Israel en de Gaza Oorlog in het NOS Journaal

IMO Blog, 2009

Het NOS Journaal was de afgelopen week weer vreselijk eenzijdig en suggestief.

Gisteren (zondag) werd eindelijk eens de Israëlische kant belicht, voor het noodzakelijke evenwicht. 'Oeps', dacht NOS correspondent Sander van Hoorn, 'ik heb geen zin in zionistische propaganda, dus weet je wat? Ik laat een paar mensen met een domme oneliner aan het woord, en daarna breng ik een veel overtuigender klinkend verhaal van Gideon Levy, een bekende criticaster van Israël die voor de Haaretz schrijft. Kan ik toch ook in dit item weer vooral kritiek op Israël laten doorklinken.'


Het item begon ermee dat terwijl Gaza nog met de verwoestingen zit, in Israël het normale leven weer is hervat, en de mensen tevreden zijn over het verloop van de oorlog tegen Hamas. Niks over het feit dat de inwoners van Sderot en Ashkelon ontzettend blij en opgelucht zijn en tot rust beginnen te komen omdat het bestand lijkt te houden. Nee, de suggestie is dat het voor Israël allemaal niet veel voorstelde. Daarna vertelde iemand op de markt even dat de Arabieren in het vervolg wel beter zullen uitkijken, want 'voordat ze ons proberen te doden, hebben wij hun al gedood', waarna Sander van Hoorn de suggestieve vraag stelde "Maar is dat ook zo?", en Gideon Levy mocht uitleggen dat het eigenlijk helemaal geen oorlog was maar een wrede strafexpeditie die Israël oplegde. "Dat is geen gangbare opvatting", legde Van Hoorn uit, "want of je het er nou mee eens bent of niet, dit is de mening van de meerderheid: 'de Arabieren verstaan alleen de taal van geweld'."

Acht woorden, uitgesproken door een toevallige passant, zijn volgens Van Hoorn genoeg om de 'gangbare' Israëlische visie te kenschetsen, waarna Gideon Levy in een paar mooie volzinnen mocht uitleggen dat geweld het laatste middel moet zijn, en dat de geschiedenis vol zit met voorbeelden waarin de meerderheid geen gelijk had, en hij een roepende in de woestijn is maar dus toch gelijk heeft. "Toch heeft die grote meerderheid het voor het zeggen bij de komende verkiezingen", aldus Van Hoorn, "en de keuze is uit twee regeringsleiders die de oorlog voerden en een die hem steunde". Kan het afkeurender, kan het duidelijker zijn waar de correspondent staat, kan zijn goedkeuring voor een bepaalde mening duidelijker blijken? Nauwelijks. Het is ongelofelijk dat dit voor objectieve berichtgeving doorgaat, en dat er zelfs nog mensen zijn die durven te beweren dat het journaal pro-Israël is.
De uitzending van gisteren was tekenend voor de rest van de week, en de week daarvoor, die daarvoor en ook het jaar daarvoor.

De rest van de week was Sander van Hoorn in Gaza, en praatte hij alleen met Palestijnen die uitlegden dat alleen de burgers in Gaza zijn getroffen en Hamas hooguit 'een schrammetje' heeft opgelopen, en hoe het de touwtjes weer stevig in handen heeft. "Israël zegt dat Hamas zich tussen burgers verschuilt", aldus van Hoorn op 21 januari, waarop een Palestijn aan het woord komt die zegt dat ze allemaal martelaren en schietschijven zijn en Israël op iedereen schoot. Een Hamas strijder legt vervolgens uit hoe ongedeerd Hamas is, en de grenzen controleert alsof er niets is gebeurd. Een andere Palestijn zegt dat vooral burgers zijn geraakt, en ook Van Hoorn zegt dat de meeste slachtoffers burgers zijn, en dat zij ook het meeste last hebben van het feit dat de ministeries zijn gebombardeerd. Uiteraard werd niemand van Israëlische kant gevraagd naar zijn visie op een en ander.

Een vrouw van een grote familie legde donderdag 22 januari uit, hoe haar huis door het Israëlische leger werd aangevallen nadat het er eerst 160 mensen had samengebracht, waardoor men dus dacht juist veilig te zijn (m.a.w. het leger vuurt expres op een huis waar men eerst een hoop Palestijnen heeft samengedreven zoals ook in dat huis van de UNRWA), uiteraard zonder enig weerwoord of verklaring van Israëlische zijde. Daarna was er een reportage over de Gaza oorlog op VMBO scholen, en hoe de oorlog de ideeën van die kinderen over Joden beïnvloedt. 'Ze hebben de hele dag Al Jazeera op staan, en sturen elkaar foto's per e-mail', aldus het journaal. Ik vraag me af of ze met de beelden van het NOS Journaal, NOVA en Netwerk zo veel anders zouden denken. Die voldoen prima om mensen tegen Israël op te zetten.

