Antizionisme en het antisemitisme onderzoek van Israel Facts

IMO Blog, 2009

Vervolg op "Israel en antisemitisme discussie op Volkskrant online".

Antisemitisme en antizionisme
Is het verkondigen van leugens over de enige Joodse staat en haar (Joodse) leiders antisemitisch of 'slechts' antizionistisch? Dat het weinig heeft te maken met gewone, faire en legitieme kritiek op Israël moge duidelijk zijn. Ook de meeste "pro-Israël" reageerders op de Volkskrant hebben trouwens kritiek op Israël, en die hele idee dat kritiek op Israël met antisemitisme wordt verward is absurd.
Maar ook niet alle onfaire kritiek en alle leugens zijn per definitie antisemitisch. De werkdefinitie die in het antisemitisme onderzoek van Israel Facts wordt gehanteerd stelt dat:

Examples of the ways in which antisemitism manifests itself with regard to the state of Israel taking into account the overall context also include:


Daarna volgen voorbeelden als ontkennen van het recht op zelfbeschikking van de Joden, door Israël een racistische onderneming te noemen, Israël met andere maatstaven beoordelen dan andere landen, nazivergelijkingen, en Joden individueel verantwoordelijk houden voor de acties van Israël. Ook het gebruik van klassieke antisemitische symbolen zoals de 'blood libel' of de beschuldiging dat de Joden Jezus hebben vermoord wordt genoemd, de beschuldiging dat Joden samenzweren tegen de rest van de mensheid, en de aantijging dat Joden meer loyaal zijn aan Israël of aan de belangen van hun eigen volk dan aan de landen waarin ze leven. Er worden nog andere zaken genoemd zoals Holocaust ontkenning, maar ik focus hier even op de connectie met Israël, want daarover is de meeste onenigheid.

Ik heb de eerste zin in het Engels weergegeven omdat er in de discussie op de Volkskrant kritiek was op de vertaling daarvan in het IF rapport, en die kritiek vond ik niet geheel onterecht. De definitie zegt 'taking into account the overall context', wat volgend mij betekent dat dus niet automatisch iedere nazi vergelijking of strengere beoordeling van Israël antisemitisch is. Ik ben dat wat betreft nazi vergelijkingen niet met ze eens: het vergelijken van de ultieme slachtoffers van de nazi's met hun eigen beulen, terwijl objectief gezien de acties van Israël niet in de verste verte ook maar enigszins aan die van de nazi's doen denken, is niet alleen bijzonder ongevoelig, maar ook boosaardig, en dient vaak als doel om ons eigen schuldgevoel kwijt te raken. Immers, als de Joden er nu zelf net zo'n grote puinhoop van maken, dan is de Holocaust toch ook weer niet zó uitzonderlijk. In de discussie op de VK wordt dit soms letterlijk zo gezegd, met soms de beschuldiging dat de Joden zich teveel in hun slachtofferrol wentelen, en dat er toch ook wel redenen waren dat ze zo werden gehaat.

Dubbele standaarden daarentegen hoeven niet antisemitisch te zijn: we stellen, om allerlei redenen, aan sommige landen hogere eisen dan aan andere. Dat is misschien onfair, zeker wanneer die landen met elkaar in oorlog zijn en er misbruik van dit verschil in beoordeling wordt gemaakt, maar niet per sé antisemitisch. Aan westerse landen en meer ontwikkelde landen stellen we doorgaans hogere eisen. Zij hebben immers de middelen en instituties om misstanden aan te pakken, en hen onder druk zetten heeft meer effect dan dictaturen die zich van niemand wat aantrekken. Israël krijgt zoveel kritiek niet omdat het zich zo weinig van de wereldopinie aantrekt (zoals haar tegenstanders beweren), maar juist omdat ze er zo gevoelig voor is. Israël is, meer dan de meeste andere landen, voor haar overleven afhankelijk van internationale steun en goedkeuring. Bovendien is Israël geen deel van een blok dat haar automatisch steunt en dat dezelfde belangen heeft. Daar komen dan ons belaste verleden met de Joden en soms ook antisemitische sentimenten nog bij, maar dat ligt niet automatisch aan iedere strenge beoordeling van Israël ten grondslag.

Zie ook op Israel-Palestina.Info over antisemitisme en antizionisme. Of in het Engels: Anti-Semitism en The Hidden history of Anti-Zionism.

Ik sluit dit onderwerp hier af met twee opmerkingen:

Hoewel vaak onterecht wordt beweerd dat kritiek op Israël door haar sympathisanten als antisemitisch wordt bestempeld, is het belangrijk kritiek op Israël, ook unfaire kritiek, niet te snel antisemitisch te noemen. Soms drukken mensen zich werkelijk gewoon wat ongelukkig uit of zijn zeer slecht geïnformeerd, en je jaagt ze voorgoed naar het kamp van de Palestina supporters met de antisemitisme beschuldiging. Je kunt wel zeggen dat je bepaalde uitspraken grof en beledigend vindt en dat mensen zich misschien eerst wat meer in de materie moeten verdiepen alvorens zulke harde uitspraken te doen. Het is wellicht niet terecht, maar het a-woord keert zich zo tegen ons en heeft een averechts effect. Gebruik het alleen wanneer je het ook echt hard kan maken.

