NRC Handelsblad over het Israelisch-Palestijns conflict (2)

IMO Blog, 2009

Toen ik mijn eerste onderzoek naar de berichtgeving in de NRC af had waren we dik een jaar verder, en was de Gaza Oorlog uitgebroken. Mijn onderzoek zou actueler zijn als ik die er ook in zou meenemen. Bovendien was ik erg benieuwd naar de uitkomsten van zo'n vervolgonderzoek. Ik wou het dit keer wel wat sneller doen. Van het eerste onderzoek had ik erg veel werk gemaakt: een artikelenlijst van meer dan 60 pagina's, een apart schema waarin ik alle artikelen en de score op de verschillende criteria had verwerkt, en een uitgebreide beschrijving van en toelichting op dat alles, met conclusies. Veel mensen vonden het wel erg lang en veel allemaal. Uiteindelijk duurde het tweede onderzoek toch nog een half jaar en werd ook dat nog behoorlijk uitgebreid, maar ik had besloten niet weer ieder artikel op alle criteria te beoordelen, maar een algemeen oordeel te geven dat ik in de artikelenlijst verantwoord.


Ook in deze periode bleek de NRC behoorlijk eenzijdig. Vooral Palestijnen kwamen aan het woord, bijna alle reportages waren in Palestijns gebied gemaakt, men maakte vooral gebruik van Palestijnse bronnen en gaf die kritiekloos weer. De reportages stonden vol met schrijnende verhalen van Palestijnse slachtoffers en van medewerkers van hulporganisaties, en steeds werd een beeld geschetst van bewuste en moedwillige acties tegen gewone burgers die niets met Hamas te maken hadden. De vele harde beschuldigingen tegen Israël werden nooit van relativerend commentaar of context voorzien of aan Israël voorgelegd, en niet één keer werd een Israëlische militair deskundige aan het woord gelaten om een en ander toe te lichten. Ook soldaten of ex-soldaten kwamen nooit aan het woord, terwijl wel diverse keren mensen van Hamas aan het woord kwamen, zowel van de politieke tak als leden van de Qassam Brigades. Ook nu werd Palestijns geweld uitgelegd en Israëlisch niet. De oorzaak van de Gaza Oorlog werd vooral vanuit Palestijns perspectief belicht, en er was ook nu nauwelijks aandacht voor de impact van de duizenden raketten die de afgelopen jaren op Sderot en omgeving zijn gevallen en een normaal leven onmogelijk hebben gemaakt. NRC negeerde het gebruik van civiele gebouwen zoals huizen en moskeeën voor wapenopslag en samenkomst van de Qassam Brigades, en het feit dat Hamas strijders ambulances misbruikten en zich in civiele kleding tussen de burgerbevolking mengden. De grootschalige wapensmokkel en de steun van Iran werden gebagatelliseerd en de politieagenten die Israël op de eerste dag van de bombardementen trof werden als burgers beschreven, ondanks het feit dat een grote meerderheid van hen (volgens onderzoeken meer dan 70%) ook bij de Qassambrigades zit of bij andere veiligheidsdiensten die onderdeel uitmaken van het militaire apparaat van Hamas. Volgens Israël was, vanwege de nauwe verbondenheid van de politieke en militaire vleugel, ieder Hamas doelwit legitiem, volgens de VN en mensenrechtenorganisaties waren alleen strijders die op dat moment ook actief in gevechten waren betrokken, legitiem doelwit. NRC Handelsblad had dat verschil objectief moeten weergeven, en de visie van beide kanten moeten geven.

