NRC Handelsblad over het Israelisch-Palestijns conflict (3)

IMO Blog, 2009

Naast de winter van 2007-2008 en de Gaza Oorlog heb ik voor mijn NRC onderzoek ook naar de periode erna gekeken, eigenlijk tot vlak voor ik het onderzoek afrondde, in juli 2009. Daarvan heb ik geen artikelenlijst gemaakt, maar wel een beschrijving gegeven in het tweede onderzoek. Een van de redenen was dat er in de periode erna nog vrij veel verscheen over de Gaza Oorlog en met name diverse claims en onderzoeken over vermeende oorlogsmisdaden door Israël. Ondertussen waren er verkiezingen geweest en kwam er in Israël een nieuwe regering, en ook daaraan besteedde de krant veel aandacht. En tot slot dreigde er een conflict tussen Israël en de VS over de nederzettingen, en ook daarover werd veel bericht.


Aantijgingen van oorlogsmisdaden
Aangezien NRC zelf toch al op een manier berichtte alsof vaststond dat Israël moedwillig Palestijnen doodde, hun huizen vernielde, hen liet doodbloeden op straat, en er vooral op uit was om even te laten zien wie het sterkst is, is het niet verrassend dat men veel aandacht had voor de (anonieme) getuigenverklaringen van Breaking the Silence en de zeer negatieve onderzoeken van Human Rights Watch en de VN. Niet verrassend is ook dat men de Israëlische reactie op deze aantijgingen en de onderzoeken die het leger uitvoerde in een paar regels afdeed. Geen aandacht was er voor de vraag hoe je zoiets achteraf überhaupt kunt onderzoeken. Hoe bepaal je achteraf of er op dat moment een legitieme militaire reden was voor een operatie of beschieting? Hoe beoordeel je of men bepaalde burgerdoden had kunnen verwachten? Hoe betrouwbaar zijn getuigen in een gebied dat min of meer totalitair wordt bestuurd en waar 'collaborateurs' worden gefolterd en opgehangen? En hoe goed kun je een en ander onderzoeken als je helemaal niet met het Israëlische leger of Israëlische militaire experts hebt gesproken? Zelfs als dat is omdat Israël zelf medewerking weigerde, ontslaat je dat niet van de plicht om terughoudend te zijn in je conclusies als je niet zeker bent (en kunt zijn) van je zaak. Bovendien bleek dat bijvoorbeeld de Midden-Oosten afdeling van Human Rights Watch wordt geleid door mensen die zich in het verleden hebben ingezet voor de Palestijnse zaak en/of zich zeer gekleurd uitlieten over het conflict. Onlangs is een militair expert die een grote rol vervulde in het onderzoek van HRW op non-actief gezet omdat hij bleek allerlei nazi symbolen te verzamelen en hierin wel heel erg thuis te zijn. Dit soort informatie, dat doorgaans van pro-Israëlische bronnen zoals NGO Monitor en Camera afkomstig is, wordt door de NRC compleet genegeerd. Dat NGO monitor en Camera een agenda hebben betekent natuurlijk niet dat hun informatie per definitie waardeloos is.

Verkiezingen
Er waren veel berichten over de Israëlische verkiezingen, ook al in de weken ervoor, en steeds werd breed uitgemeten dat Israël een ruk naar rechts zou maken/had gemaakt en hoe extreem en havikachtig de nieuwe regering wel niet zou worden/zijn, en de kansen op vrede, die toch al niet geweldig waren nu voorgoed zouden zijn bekeken. De meeste analyses naar de vraag van het waarom van deze verschuiving kwamen niet verder dan dat Netanjahoe de Gaza Oorlog nog langer had willen voortzetten en dat Israëli's zo nationalistisch zijn. Niks over de teleurstelling en ontgoocheling omdat na de terugtrekking uit Gaza Hamas aan de macht kwam en het aantal raketten dat werd afgevuurd op Israël ook sterk toenam. Niks over het feit dat men onder andere hierdoor het idee heeft gekregen dat concessies, zeker naar Hamas toe, averechts werken, dat men zich bedreigd voelt van verschillende kanten, de angst voor een Iraans atoomwapen, en de vijandige houding in de rest van de wereld. Al deze factoren hebben waarschijnlijk een rol gespeeld. Daarnaast was Olmert ook gewoon erg slecht en kleurloos, is Netanjahoe een erg goed spreker, en bovendien had Livni ondanks alles toch nog de meeste stemmen gekregen. Een centrum-kabinet met Livni had dan ook meer voor de hand gelegen, maar zij wilde niet onder Netanjahoe dienen en hij wilde haar geen gelijkwaardige positie (gedeeld premierschap) geven. De nationale consensus is nu niet veel anders dan een paar jaar geleden, en is nog steeds dat Israël niet kan en moet blijven heersen over de Palestijnen maar ook dat er keiharde veiligheidsgaranties moeten worden gesteld aan toekomstige terugtrekkingen om een 'tweede Gaza' te voorkomen. De NRC gaf in het geheel geen inzicht in een en ander omdat haar eigen afkeuring van de nieuwe regering haar te zeer in de weg stond.
Netanjahoe werd ten zeerste kwalijk genomen dat hij tegen een Palestijnse staat was (dat Hamas tegen Israël is, is geen probleem wat betreft de NRC), en toen hij overstag ging en in een speech begin juni een gedemilitariseerde Palestijnse staat als mogelijkheid noemde, en zei dat Israël niet over de Palestijnen wil blijven heersen, werd dat in een zogenaamde nieuwsanalyse volledig neergesabeld: het was niks, zijn voorwaarden waren zo extreem en irreëel dat het slechts semantiek betrof, etc. etc.

