NRC Handelsblad over het Israelisch-Palestijns conflict (1)

IMO Blog, 2009

Ik heb er lang aan gewerkt maar eindelijk is het zover: mijn onderzoek naar de berichtgeving in NRC Handelsblad over het Israëlisch-Palestijns conflict is afgerond, herzien en nog eens herzien, de NRC heeft een maand de tijd gehad om erop te reageren, en nu is het gepubliceerd op Israel-Palestina.Info. Inmiddels hebben enkele andere blogs en websites er ook aandacht aan besteed zoals Stan de Jong, Het Vrije Volk en Loor Schrijft.


Het idee was simpel: nadat mijn tigste ingezonden brief aan de NRC was afgewezen en nadat ik de zoveelste fout ten nadele van Israël zag staan, besloot ik dat een systematisch onderzoek op zijn plaats zou zijn. Ik wilde weleens weten of mijn indruk klopte, dat mensen met een pro-Israël visie en pro-Israëlische bronnen geen ruimte krijgen in deze krant, terwijl er wel om de haverklap een domme brief van Gretta of EAJG of iemand anders in stond met een uitgekauwde gemeenplaats of zelfs regelrechte leugen over Israël. Immers, de keren dat je je aan een brief ergert onthoud je wellicht beter dan de brieven die je wel goed vind, en de keren dat er een onjuistheid ten nadele van Israël in de krant staat blijven je beter bij dan de keren dat men wat kort door de bocht was over de Palestijnen. Ik meen dat psychologen hebben onderzocht dat mensen negatieve ervaringen beter onthouden dan positieve ervaringen of dingen die ze normaal vinden.

Nou is het in de wetenschap niet de bedoeling dat mensen voor ze aan een onderzoek beginnen al een duidelijke visie op de zaak hebben, of een bepaalde uitkomst prefereren of daar belang bij hebben, want dat zou de resultaten kunnen beïnvloeden. Maar ik hoopte ergens juist dat mijn idee erover onjuist zou blijken te zijn. Ik had graag gezien dat nader onderzoek uitwees, dat ook mensen die het voor Israël opnemen ruimte kregen, en dat in artikelen aan beide kanten evenveel aandacht werd besteed, en alle bronnen met gepast wantrouwen werden bejegend. Ik had ook gehoopt dat het vertrek van correspondent Oscar Garschagen een reële verbetering zou inhouden. Hem vond ik altijd bijzonder eenzijdig en suggestief. Hij schetste consequent een beeld van Hamas als redelijk en Israëlische politici als haviken. Het lag alleen aan Israël dat er nog geen vrede was, en Palestijns geweld werd altijd van context voorzien zodat het begrijpelijk werd, een reactie was, waar het slinkse Israël vervolgens handig gebruik van maakte. Het werd niet of nauwelijks beter toen hij wegging. Salomon Bouman, die het tijdelijk min of meer van hem overnam, was niet beter, al had ik van tevoren wel die hoop. Ook Bouman bagatelliseerde het geweld en de extremistische ideologie van Hamas, ook hij maakte steeds suggestieve opmerkingen, en legde Palestijns geweld en compromisloosheid altijd uit als logische of begrijpelijke reactie op wat Israël deed. Guus Valk die daarna kwam paste naadloos in deze traditie. Het ligt dus niet aan de verslaggever, maar aan de krant.

Ik was begonnen in oktober van 2007, maar omdat er juist in januari 2008 zoveel gebeurde, en ik drie maanden lang zat vond, heb ik het een maand opgeschoven. De twee belangrijkste gebeurtenissen uit die periode waren de grensafsluiting met de Gazastrook en de beperking van de levering van brandstof, waardoor - volgens Hamas - de elektriciteitscentrale van Gaza stilgelegd moest worden. Een en ander resulteerde in het openbreken van de grensmuur met Egypte door Hamas, waarna Gazanen gedurende een week vrije doorgang hadden en de Egyptische grensplaatsen leegkochten. De tweede gebeurtenis was de Annapolis vredesconferentie in november, en de onderhandelingen die als gevolg daarvan werden hervat.