Ook op dinsdag, de dag van de inauguratie van Barack Obama in de VS, vond het NOS Journaal nog voldoende tijd voor Sander van Hoorn om weer een paar lekker suggestieve opmerkingen te maken. Vooral op het einde was hij erg, toen hij zei dat Israël alleen maar zoveel humanitaire hulp binnenlaat om Obama te vriend te houden. Hij heeft het sowieso in zowat iedere uitzending over de blokkade en het belang van open grenzen voor de Gazanen, zonder ook maar een keer te zeggen dat hij begrijpt dat Israël strenge controles wil om te voorkomen dat wapens via de grenzen binnen worden gesmokkeld, zoals in het verleden vaker is gebeurd. Ook toont hij er geen enkel begrip voor dat Israël de opening van de grenzen koppelt aan de vrijlating van Shalit.

Wanneer Israël iets goeds doet, zoals de snelle terugtrekking van het leger en de humanitaire hulp die binnen wordt gelaten, is dat alleen maar uit opportunistische motieven, en wanneer die niet te verzinnen zijn negeert Van Hoorn het positieve dat Israël doet. En terwijl hij de Palestijnse positie in verschillende zaken geregeld helder en overtuigend uitlegt, doet hij dat nooit wat betreft Israël.

Zo had gisteren natuurlijk niet Gideon Levy geïnterviewd moeten worden, maar een analist of militaire deskundige die uitlegt dat Hamas wel degelijk zwaar is getroffen, en dat Israël niet lukraak op burgers heeft geschoten maar Hamas zo ongeveer ieder huis had geboobytrapt en veel huizen werden gebruikt voor wapenopslag. Ook had aandacht besteed kunnen worden aan het feit dat tientallen Fatah leden door Hamas zijn geëxecuteerd sinds het einde van de oorlog, en ook tijdens de oorlog Fatah hard werd aangepakt. Hamas heeft onder andere een psychiatrisch centrum veranderd in een detentiecentrum voor Fatah leden waar zij zwaar worden gemarteld. Mensen uit Gaza vertelden een Italiaanse journalist dat Hamas ze dwong voor hen als menselijk schild te dienen. In sommige ziekenhuizen was volgens diezelfde journalist maar 5% van de bedden bezet, en andere ziekenhuizen werden alleen voor Hamas strijders gebruikt waardoor er voor de burgers geen plaats meer was. Talloos zijn de meldingen dat Hamas hulptransporten confisceerde en zelf opsoupeerde of doorverkocht tegen marktprijzen. Er werd ook voortdurend beweerd dat Israël veel te weinig of nauwelijks hulp toeliet, ondanks de bijna 100 vrachtwagens per dag gedurende de gehele operatie.

Tot slot heeft het journaal, net als alle andere media, veel aandacht voor het Palestijnse perspectief dat de armoede en werkloosheid, de ellende en al het geweld in Gaza leiden tot meer extremisme en de populariteit van Hamas daar een logisch gevolg van is. Israël zou juist door open grenzen de markt voor de smokkeltunnels weg kunnen nemen, aldus Van Hoorn afgelopen vrijdag, waarna een Palestijnse econoom uitlegde dat de huidige uitzichtloze situatie een voedingsbodem vormt voor extremisme. Allemaal (gedeeltelijk) waar, maar daar staat tegenover dat ook vóór de economische blokkade er al veel steun was voor radikale ideeën in Gaza, waar de Moslimbroederschap al midden jaren '40 was opgericht en massale aanhang had. Bovendien is er aan Israëlische kant een parallel verhaal te vertellen: steeds wanneer men zich ergens vandaan terugtrekt leidt dat tot meer geweld, niet minder.

Tijdens het Oslo vredesproces trok Israël zich terug uit 98% van het Palestijnse stedelijke gebied, en kwam dit onder zelfbestuur van de PLO. Hierdoor konden extremisten nu vrijelijk de terroristische infrastructuur opbouwen die de bloedige tweede intifada mogelijk maakte. Van het tegengaan van terrorisme door de PLO kwam zoals bekend weinig terecht. In 2000 trok Israël zich terug uit Zuid-Libanon, waarna Hezbollah begon met een ongekende bewapening en opbouw van een gigantisch arsenaal aan raketten. Dit leidde tot de Libanon Oorlog van 2006. En in 2005 trok Israël zich terug uit Gaza, ook van de Philadelphi Road, de grensstrook bij Egypte waar men de wapensmokkel bestreed door geregeld huizen (waarin tunnels uitkwamen) en tunnels plat te bulldozeren. Sindsdien is het aantal Qassam raketten op Israël flink toegenomen en heeft Hamas de verkiezingen gewonnen en een coup gepleegd, waarop opvallend mild is gereageerd door de internationale gemeenschap.