Het feit dat lang niet alle kritiek op Israël antisemitisch is, wil niet zeggen dat sommige kritiek dat niet wel degelijk is. Antisemitisme is bijna 2000 jaar onderdeel geweest van de Europese cultuur, en uitte zich in religie, wetenschap, politiek, handel en op andere terreinen. Katholieken, protestanten, marxisten, verlichtingsfilosofen, de oude Romeinen: allen waren ze erdoor geïnfecteerd en droegen het op hun beurt over. Na de oprechte afschuw over de Holocaust is het onwaarschijnlijk dat er opeens geen antisemitisme meer zou zijn. De bijzonder felle, vaak onfaire en eenzijdige kritiek op Israël, de enige Joodse staat, kan niet los worden gezien van deze geschiedenis, en een ieder die zich met het conflict bezig houdt dient zich daarvan bewust te zijn. Als je het over Israël hebt, heb je het ook (of beter gezegd vooral) over Joden.

Het antisemitisme onderzoek van Israel Facts
Het onderzoek van Israel Facts gaat niet diepgaand op deze vragen en discussie in, maar beperkt zich tot voorbeelden van antisemitisme op de Volkskrant online die vrij eenduidig zijn. Een bespreking van de verschillende opvattingen hieromtrent had het onderzoek zeker meer diepgang gegeven, en tegenstanders mogelijk de wind uit de zeilen kunnen nemen. Dat niet alleen op de opzet, maar ook op de voorbeelden, veel kritiek kwam is veelzeggend. Het onderzoek is in het geheel nogal beperkt van opzet, geeft nergens concrete aantallen of cijfers, en gaat niet in op andere kranten, media en fora. Wel is het sociale netwerk Hyves bekeken maar dan ook weer alleen Hyves en niet bijvoorbeeld Facebook en Twitter. In de beperking toont zich de meester, aldus een bekend Duits gezegde wat ik me wel eens wat meer ter harte zou mogen nemen, en ik denk dat het IF onderzoek een goede wake up call is. Als dit soort dingen tegenwoordig op de website van een gerenommeerde krant worden geschreven, dan is er wat aan de hand. Dat wisten u en ik natuurlijk al, maar anderen nog niet en zo'n onderzoek maakt dan waarschijnlijk toch net iets meer indruk dan mijn blogs erover.

Het onderzoek is, naast de definitie van antisemitisme, ook aangevallen op het feit dat Yochanan Visser, een van de opstellers ervan en manager van IF, zelf actief deelnam aan de discussies tijdens het onderzoek, en die dus ook beïnvloedde. Mensen waren hier laaiend om en voelden zich bedonderd. Visser verdedigde dit door te stellen dat hij zo meer duidelijkheid kon krijgen over de posities van de anderen, maar dat is haast een bevestiging van wat zijn tegenstanders zeggen, namelijk dat het uitlokking is. Ook Mike Bing vond dit niet zo netjes, en ik was het daar in eerste instantie mee eens. Maar bij nader inzien denk ik: is uitlokking per sé verboden? Wie geen antisemiet is, zal het ook niet worden als Yochanan op iets doorvraagt.

Uitlokking is een hot item in het strafrecht, en heeft onze taal verrijkt met woorden als lokfietsen, lokhomo's en lokhoeren. Daar kunnen we nu dan lokjoden aan toevoegen. Ik vind het pas ongeoorloofd wanneer je echt bewust wordt verleid om iets te doen, dus als Visser zichzelf als antisemiet had voorgedaan en gezegd: 'maar klopt het dan niet dat Joden wel iets met geld hebben, en onevenredig vertegenwoordigd zijn in politiek, media en de financiële wereld'? Wanneer je gewoon je eigen visie geeft en de ander om onderbouwing van zijn/haar visie vraagt, doe je niets ongeoorloofds. Dat sommigen zo kwaad zijn, snap ik overigens heel goed. Men voelt zich betrapt.
Toch was het voor de geloofwaardigheid en onafhankelijkheid van het onderzoek beter geweest als Visser niet zelf had deelgenomen aan de discussies. De grens tussen 'gewoon iets helder krijgen' en iemand ergens bewust toe verleiden is immers niet altijd helder te trekken, en dan kun je maar beter alle twijfel wegnemen. En de antisemitische opmerkingen zijn er toch heus ook wanneer Visser niet aan de discussies deelneemt.

Ratna Pelle