Reacties op de toespraak van Netanjahoe

IMO Blog, 2009

De reacties op Netanjahoe's speech van afgelopen zondag waren voorspelbaarder dan de toespraak zelf. Ik was er tenminste niet zomaar vanuit gegaan dat Netanjahoe zo expliciet van een Palestijnse staat zou spreken, en van twee staten voor twee volken. De VS waren blij met deze concessie, en noemden het een 'belangrijke stap voorwaarts'. De EU reageerde heel wat zuiniger, en vond het nog lang niet genoeg om een plan voor intensievere economische relaties uit de ijskast te halen, ondanks eerdere uitspraken dat dit voorwaardelijk was gemaakt op Israëlische steun voor een tweestatenoplossing. De Arabische wereld en de Palestijnen reageerden zoals verwacht negatief, en de NRC maakte zoals verwacht een karikatuur van Netanjahoe's toespraak. Toch viel me met name de reactie van de Palestijnen tegen.


Palestinian Authority officials in Ramallah on Sunday expressed outrage and shock over Prime Minister Binyamin Netanyahu's call for the establishment of a demilitarized Palestinian state and his demand that the Palestinians recognize Israel as a Jewish state.
The officials said that the speech which Netanyahu delivered at Bar Ilan University was much worse than they had expected.
They also warned that Netanyahu's policies would trigger a new intifada.

Yasser Abed Rabbo, a senior PLO official closely associated with Abbas, launched a scathing attack on Netanyahu, calling him a "swindler and liar."
He said that Netanyahu wants the Palestinians to join the Zionist movement by offering them a state under the protectorate of Israel. He also rejected Netanyahu's demand that the Palestinians recognize Israel as a Jewish state.

Chief PA negotiator Saeb Erekat called on the Arab countries to suspend the Arab peace initiative in protest against Netanyahu's statements. "We were not surprised by this speech," he said. "It didn't come as a surprise to all those who are familiar with the Israeli mentality. It's time for the Arab world to announce a clear position toward Netanyahu's speech."

Je vraagt je af wat ze dan hadden verwacht. De Palestijnen hebben verdergaande vredesvoorstellen van Israël overigens eveneens afgewezen, zoals vorig jaar nog een aanbod van Olmert en natuurlijk Barak en Clintons voorstellen in Camp David en Taba.

De reactie van de Palestijnen zegt eigenlijk vooral veel over waar ze zelf staan: de weigering Israël als Joodse staat te erkennen en de kritiek op Netanjahoe's afwijzing van het zogenaamde 'recht op terugkeer' van de vluchtelingen, maken duidelijk dat juist zij geen tweestatenoplossing voorstaan in de zin van 'twee staten voor twee volken'. De oproep aan de Arabische staten het Arabische vredesplan in te trekken en de dreiging met geweld, laten zien dat men niet bereid is te onderhandelen en compromissen te sluiten. Een functionaris van de Palestijnse Autoriteit zei zelfs kort na Netanjahoe's speech dat de Palestijnen 'in geen duizend jaar' de vredesbesprekingen met Israël zullen hervatten. Men wil zelf het maximale binnenhalen en mist ieder begrip voor het feit dat Israël ook eisen, wensen en grieven heeft. Ik heb er hier wel eerder op gewezen dat de Palestijnen, en dan bedoel ik het 'gematigde' leiderschap van Abbas, zich wel erg als de overwinnaars gedragen die Israël een dictaat op kunnen leggen. Dat geldt ook voor de Arabische Liga en haar vredesplan: het is voor Israël slikken of stikken, en Israëls positie dat het een uitgangspunt is voor verdere onderhandelingen, wordt niet geaccepteerd. De Israëlische Arabier Khaled Abu Toameh legt in de Jerusalem Post uit dat dit te maken heeft met de hoge verwachtingen die de Palestijnen hebben wat betreft de nieuwe Amerikaanse regering en de druk die zij op Israël kan en zal uitoefenen:

The harsh response of the PA is the direct result of high hopes that its leaders have pinned on the administration of US President Barack Obama.
Reports about a looming crisis between the administration and Netanyahu over the future of the Middle East peace process, combined with Obama's conciliatory approach toward the Arab and Muslim worlds, created the impression in Ramallah that the Israeli government had no choice but to accept all the Palestinian demands.

