Een frisse bries uit Amerika

IMO Blog, 2009

Er waait een andere wind uit Washington, ook wat betreft het Midden-Oosten. Velen zijn daar blij mee, maar enkele verstokte zionisten roepen dat ze altijd al hadden geweten dat Obama niet deugt en eigenlijk een verkapte moslim is, en een krappe meerderheid van de Israëli's meent dat Obama meer aan de kant van de Palestijnen staat. Hij is overigens door pro-Palestijnen evenzo hard van Zionistische sympathieën beschuldigd.

De hoop die velen hier hebben is dat Obama zijn macht zal gebruiken om beide partijen, maar toch vooral Israël, dat steeds meer als het grootste probleem wordt gezien, flink onder druk te zetten om die zaken te accepteren waarvan iedereen meent te weten dat ze nodig zijn voor vrede: een tweestatenoplossing gebaseerd op de 'grenzen' van voor 1967 (dit waren wapenstilstandslijnen die niet algemeen werden erkend), met Jeruzalem als hoofdstad voor zowel Israël als een Palestijnse staat, waarna dan eindelijk de vrede zou kunnen uitbreken.


Obama is inderdaad uitermate actief, en behoorlijk kritisch tegenover Israël en de nederzettingen, en ziet wel wat in het Arabische vredesplan. Voor andere obstakels voor de vrede heeft hij minder oog: niet alleen de nederzettingen, ook de Palestijnse positie dat alle vluchtelingen en hun miljoenen nakomelingen naar Israël moeten kunnen 'terugkeren', is niet verenigbaar met een tweestatenoplossing, en Abbas en andere 'gematigde' Palestijnse leiders hebben gezegd dat de Palestijnse Autoriteit Israël slechts uit tactische overwegingen erkent, en Hamas Israël nooit hoeft te erkennen omdat Fatah dat ook niet doet. Maar terwijl de VS iedere dag wel een keer zeggen dat Israël de bouw in de nederzettingen, waaronder ook wijken in Oost-Jeruzalem en zelfs de oude stad zelf vallen, totaal moet stoppen, heb ik ze nog niet op een duidelijke afwijzing van het 'recht op terugkeer' kunnen betrappen. Het Arabische vredesplan spreekt verhullend van een 'rechtvaardige oplossing op grond van resolutie 194', een resolutie die in de Arabische wereld maar ook daarbuiten onterecht algemeen wordt beschouwd als bewijs dat dit 'recht' onder het internationale recht valt. Ik twijfel er niet aan dat Obama de terugkeer van miljoenen vluchtelingen naar Israël afwijst, maar wat ik hem kwalijk neem is dat hij dat niet even luid en duidelijk verkondigt als zijn probleem met de nederzettingen. Overigens heeft hij wel gezegd het niet met alle elementen van het Arabische vredesplan eens te zijn.

Ook voor de ophitsing tegen Israël en het verheerlijken van geweld door de Palestijnse Autoriteit is nauwelijks aandacht. Obama maakte er een - mild getoonzette - opmerking over tegenover Abbas. Die lag daar vanzelfsprekend niet wakker van, en gedroeg zich na zijn gesprek met Obama als een overwinnaar:

Abbas added that Prime Minister Benjamin Netanyahu must recognize the two-state solution to the Israeli-Palestinian conflict before peace negotiations, which began at the U.S. Annapolis conference, could resume.

"The Israelis seem to have not completed their plan and their vision, and thus, contacts are ongoing, but they will not take months, but weeks. Something must be achieved by the beginning of July," Abbas added.

In regard to the Arab peace plan, which calls for normalization of ties between the Arab world and Israël in exchange for Israeli territorial withdrawal, Abbas said that he rejects any call to amend the original plan, explaining that he felt that U.S. President Barack Obama and his administration seemed very serious about an agreement.

"We proposed implementation of the Arab Peace Initiative and the Road Map plan, which is simply based on Israel's withdrawal from occupied Palestinian and Arab territories, and then all Arab and Islamic countries can normalize relations with Israel. The plan was published on Friday in the Washington Post. Arab countries, however, need to see practical steps taken by Israël before they take any decisions," Abbas reiterated.

