Israel en de eisen aan een Palestijnse staat

IMO Blog, 2009

Het maakt niet uit hoeveel mooie woorden Israëlische regeringsleiders spreken, hoezeer zij het verlangen naar vrede van Israël benadrukken, en aangeven niet over een ander volk te willen blijven heersen. Volgens de media is de nieuwe Israëlische regering tegen vrede en tegen een Palestijnse staat. De nuanceringen die zowel Netanjahoe als Lieberman hebben gemaakt: geen volledige soevereiniteit, eerst Palestijnse staatsinstituties opbouwen, we moeten een Hamasstan op de Westoever voorkomen etc., gaan geheel aan de Nederlandse kranten en ook het Achtuurjournaal voorbij.


Israël is tégen een tweestatenoplossing en een Palestijnse staat, zo wordt er keer op keer ingehamerd. De regering is ook rechts, hardline, nationalistisch en nog zo wat van die negatieve woorden, terwijl president Abbas als vanouds zwak maar zeer toegeeflijk is, en een tweestatenoplossing omarmt ondanks zijn vele nuanceringen wat dat betreft: hij weigert Israël als Joodse staat te erkennen, Hamas hoeft Israël helemaal niet te erkennen want dat doet Fatah ook niet, alleen de regering moet dat doen om tactische redenen. Op door de Palestijnse Autoriteit gecontroleerde media worden plegers van zelfmoordaanslagen geëerd, wordt heel Israël "Palestina" genoemd en de gewapende strijd verheerlijkt. Er wordt ook van alles over de slechtheid van Joden beweerd.

Ik blijf mij over dergelijke dubbele maatstaven van de media ergeren en hoop dat u dat ook doet, en zich liefst niet slechts in stilte ergert maar dit ook kenbaar maakt. Journalisten zeggen graag en vaak dat als zij ongeveer evenveel boze reacties van beide kanten krijgen, zij het blijkbaar goed doen. Een simplistische redenering die aansluit bij het niveau van de gemiddelde reportage uit het Midden-Oosten.
Wanneer Israël zich bereid toont te praten over vrede, is dat onder Amerikaanse druk, aldus correspondent Sander van Hoorn in het journaal eerder deze week. Dat zou zomaar kunnen, maar dat geldt natuurlijk evenzeer voor de Palestijnen.

Het is waar dat deze regering kritischer staat tegenover een Palestijnse staat dan de vorige, veel beren op de weg ziet, harde voorwaarden stelt en vooral ook lijkt te vinden dat het nog wel even mag duren en we niet te hard van stapel moeten lopen. Lijkt, want het officiële standpunt van de regering is nog niet bekend. Het belangrijkste verschil lijkt dat deze regering vindt dat men pas over de 'final status issues' als grenzen, Jeruzalem en dergelijke kan praten wanneer er sprake is van functionerende Palestijnse instituties en de Palestijnen ook bereid zijn Israël te erkennen als Joodse staat.

Ik kwam pas een vergelijking tegen van de eisen die Israël aan een Palestijnse staat mag stellen met de eisen die de EU aan Turkije stelt om tot de EU te kunnen toetreden. Turkije, een relatief vreedzaam land en al decennia lid van de NAVO, wordt aan een zeer streng eisenpakket met vele 'checks en balances' onderworpen, waarvan de uitkomst over 10 a 15 jaar misschien, maar misschien ook niet, een volwaardig lidmaatschap van de EU zal zijn. De Palestijnen, geen vreedzame entiteit en zeer vijandig tegenover Israël, zou aan dezelfde strenge eisen moeten worden onderworpen om het recht op een zelfstandige staat te verwerven. Zoals de EU niet wil dat Turkije het democratische gehalte van de EU en andere verworvenheden aantast, zo wil Israël niet dat een Palestijnse staat haar veiligheid bedreigt. De internationale gemeenschap stelt zich echter zeer mild op ten opzichte van de Palestijnen, aldus Eli Hertz op de website 'Myths and Facts'. In een lang artikel uit 2006 vergelijkt hij voortgang van een aantal zaken in Turkije en in de Palestijnse gebieden, en de houding van de EU. Waar Turkije het, ondanks reële vooruitgang, in Europese ogen niet goed genoeg kan doen, worden de Palestijnen in het geheel niet op hun daden afgerekend.

