Israel vooruit na de verkiezingen

IMO Blog, 2009

De Israëlische kiezers hebben afgelopen dinsdag gekozen, maar helaas niet in alle opzichten even duidelijk, waardoor nu zowel Livni als Netanjahoe de overwinning opeisen. Ondanks de voorspelde winst voor Likoed - in december stonden ze op 35 zetels - bleef Kadima de grootste partij, en ook Lieberman won minder dan in de peilingen verwacht. Toch is de kans op een rechtse regering aanzienlijk, aangezien Netanjahoe niet onder Livni wil dienen en - vooruitlopend op de officiële benoeming door Peres van degene die de coalitieonderhandelingen mag leiden - nu al druk bezig is om een regering samen te stellen. Wil hij zonder Kadima een regering vormen, dan heeft hij echter vier andere partijen nodig naast Likoed, waaronder partijen met exotische namen als Verenigd Torah Judaïsme of Habayit Hajehudi, dit naast de ultraorthodoxe Shas en de anti-Arabische Yisrael Beiteinu die wil dat alle Arabieren een loyaliteitsverklaring aan de staat tekenen. De kans dat daar een stabiele coalitie uitkomt die niet direct met de hele wereld ruzie maakt lijkt klein, en Netanjahoe zal dan ook proberen Kadima in zijn coalitie te betrekken, maar de vraag is of die zin heeft de tweede viool te gaan spelen.


Opvallend is het enorme verlies van zionistisch links. De Arbeidspartij en Meretz hebben nu samen slechts 16 zetels. De drie Arabische partijen hebben samen 11 zetels, maar niet alleen kunnen zij zeker niet alledrie tot links worden gerekend, zij weigeren om in een zionistische regering deel te nemen. Wel hebben zij de regering-Rabin indertijd gedoogsteun gegeven, om zo een meerderheid voor het Oslo vredesproces te garanderen. Het verlies van links is extra tragisch omdat links de staat Israël indertijd heeft opgebouwd. Tot 1977 had Israël altijd een linkse regering, en was laborzionism de dominante ideologische stroming, met de kibboetsbeweging en de machtige vakbond Histadroet als manifestaties. De belangrijkste reden dat links zo heeft verloren is dat zij zich met het vredesproces identificeerde en daar alles op inzette, ten koste van andere progressieve thema's. In de woorden van Ami Isseroff:

The Israel Labor party and Meretz put all their political capital into the peace process. Social justice, sound economics, ethics in government, the fight against religious coercion, in fact, every principle of the Israeli labor movement and the Israeli left, were all sacrificed to keep together coalitions that would support peace. But the peace process failed. The ultraorthodox parties that were bribed took the money and built nursery schools and Yeshivot, and the nursery schools and Yeshivot taught the students that not one millimeter of "Holy Land" must ever be surrendered. Incredibly, the Labor party and Meretz had forgotten that the political preferences of an electorate are based on culture and ideology. The policy of sacrificing every princiole for peace reached total absurdity when Ehud Barak, Labor and Meretz were in power. To satisfy their right-wing coalition parties, the "leftist" government built thousands of housing units in the West Bank. Settlements could not build peace.

Bovendien erkenden beide partijen niet of moeizaam dat en waarom het Oslo vredesproces en Camp David waren mislukt. Naast bovenstaande was dat het feit dat de Palestijnen niet echt bereid waren Israël te erkennen en een compromis te sluiten, en evenmin om van terrorisme af te zien als middel om hun doelen te bereiken. Vooral Meretz bleef op Arafat als vredespartner inzetten, ook toen bekend was dat met zijn actieve steun wekelijks bussen werden opgeblazen. Rechts bleek achteraf gelijk te hebben gekregen dat de Israëlische concessies tijdens het vredesproces niet tot minder, maar tot meer geweld leidden, zoals dat later in Gaza opnieuw is gebeurd. Anderzijds wisten Meretz en Labor niet duidelijk te maken dat het ook mogelijk is nederzettingen te ontruimen, of op zijn minst te stoppen met de bouw in nederzettingen, zonder dat dat ten koste van de veiligheid gaat. De nederzettingen bieden Israël immers geen veiligheid, dat doet het IDF, dat nog steeds geregeld aanslagen verijdelt en bij de checkpoints explosieven in beslag neemt. Maar een tweestatenoplossing is niet compatibel met de aanwezigheid van het Israëlische leger op de Westoever, en dat is, meer dan het moeten opgeven van nederzettingen, de reden dat veel Israëli's het vredesproces wantrouwen en op Likoed of Yisrael Beiteinu hebben gestemd, beide seculiere partijen die het niet om een principieel behoud van het 'Bijbelse hartland' gaat, maar om een groot en fundamenteel wantrouwen in de Palestijnen als vredespartner en in de internationale gemeenschap als objectieve bemiddelaar. Tegelijkertijd zien de meeste Israëli's in dat de bezetting geen toekomst heeft en zij niet alleen de Palestijnen, maar ook Israël zelf, diep schaadt. Ami Isseroff schrijft daarover:

On election night, two Israelis explained in two or three sentences, what really happened in the elections and what motivates Israeli political society today. Amnon Dankner, former editor of Maariv newspaper, was featured as an election night commentator on Israel Channel 1. He spoke clearly for the majority of Israelis when he said that the two great disasters of Israeli policy were the occupation and settlements, and the Oslo process. In other words, Israelis understand that the occupation must end, and also comprehend the impossibility of making peace with the Palestinians. It follows that there is no party that publicly represents the precise view of the Israeli public, and they gave the majority of votes to two parties that at least represented themselves as coming closest, however imprecisely, to representing both views, but with every different emphases.

Kadima is gebaseerd op de idee van eenzijdige terugtrekking, en dat is gebaseerd op het opgeven van de bezetting zonder met de Palestijnen vrede te hoeven sluiten, een idee dat overduidelijk niet werkt zoals Gaza heeft laten zien. Dat Kadima desondanks en ondanks haar matige beleid van de afgelopen jaren nog zoveel stemmen heeft gekregen, duidt erop dat veel Israëli's een gematigde lijn voorstaan en voor vredesonderhandelingen zijn.

Ami is pessimistisch wat betreft de nieuwe regering:

That is not really what the Israeli public wanted when they gave the largest block of votes to the two central parties, but there is every indication that that is what they will get. For most of the Israeli public, there may be no national camp, but for Bibi there certainly is. This government will build settlement units. It will fund Yeshivot and starve universities. It will rob the poor to feed the rich. It will perpetuate religious coercion and discrimination against Arabs. It will ignore the falling level of Kinneret waters. Zippy Tzipi Livni and not-nice Ehud Barak can decide to join this government or not to join it. It won't make much difference.

Ik zie twee lichtpuntjes:

In het verleden hebben de haviken soms juist vergaande concessies gedaan, zoals Begin die vrede met Egypte sloot en de nederzettingen in de Sinaï ontruimde, en Sharon die de nederzettingen in Gaza ontruimde. Men zegt dat juist de haviken nederzettingen moeten ontruimen, want alleen zij zouden in staat zijn een opstand van de kolonisten en rechts te vermijden. Daar zit wat in, maar het probleem is dat zij per definitie minder geneigd zijn tot concessies, en voorzover zij de Westoever niet als door God gegeven beschouwen, zien zij de nederzettingen als handig drukmiddel tegen de Palestijnen ('time is running out for you'), en als troefkaart die je tot het laatst moet bewaren.

En daarmee komen we bij mijn tweede lichtpuntje, en dat is dat Amerika misschien dat zetje kan geven dat nodig is om een havik nederzettingen te laten ontruimen, of in ieder geval niet bij te bouwen. Daarmee begeef ik me op glad ijs, want ik ben er zelf bepaald geen voorstander van dat Israël gedwongen wordt onder voor haar ongunstige voorwaarden allerlei concessies te doen, zoals een internationale troepenmacht op de Westoever en terugtrekking van het leger, dit zonder dat de Palestijnen een fatsoenlijk bestuur hebben, een einde hebben gemaakt aan de opruiing in media en moskeeën en Israël als Joodse staat hebben erkend. Het risico is reëel dat Obama en zijn team in hun voortvarendheid ieder teken van vooruitgang van het Palestijns bestuur en hun veiligheidsdiensten zullen aangrijpen om van Israël royale tegengebaren te eisen. Om dan nog maar eens optimistisch te zijn: wellicht dat deze voortvarendheid en de terughoudendheid van Netanjahoe in het doen van concessies uiteindelijk de perfecte mix zullen opleveren. En hopelijk kiest Netanjahoe, wanneer hij voor de keuze staat ofwel op het gebied van de nederzettingen in te binden, ofwel op een gebied waar de veiligheid van Israël werkelijk in het geding is, voor dat eerste, wat Shas of andere coalitiepartners ook mogen zeggen.

Ratna Pelle