Wat ik bijzonder kwalijk vind, is de suggestieve wijze waarop de NRC bericht over de propaganda oorlog. Het Israëlisch-Palestijns conflict is ook een 'war on claims' en beide partijen is er veel aan gelegen zich als het slachtoffer te presenteren, als de partij die niks dan vrede wil maar wel moest handelen uit zelfverdediging, en die slechts voor zijn legitieme rechten opkomt. In verschillende artikelen werd de zogenaamd zo gelikte en professionele Israël lobby gehekeld, en werd letterlijk gezegd dat Israël alles recht praat wat krom is. De propaganda van Hamas en sympathisanten van de Palestijnen werd genegeerd. Ook in de eerder onderzochte periode bleek deze blindheid voor de propaganda van Hamas, maar nu was het nog explicieter. Het beeld van een machtige louche zionistische lobby wordt zo versterkt, en iedereen die het voor Israël opneemt wordt neergezet als gelikte propagandist. Dit beeld is zeer sterk aanwezig in de maatschappij en daarvan is de NRC goed op de hoogte. Zo plaatste zij een paar jaar geleden een lange brief van Jan Wijenberg die beweerde dat het CIDI een orgaan van de Israëlische regering was en haar medewerkers als 'leden van een vijandige buitenlandse mogendheid' vervolgd dienen te worden. Ook beweerde hij dat het CIDI knokploegen in dienst had die vermeende antisemieten in elkaar sloegen. Het is allemaal baarlijke nonsens, maar te lezen in Nederlands kwaliteitskrant nummer 1, NRC Handelsblad. Mensen die het voor Israël opnemen worden er geregeld van beticht voor de Israëlische ambassade te werken en onderdeel te zijn van een duistere lobby. Vandaag nog beweerde iemand dat over mij op Loor schrijft.

Het spreekt boekdelen dat NRC Handelsblad tijdens de Gaza Oorlog wel drie artikelen van zeer felle Israël critici had geplaatst (Gretta Duisenberg en Jan Wijenberg, Mohammed Benzakour en Rhami Kouri) en er geen enkel tegenstuk is geplaatst. Ik kan mij niet voorstellen dat men geen stuk toegezonden heeft gekregen of dat niemand te vinden was die dat wou schrijven. Maar ja, zo'n tegenstuk is weer vieze zionistische propaganda en dat moeten we niet hebben. Liever de NRC bevuilen met het gescheld en getier van Gretta dan een analyse van de oorlog waaruit Hamas en niet Israël als de boosdoener naar voren komt. Ik kan er nog steeds niet goed bij dat een kwaliteitskrant als de NRC, die zeer selectief is in het plaatsen van opiniestukken en brieven, dergelijke rommel plaatst. Sorry, maar op mijn eigen blog wil ik dit ongezouten kunnen zeggen.

Hieronder een stukje uit de samenvatting en uit de conclusies van het tweede onderzoek. Ik raad u uiteraard aan de samenvattingen en ook de conclusies in zijn geheel te lezen.

Voor dit onderzoek zijn alle artikelen uit de periode van het Gaza offensief (27 december - 18 januari), de week daaraan voorafgaand en de twee weken daarna getoetst aan een aantal criteria. Daarnaast is ook naar de berichtgeving over het conflict in de periode erna gekeken. Er was toen veel aandacht voor diverse onderzoeken, onthullingen en rapporten over (vermeende) oorlogsmisdaden door Israël voor de verkiezingen in Israël en het beleid van de nieuwe regering wat betreft de nederzettingen.

De artikelen zijn, evenals in het eerdere onderzoek, beoordeeld op grond van een aantal criteria: wie komen er aan het woord, welke bronnen worden er gebruikt, wiens perspectief wordt vooral gegeven, wordt wederhoor toegepast, wordt alle relevante informatie en context gegeven, staan er ongefundeerde of suggestieve opmerkingen in, komen er onjuistheden in voor en is het taalgebruik neutraal?

De berichtgeving is ook getoetst aan de eigen journalistieke maatstaven van NRC Handelsblad, waarin diversiteit van meningen en ideeën en de scheiding van feiten en de visie van de krant centrale elementen vormen, en aan algemene journalistieke principes zoals hoor en wederhoor en gebruik van alle beschikbare relevante bronnen.

Van de 123 artikelen in de onderzochte periode waren er 30 neutraal, 32 licht gekleurd ten voordele van de Palestijnen, 49 gekleurd ten voordele van de Palestijnen, 9 sterk gekleurd ten voordele van de Palestijnen en 1 gekleurd ten voordele van Israël; 2 artikelen gingen niet over het conflict. Verder zijn 8 ingezonden brieven en enkele cartoons in de artikelenlijst vermeld, maar die zijn niet meegeteld in de score. De brieven houden elkaar qua stellingname in evenwicht.