Ik heb zelf ook al op dit effect van Obama's milde houding tegenover de Palestijnen gewezen.

Het vreemde is, dat het Westen de Arabieren en Palestijnen zo in deze afwijzende en onconstructieve houding blijft steunen. Netanjahoe stond (terecht) onder zware druk een Palestijnse staat te accepteren, maar Abbas staat kennelijk helemaal niet onder druk om ook enige flexibiliteit te tonen. En terwijl Israël er eindeloos op is aangesproken dat het niet enthousiaster reageerde op het Arabische vredesplan, neemt niemand de Palestijnen kwalijk dat ze Olmerts vredesaanbod vorig jaar afwezen. Ondertussen staat Israël onder zware druk om alle bouw in alle nederzettingen, en daar valt volgens Obama ook de oude stad van Jeruzalem onder, te stoppen, maar Abbas hoeft het absurde en irreële recht op terugkeer van de vluchtelingen niet op te geven. Het valt zeer te hopen dat na deze toespraak de aandacht even wat naar de Palestijnse kant verschuift, maar veel verwacht ik daar eerlijk gezegd niet van. Het is momenteel wereldwijd nogal in de mode om het Midden-Oosten conflict alleen aan Israël te wijten.

Ik vind het volkomen logisch dat wat Netanjahoe zei voor de Palestijnen niet acceptabel is, maar had verwacht dat men op zijn minst de uitspraken over een Palestijnse staat als een vooruitgang zou zien. In het verleden hebben de Palestijnen het idee van een gedemilitariseerde Palestijnse staat geaccepteerd, en volgens veel sympathisanten van de Palestijnen zien de Palestijnen ook in dat niet alle vluchtelingen naar Israël 'terug' kunnen keren. Daarom is hun felle reactie op Netanjahoe's speech des te opvallender.

Zoals Netanjahoe's toespraak elementen bevatte die de Palestijnen moeilijk kunnen verteren, zo bevat het Arabische vredesplan die voor Israël. Beide zijn vertrekpunten, openingszetten, van waaruit verder onderhandeld moet worden, waarbij het karakter van beide natuurlijk zeer verschillend is: het ene is expliciet als vredesplan geformuleerd, al bevat het wat dat betreft weinig concreets, het andere is een toespraak die over meerdere zaken ging en in de eerste plaats gericht was aan een Israëlisch publiek en de Amerikaanse regering.

Netanjahoe's speech was ook een antwoord op Obama's speech in Cairo, en met name het volgende leek een directe reactie:

The right of the Jewish People to a state in the Land of Israel does not arise from the series of disasters that befell the Jewish People over 2,000 years -- persecutions, expulsions, pogroms, blood libels, murders, which reached its climax in the Holocaust, an unprecedented tragedy in the history of nations. There are those who say that without the Holocaust the State would not have been established, but I say that if the State of Israel had been established in time, the Holocaust would not have taken place. The tragedies that arose from the Jewish People's helplessness show very sharply that we need a protective state.
The right to establish our sovereign state here, in the Land of Israel, arises from one simple fact: Eretz Israel is the birthplace of the Jewish People.

Obama had Israëls bestaansrecht puur gebaseerd op de Jodenvervolging en de Holocaust, iets dat veel zionisten stak, en dat eigenlijk een bevestiging is van het Arabische narratief dat de Joden vreemd zijn in het land en de Palestijnen opdraaien voor Europa's zonden. Het is jammer dat een dergelijke passage niet meer aandacht kreeg in de media, die natuurlijk weer vooral op de nederzettingen en de voorwaarden voor een Palestijnse staat focussen. Ook de meermaals herhaalde oproep tot vrede en onderhandelingen met de Palestijnen en Arabische staten werd genegeerd. Zijn speech bevatte zeker niet het perfecte vredesvoorstel, maar was een flinke stap in de goede richting.

Ratna Pelle