we kunnen de Israëli's niet verantwoordelijk houden voor onze teleurstelling, en het is hypocriet hun eigen idealen nu tegen ze te gebruiken. Iedere natie heeft haar idealen en nationale trots. We lijken nog steeds niet bij machte de Joden als een gewoon volk te zien, in staat tot grootse daden maar ook tot schurkenstreken.

Er lijkt bovendien sprake van misplaatst schuldgevoel tegenover de Palestijnen. Zij zouden hebben moeten boeten voor onze zonden, en plaats hebben moeten maken voor de overlevenden van de Holocaust. Het is een misleidend beeld, want veel Joden kwamen uit andere Arabische staten waar zij werden gediscrimineerd en verdreven, en Palestijnse leiders sympathiseerden met de nazi's en zetten lokale gemeenschappen al ver voor Israëls stichting aan tot geweld tegen Joden in Palestina. Geen volk bovendien, dat zoveel internationale steun en hulp krijgt als de Palestijnen, waar aparte VN hulp- en solidariteitsorganisaties en speciale VN rapporteurs voor bestaan, en dat als enige niet-staat is vertegenwoordigd in de Algemene Vergadering. Andere statenloze volken zoals de Tibetanen, de Koerden of de West-Saharanen kunnen slechts dromen van deze aandacht en steun. Maar zij strijden dan ook niet tegen Joden.

Ratna Pelle

NB: Een wat kortere versie van dit artikel had ik afgelopen woensdag aan de Volkskrant ter plaatsing in Forum aangeboden.