Maar het kan nog arroganter en zelfvoldaner:

Until Israel meets his demands, the Palestinian president says, he will refuse to begin negotiations. He won't even agree to help Obama's envoy, George J. Mitchell, persuade Arab states to take small confidence-building measures. "We can't talk to the Arabs until Israel agrees to freeze settlements and recognize the two-state solution," he insisted in an interview. "Until then we can't talk to anyone."

Abbas and his team fully expect that Netanyahu will never agree to the full settlement freeze -- if he did, his center-right coalition would almost certainly collapse. So they plan to sit back and watch while U.S. pressure slowly squeezes the Israeli prime minister from office. "It will take a couple of years," one official breezily predicted. Abbas rejects the notion that he should make any comparable concession -- such as recognizing Israel as a Jewish state, which would imply renunciation of any large-scale resettlement of refugees.

Instead, he says, he will remain passive. "I will wait for Hamas to accept international commitments. I will wait for Israel to freeze settlements," he said. "Until then, in the West Bank we have a good reality . . . the people are living a normal life."

Is dit de houding van een onderdrukt volk, dat in de knel zit en door niemand wordt gehoord, laat staan gesteund en geholpen? Of zijn dit woorden die een overwinnaar uitspreekt, als de overwonnene niet snel genoeg aan zijn eisen wil voldoen? Deze arrogantie is een direct gevolg van Obama's politiek tot nu toe: door continu op de nederzettingen te hameren, en alle andere issues daaraan ondergeschikt te maken, geeft hij Abbas de indruk dat hij wel goed zit, en zich geen zorgen hoeft te maken, laat staan dingen veranderen.

Als Abbas die laatste zin inderdaad zo heeft uitgesproken, betekent dat bovendien dat al die klachten over de checkpoints en de 'muur' wel meevallen. Nee, ik wil niet ontkennen dat soms dingen misgaan, maar ik heb zelf van Palestijnen gehoord, en ook van een groep internationale vredesactivisten die checkpoints aan de Palestijnse kant in de gaten houden, omdat Israëli's daar niet mogen komen, dat er meestal geen problemen zijn. De verhalen dat het een dag duurt om van het noorden van de Westoever naar het zuiden te reizen, en de vernederingen die Palestijnen bij de checkpoints ondergaan, zijn uitzonderingen, niet de regel. Ondertussen is wel een beeld ontstaan, met dank aan de volgens sympathisanten van de Palestijnen zo pro-Israëlische media, dat dit soort verhalen, inclusief pesterijen, intimidatie en andere vormen van onderdrukking, de dagelijkse praktijk zijn. Dat Israël inmiddels sinds de conferentie in Annapolis anderhalf jaar geleden zo'n 140 checkpoints en roadblocks heeft opgeheven, zul je ook niet snel lezen in de krant.

Het gehamer op de nederzettingen is wat mij betreft echter niet het grootste probleem: ik hoop dat er enige flexibiliteit zal zijn wat betreft zeer kleinschalige bouw in de grote blokken in en rond Jeruzalem, om de natuurlijke groei van de bevolking op te vangen, maar voor de rest is de bouw in nederzettingen een heilloze weg en schaadt het niet alleen de kansen op vrede, maar ook Israël zelf. Een welwillender en flexibeler houding van Israël vergroot de kans op Amerikaanse flexibiliteit. Zolang Netanjahoe weigert de woorden 'tweestatenoplossing' en 'Palestijnse staat' uit te spreken, maakt hij het voor vijanden van Israël bovendien wel heel makkelijk om Israël als anti-vrede en expansionistisch neer te zetten. Het grootste probleem is het uitblijven van druk op de Palestijnen, met als gevolg bovenstaande houding. Wanneer Israël zich welwillender opstelt tegenover de VS, kan men daar des te overtuigender op wijzen. Overigens spreekt de Israëlische regering wat betreft Obama en de nederzettingen niet met een mond: sommige ministers zijn woedend en steunen openlijk de Yesha Counsel, die de kolonisten vertegenwoordigt, terwijl bijvoorbeeld Ehud Barak een veel positievere toon aanslaat, en een aantal partijgenoten Obama openlijk steunt.