Bij al deze terugtrekkingen werd het Israëlische publiek overtuigd met het argument dat als de Palestijnen c.q. Hezbollah nu toch nog geweld tegen Israël zouden gaan gebruiken, het IDF hard zou terugslaan en daarvoor ook internationaal begrip zou zijn omdat men zich immers had teruggetrokken. Het bleek anders te lopen. Op operatie Defensive Shield, in het voorjaar van 2002, was felle kritiek en hij was al uitgesteld omdat de VS ertegen waren. Pas toen er binnen een maand meer dan 100 Israëlische burgerdoden vielen door tientallen aanslagen, en nadat een Iraans schip vol met wapens voor de Palestijnen was onderschept (de Karine-A), kwam de zaak iets anders te liggen, maar de steun hield nog steeds niet over. Israël werd uiteraard van oorlogsmisdaden beschuldigd, en zou in Jenin expres minstens vijfhonderd Palestijnse burgers hebben gedood. Het bleek allemaal onjuist, en zelfs de VN moest toegeven dat slechts 52 Palestijnen waren omgekomen in Jenin, het merendeel strijders.

Tijdens de oorlog tegen Hezbollah kalfde de steun voor Israël snel af, nadat bij een bombardement op Qana zo'n 60 burgers zouden zijn gedood. Later bleken dit er veel minder te zijn, maar toen was het kwaad al geschied. Hezbollah voerde een gewiekste propagandacampagne, en liet alleen journalisten toe op voorwaarde dat ze alleen filmden wat Hezbollah liet zien en met mensen spraken die Hezbollah had geselecteerd. Iemand van CNN die naliet dit te vermelden bij zijn reportage moest ontslag nemen toen dit bekend werd. We zagen beelden van een verwoest Beiroet, koppen dat Libanon naar de steentijd was gebombardeerd, en er werden vergelijkingen met Dresden gemaakt. Israël had echter maar zo'n 5% van Beiroet gebombardeerd, en dat waren precies de huizenblokken waar Hezbollah zat. Van willekeurig de stad platgooien zoals de geallieerden met veel Duitse steden deden tijdens de Tweede Wereldoorlog was geen sprake. Ook nu in Gaza heeft Israël niet willekeurig huizenblokken of wijken platgegooid, maar had men precieze doelen op het oog, zoals wapenopslagplaatsen, huizen van Hamasleiders en andere doelen met een militair-strategische waarde. Zo bombardeerde men op de islamitische universiteit het laboratorium waar aan wapenonderzoek en -ontwikkeling werd gedaan. De universiteit is sowieso een Hamas bolwerk, en is niet te vergelijken met een Westerse vrije universiteit waar de vergaring van kennis in dienst staat van de wetenschap en onafhankelijk onderzoek.

In Israëls ogen leiden concessies dus steeds tot meer geweld en minder veiligheid, en wordt men als men daartegen optreedt keihard veroordeeld door de internationale gemeenschap. Het is logisch dat dat de steun voor meer concessies niet ten goede komt, en het is dus begrijpelijk dat de rechtse Likoed partij op winst staat. Ik ben daar persoonlijk niet blij mee, maar ik begrijp het wel. Het is niet omdat de Israëli's tegen compromissen zijn en per se al het land willen houden omdat dat hun door God is beloofd, maar omdat concessies op dit moment vaak ten koste van de veiligheid blijken te gaan, en de internationale gemeenschap maar weinig begrip op kan brengen voor Israël.

Waar we Palestijnen de afgelopen weken geregeld hoorden klagen dat ze zich zo in de steek voelden gelaten, geldt dit op een andere manier ook voor Israël. Alleen wordt dat nooit vermeld, net als al deze zaken die het journaal volkomen negeert. Er was en is alleen aandacht voor de humanitaire crisis van de Palestijnen, voor hun lijden, voor hun verhaal, hun perspectief. Wat is eigenlijk het verschil met Al Jazeera? Oh ja, in Al Jazeera komen ook Israëlische legerwoordvoerders aan het woord, en Al Jazeera is er eerlijk over dat men niet alleen de feiten wil melden, maar ook een mening heeft en wil opkomen voor de Palestijnen.

Ratna Pelle