Waren de beschrijvingen in NRC van Netanjahoe al negatief, die van Lieberman overtroffen alles. Zijn naam werd meestel vergezeld van het predicaat 'extreemrechts' of 'ultranationalistisch' wat doet denken aan duistere neonazi partijen. Ook werd in werkelijk ieder artikel over hem herhaald dat hij alle Arabieren Israël uit wou zetten, wat een leugen is (het ging om Arabieren die weigeren om een loyaliteitseed af te leggen). Ook zijn opmerking dat Mubarak naar de hel kon lopen werd eindeloos herhaald, soms gevolgd door het feit dat hij had gedreigd een atoombom op Gaza te gooien. Wat nergens werd uitgelegd, is wat zijn programma nou eigenlijk inhield, een programma dat een Palestijnse staat niet uitsluit. Uiteraard werd ook geen enkele keer de context gegeven dat met name de Arabische leiders in Israël zich behoorlijk extreem uitlaten en openlijk met Israëls vijanden sympathiseren; een enkele keer wordt zelfs actief gecollaboreerd.

Nederzettingen
Niet verrassend gingen ook nu weer tientallen artikelen over de nederzettingen, en werden Israëlische plannen om in een bepaalde nederzetting uit te breiden of Netanjahoe's weigering ze te bevriezen eindeloos herhaald. Israëls positie wordt extremer voorgesteld en concessies die het doet (zoals de belofte buitenposten te ontruimen of alleen binnen bestaande nederzettingen te bouwen zonder nieuw land te confisqueren) worden genegeerd of afgedaan alsof het niets is en slechts bedoeld om de VS of de internationale gemeenschap zand in de ogen te strooien. Voor Israëls positie is geen plaats. Zo heb ik niet uit de NRC kunnen vernemen dat er onder de vorige regering waarschijnlijk afspraken waren tussen de VS en Israël over de bouw in de nederzettingen, en dat Israël het niet zo netjes vond dat die afspraken door de nieuwe regering in de VS zomaar overboord zijn gegooid. Ook lezen we niets over het voor Israël belangrijke onderscheid tussen Jeruzalem en de rest van de Westoever. Met termen als 'Arabisch Oost-Jeruzalem' en 'bezet Oost-Jeruzalem' wordt de Joodse band met en geschiedenis in Oost-Jeruzalem ontkend. Oost-Jeruzalem omvat de oude stad waar de Klaagmuur staat en de Olijfberg en de oude Joodse wijk, en ook buiten de oude stad hebben door de eeuwen heen Joden gewoond en huizen gebouwd, maar dat wordt nergens vermeld. Oost-Jeruzalem is volgens de NRC bezet gebied en de Joodse wijken daar zijn net zo illegaal als de andere nederzettingen. Alle inwoners van Oost-Jeruzalem worden als illegale kolonisten voorgesteld.
NRC beweert meermaals dat de nederzettingen in hoog tempo verder uitbreiden, en verzwijgt dat minister Barak nauwelijks nog nieuwe bouwplannen heeft goedgekeurd, en kolonisten al jaren klagen dat zoveel bouwprojecten stil liggen en het zo moeilijk is nog ergens een vergunning voor te krijgen.