Men kan natuurlijk tegen deze vergelijking in brengen dat de EU als vrijwillig samenwerkingsverband het recht heeft alle mogelijke eisen te stellen aan eventuele nieuwkomers, maar dat Israël, de EU of wie dan ook niet zomaar het recht hebben een volk haar nationale rechten te ontzeggen. Volken hebben volgens het internationale recht in principe recht op zelfbeschikking, en er moeten reële bezwaren zijn om dat niet te honoreren, zoals wanneer zo'n staat een bron van instabiliteit zal zijn. Dat laatste is echter wel waar Israël bang voor is, en niet zonder reden, zoals de Gazastrook laat zien. Het is vreemd en onverantwoord dat de EU niet bereid lijkt werkelijk eisen aan de Palestijnen te stellen. Nooit wordt de steun voor de Palestijnse Autoriteit en voor een Palestijnse staat afhankelijk gemaakt van daden, zoals de nieuwe Israëlische regering lijkt voor te staan. In plaats van Israël steeds te kapittelen over het feit dat men zich niet expliciet voor een tweestatenoplossing heeft uitgesproken, zou men beter heldere voorwaarden voor de vorming van een Palestijnse staat kunnen formuleren. Daarbij hoeft men het niet op alle punten met Israël eens te zijn, maar men zou zich voor de aardigheid eens kunnen voorstellen dat zo'n nieuwe staat in Europa zou komen te liggen.

Ondertussen wordt er heftig gespeculeerd over de stappen die Amerika zal zetten en de druk die het zal uitoefenen om tot vrede in het Midden-Oosten te komen. Ook daarbij lijkt het feit dat er snel een Palestijnse staat moet komen al vast te staan, en niet afhankelijk van enig Palestijns handelen. Volgens verschillende berichten en bronnen zou Obama de Arabische staten hebben gevraagd om het vredesplan uit 2002 aan te passen, met name wat betreft de vluchtelingen. Zowel president Abbas als Moebarak hebben zich hier al tegen uitgesproken, en zij staan juist als zeer gematigd bekend. De Arabische staten hebben altijd geëist dat Israël het plan in zijn geheel accepteert, terwijl Israël wel bereid is te onderhandelen op basis van dit plan, maar geen 'dictaat' zegt te accepteren. Overigens heeft Olmert aan Abbas vorig jaar vergaande vredesvoorstellen gedaan, die door hem zijn afgewezen omdat niet alle zaken er al in geregeld waren en het 'recht op terugkeer' niet werd erkend. Het is vreemd dat Abbas daar nooit op is aangesproken terwijl Israël wel wordt aangesproken op het feit dat het het Arabische vredesinitiatief niet in zijn geheel accepteert.

Iedereen lijkt te denken dat als er maar snel een Palestijnse staat komt, de problemen vanzelf worden opgelost en er vrede komt. Dit is een gevaarlijke denkfout. In de eerste plaats komt er nooit zomaar vrede, zeker niet na een bijna 100-jarig conflict. Aan beide kanten zijn grote belangen gemoeid met het voortzetten van de strijd, de nationale identiteit van met name de Palestijnen hebben zij voor een flink deel aan deze strijd ontleend en de haat en wrok tegen de andere partij zijn groot. Een Palestijnse staat is voor vrede wel noodzakelijk, maar kan ook heel handig gebruikt worden om de strijd voort te zetten, zoals Hamas de Gazastrook nu ook gebruikt om de strijd voort te zetten, niet om zich op vrede voor te bereiden.

Dit alles laat onverlet dat de voortgaande bouw in de nederzettingen door Israël niet bevorderlijk is voor vrede en het creëren van wederzijds vertrouwen. Overigens klagen kolonisten erover dat vanwege een bouwstop in de meeste nederzettingen jonge koppels vaak ver van hun geboorteplaats en hun ouders moeten gaan wonen. Er wordt dus zeker niet overal naar hartelust gebouwd, maar dit gebeurt met name in de grote blokken die Israël sowieso wil houden. Ook dat vind ik onjuist en onverstandig, met name waar het hele nieuwe wijken betreft zoals Har Homa. Het is de vraag of deze regering ook weer in de kleinere nederzettingen gaat bouwen en de restricties van de vorige regering, en het stopzetten van subsidies voor kolonisten, gaat terugdraaien. Ook Netanjahoe ziet waarschijnlijk wel in dat dit Israëls imago veel schade berokkent en men gedwongen zal worden tot concessies, maar hij heeft, meer nog dan Olmert, met zeer rechtse coalitiegenoten te maken die hij te vriend moet houden. Hij zal moeten laveren tussen deze partijen, zijn eigen achterban en de druk van Obama.

Onze bijdrage aan vrede kan eruit bestaan naar beide kanten gelijke maatstaven te gebruiken en niet de stichting van een Palestijnse staat als een soort Haarlemmer olie te zien die overal tegen helpt, vooral wanneer het een ander is die ziek is en niet wijzelf.

Ratna Pelle