In beide gevallen kreeg Israël vooral de schuld: van het feit dat het Annapolis vredesproces zo moeizaam verliep, en van de 'humanitaire crisis' in Gaza waardoor de Palestijnen wel hun weg naar buiten moésten zoeken. Israël werd als wreed en meedogenloos neergezet, het strafte een bevolking van anderhalf miljoen mensen voor een paar vervelende maar verder niet dodelijke raketjes. Er was veel aandacht voor de plannen van Israël om in Har Homa in Oost-Jeruzalem te bouwen, en er was heel erg weinig, of eigenlijk gewoon geen, aandacht voor verijdelde aanslagen, voor opruiing in Palestijnse media, voor hardline posities van president Abbas, de wapensmokkel, en voor de vele raketten die vanuit de Gazastrook op Israël werden afgevuurd. In tientallen artikelen werd alleen de Israëlische reactie beschreven, zo ongeveer als volgt: 'Israël doodde x Palestijnen waarvan y burgers/vrouwen/kinderen in een legeroperatie in de Gazastrook. Israël bevestigde dat het leger op dat moment actief was tegen raketbeschietingen.' Soms werd dan nog een dreigement van minister Barak of Olmert aangehaald, en een Palestijnse ooggetuige die had gezien dat er geen strijders in de omgeving waren. Tot slot werd het totaal aantal Palestijnen vermeld dat Israël de laatste dagen of weken had gedood, zonder enige context. Je kreeg zelden het idee dat er daadwerkelijk twee partijen met elkaar in oorlog waren. Er leek steeds maar één agressor, maar één front te zijn.

Bij de blokkade en grensdoorbraak viel op hoe kritiekloos NRC de propaganda van Hamas slikte. Beelden en verhalen die daarover twijfel zaaiden, zoals foto's van hoe op klaarlichte dag met dichte gordijnen werd vergaderd om het gebrek aan stroom te dramatiseren, verhalen dat bakkers werden gedwongen hun winkels te sluiten terwijl ze nog meel en stroom genoeg hadden, verhalen dat Hamas brandstof stal uit een ziekenhuis, al dat soort zaken werden genegeerd.

Het is moeilijk uit te maken wat je kunt geloven en wat niet, maar juist daarom moet de krant alle bronnen met dezelfde scepsis behandelen en alle claims even serieus onderzoeken. Palestijnse getuigen die Hamas van dergelijke zaken beschuldigen zijn net zo betrouwbaar als de getuigen die zeggen dat vanuit hun huis en omgeving nooit raketten zijn afgevuurd, sterker nog: het eerste is riskanter aangezien Hamas je dat niet in dank zal afnemen.

Hieronder een stukje uit de samenvatting van het eerste onderzoek.

De in totaal 83 artikelen in NRC zijn aan een aantal criteria getoetst. Dit waren: hoor en wederhoor, het geven van context, suggestief woord- en taalgebruik, de gebruikte illustraties en koppen, de gebruikte bronnen, wie er werden geciteerd en geïnterviewd, feitelijke onjuistheden en het algehele perspectief dat uit een artikel spreekt. De totaalscore werd uitgedrukt in licht gekleurd, gekleurd en sterk gekleurd ten nadele van Israël dan wel de Palestijnen of neutraal. De uitkomsten hiervan zijn vergeleken met de eigen journalistieke principes van NRC Handelsblad, waarin diversiteit van meningen en ideeën en de scheiding van feiten en de visie van de krant centrale elementen vormen. Daarnaast onderschrijft NRC uiteraard algemene journalistieke principes als hoor en wederhoor en gebruik van alle relevante beschikbare bronnen.

Meer dan de helft van de artikelen in de onderzochte periode, namelijk 45, bleken (sterk) gekleurd ten nadele van Israël en/of ten voordele van de Palestijnen. Nog eens 18 artikelen zijn enigszins gekleurd ten nadele van Israël of ten voordele van de Palestijnen, en 16 artikelen zijn neutraal te noemen. Terwijl in verschillende artikelen, vooral de achtergrondartikelen en reportages, duidelijk een Palestijns perspectief naar voren komt, en hun problemen, wanhoop en frustraties centraal staan, geeft geen enkel artikel vooral de Israëlische visie weer.
Op alle criteria bleek de berichtgeving in NRC gekleurd te zijn ten nadele van Israël, het meest op context (51 artikelen), suggestieve en ongefundeerde beweringen (47 artikelen) en perspectief (ook 47 artikelen); 28 artikelen bevatten in totaal 56 feitelijke onjuistheden, allemaal ten nadele van Israël.