Een van de dingen die de NRC consequent negeert is het feit dat Israël sinds de Annapolis vredesconferentie honderden roadblocks en checkpoints heeft verwijderd, en de economie van de Westbank opleeft. Voor 2010 is door de Wereldbank een groei van maar liefst 7% voorspeld. Daar kunnen Bos en Balkenende alleen maar van dromen. Eind juli, toen ik de laatste hand aan het onderzoek legde, kwam ik een artikel hierover tegen dat voorzichtig optimistisch was, maar toch vooral de bezetting en restricties wou hekelen. Israël hindert de Palestijnse economie niet alleen door de reisrestricties, maar draagt ook bij aan haar groei. Veel kolonisten hebben Palestijnen in dienst, er zijn gemengde bedrijven, kolonisten kopen bij Palestijnen materiaal en voedsel in, etc. etc. De verhoudingen zijn natuurlijk ongelijk, maar dat is niet alleen maar een nadeel voor de Palestijnen. Zij profiteren ook van Israëls know-how en technologie. Toch zet NRC vooral Israël als de grote rem op de Palestijnse economie en welvaart neer.

In alle onderzoeken valt op hoeveel bepaalde informatie wordt herhaald en andere in het geheel niet gegeven. Aantallen doden door Israël, de opmerkingen van Lieberman, aantijgingen van hulporganisaties en het feit dat de nederzettingen volgens het internationale recht illegaal zouden zijn: het wordt eindeloos herhaald.

Het meest schokkend is misschien nog wel dat NRC Handelsblad feit en mening volstrekt onvoldoende scheidt. Dit is een van haar basisprincipes. Toch klinken haar visies op bijvoorbeeld Hamas, de nieuwe Israëlische regering, de afsluiting van de Gazastrook en de Israëlische militaire operaties in Gaza vaak op hinderlijke wijze door in de nieuwsanalyses en reportages en soms zelfs in de nieuwsberichten.

NRC niet op zich
Het doel van dit onderzoek is niet om NRC Handelsblad aan de schandpaal te nagelen, maar om een discussie te voeren over de vaak bijzonder onevenwichtige berichtgeving in Nederlandse media. De berichtgeving van NRC lijkt niet op zichzelf te staan, al zal systematisch onderzoek naar andere media moeten uitwijzen of bijvoorbeeld andere kranten in dezelfde mate gekleurd zijn in hun berichtgeving. Overigens is er door de Israel Facts monitorgroep in samenwerking met de stichting WAAR een onderzoek gedaan naar de berichtgeving over de Gaza Oorlog in het NOS Journaal, en ook daaruit kwam naar voren dat zij erg onevenwichtig was en bijna alleen aandacht had voor de Palestijnse kant. Ik herinner mij dat op TV (ook in de actualiteitenrubrieken) een eindeloze reeks reportages uit het Shiva ziekenhuis te zien was en er nauwelijks aandacht was voor de raketten die het leven voor een miljoen Israëli's onmogelijk maakten. Ook waren er veel analyses van Palestijnse journalisten, mochten mensen als Dries van Agt en Mustapha Barghouti in NOVA rustig uitleggen dat Israël op alles schoot behalve op Hamas strijders, maar werd de Israëlische ambassadeur aan een ronduit vijandig verhoor onderworpen.

Zie over de NOS ook: Israel en de Gaza Oorlog in het NOS Journaal en over NOVA De Gaza Oorlog en de balans van NOVA en Dries van Agt in NOVA over Gaza oorlog en over verschillende TV programma's De Gaza Oorlog op de Nederlandse TV.
Dan heb ik het nog niet over ronduit schandalige uitzendingen als De Schande van de VARA en Geen Geld voor ZEMBLA.

Het zijn net mensen
In de discussie over de berichtgeving over het Israëlisch-Palestijns conflict speelt Joris Luyendijks boek 'Het zijn net mensen' een grote rol. Hij betoogt, in een toegankelijke en met humor gelardeerde stijl, dat de media nog steeds veel meer aandacht hebben voor Israëls perspectief, en dat Israëls PR beleid (ook wel 'hasbara' genoemd, Hebreeuws voor 'uitleggen'), professioneel en succesvol is en de Palestijnen daartegen geen enkele kans maken. Aan zijn boek en zijn beweringen wordt veel waarde gehecht, ondanks het feit dat hij niets heeft onderzocht, en slechts losse ervaringen, belevenissen, dialogen en voorvallen verhaalt die zijn visie ondersteunen.
Voor een uitgebreide bespreking van zijn boek, zie: Het zijn net mensen - recensie & repliek.


De beide onderzoeken met samenvattingen en inleiding zijn te vinden op Israel-Palestina.Info:
Krantenonderzoek NRC Handelsblad berichtgeving Israëlisch-Palestijns Conflict 2007-2008 & 2008-2009 (Gaza Oorlog)

Ratna Pelle

Zie ook deel 1 en 2.