Een van de grootste kritiekpunten van de Israëlische regering is dat de VS overeenkomsten uit het verleden schendt. Zo zou, volgens een artikel door voormalig adviseur van Sharon Dov Weisglass, met Bush zijn overeengekomen dat Israël in sommige bestaande nederzettingen mag blijven bouwen, en zou het begrip 'settlement freeze' uit de Routekaart voor Vrede zo zijn gedefinieerd dat Israël zich daarmee toch aan haar verplichtingen uit de Routekaart houdt. Daarbij wordt met name verwezen naar de brief van Bush uit 2004, waarin hij erkende dat Israël zich niet geheel naar de pre-1967 bestandslijnen hoeft terug te trekken maar bij een oplossing van het conflict rekening moet worden gehouden met 'bestaande realiteiten'. Die brief moest Sharon helpen om voldoende steun binnen zijn partij te krijgen voor de terugtrekking uit de Gazastrook.

Ik vind dat een lastig argument, om twee redenen:

Het is de vraag in hoeverre een nieuwe regering aan dergelijke overeenkomsten van haar voorganger is gebonden. Nieuwe regeringen maken graag nieuw beleid en doen het, naar eigen zeggen althans, allemaal graag helemaal anders dan hun voorgangers. Obama is mede gekozen uit onvrede met Bush, en zijn andere aanpak, ook op dit gebied, reflecteert de visie van een flink deel van de Amerikaanse bevolking. Hetzelfde geldt op haar beurt echter ook voor Israël: Netanjahoe is gekozen uit onvrede met een vredesproces dat Israël niks leek op te leveren behalve raketten en internationale veroordelingen, en zijn assertieve toon reflecteert de visie van een flink deel van de Israëlische bevolking. Lieberman werd door de internationale gemeenschap echter zo ongeveer geroosterd vanwege zijn kritische uitspraken over het in Annapolis gestarte vredesproces, en ook Netanjahoe wordt als een rechtse houwdegen gezien die vrede in de weg staat.

Maar als iedere regering voorgaande afspraken en overeenkomsten weer mag schenden, dan kom je toch nergens? Verdragen mogen natuurlijk niet zomaar geschonden worden, maar zowel de afspraken tussen Israël en de VS over nederzettingenbouw als het op niets uitgelopen Annapolis vredesproces hebben niet die status. Olmert had Abbas vorig jaar een vergaand vredesvoorstel gedaan, maar hij heeft dat verworpen, en Israël hoeft dat voorstel niet op tafel te houden. Mensen die nu doodleuk willen beweren dat Hamas dan toch ook het volste recht heeft eerder gesloten verdragen tussen Israël en de PLO niet te accepteren, en zij de wil van het volk reflecteert, zien blijkbaar niet het verschil tussen een verdrag en een afgewezen voorstel, of een brief.

De tweede reden dat ik moeite heb met dit argument is dat Israël zich zelf ook niet altijd aan al haar afspraken en beloftes houdt. Het heeft de VS meermaals beloofd de buitenposten te ontruimen, maar daar nooit serieus werk van gemaakt. De twee 'buitenposten' die vorige week waren ontruimd (bestaande uit enkele verlaten caravans en tenten), zijn inmiddels alweer herbouwd, en de kolonisten hebben gedreigd nog meer buitenposten op te richten, uit wraak voor de ontruiming van vorige week. De regering lijkt niet bereid werkelijk de strijd aan te gaan met de radikale 'hilltop youth', ondanks het feit dat zij ook de Israëlische wet overtreden. Ook heeft Israël land onteigend van Palestijnen voor de uitbreiding van bestaande nederzettingen, terwijl afgesproken zou zijn met de VS dat dat niet meer zou gebeuren. Voordat Israël anderen aan hun afspraken houdt, kan het beter zorgen zelf ook zijn afspraken na te komen.

Ondertussen is Obama naar het Midden-Oosten afgereisd en heeft daar zijn langverwachte historische speech in Cairo gegeven. Wordt dus vervolgd.

Ratna Pelle