Israel kan zoveel mooier

IMO Blog, 2009

Sommige bloggers blijven vanuit hun vakantieadres gewoon doorbloggen. Hoe ze het doen weet ik niet, ikzelf kwam vaak al niet toe aan het maken van aantekeningen van de ervaringen of gesprekken van die dag, het lezen van de kranten en boeken die we hadden gekocht en het schrijven van vakantiekaartjes. Zal wel een gebrek aan discipline zijn, want we hadden hiervoor 's avonds vaak wel tijd, voor zover we niet onderweg waren (we sliepen zelden meer dan 2 nachten op dezelfde plaats). Moe, nog wat eten, de was, je spullen en jezelf wat fatsoeneren of inderdaad wat lezen en de avond was ver om, met als gevolg dat ik nu met een berg ideeën en ervaringen zit waarvan een deel me alweer is ontglipt, en dat ik in enigszins coherente wijze in verschillende artikelen en een reisverslag moet zien te verwerken. Op deze blog zal ik soms wat minder gestructureerd zijn en van de hak op de tak springen, terwijl Wouter en ik een chronologisch reisverslag voor de website zullen schrijven. Ik hoor graag van de ervaringen van anderen.

"Hoe was het in Jordanië?" vroeg de bovenbuurvrouw. We waren van plan om naast Israel ook naar Petra en Amman te gaan, en ik had haar, omdat zij in Jordanië is geweest, gevraagd naar haar ervaringen. Zij was zeer enthousiast over Jordanië. Toen ik vertelde dat het er niet van was gekomen omdat we zoveel afspraken hadden in Israel en ook niet alleen maar heen en weer wilden reizen, reageerde ze teleurgesteld. Hoe het in Israel was leek haar niet echt te interesseren, al voegde Wouter er nog snel aan toe dat we de volgende keer toch echt naar Jordanië zouden gaan, iets wat we ons inderdaad serieus hebben voorgenomen. Niet alleen schijnt Petra echt ontzettend mooi te zijn, het is ook zeer leerzaam om naast Israel een Arabisch land te bezoeken en een grote Arabische stad te zien en ervaren. Het zou het misschien iets makkelijker maken als we daar iemand zouden kennen of konden ontmoeten, zodat je er wat minder verloren rondloopt. Tot nu toe hebben we alleen korte bezoeken gebracht aan Bethlehem, Ramallah, Jericho en Oost-Jeruzalem.

De buurvrouw was overigens, zoals een meerderheid van de toeristen ook in Israel doet, met een georganiseerde reis meegegaan en liep niet in haar eentje door Amman rond te dolen. Zijzelf en ook enkele anderen hadden ons vantevoren dringend aangeraden geen discussies over Israel te beginnen en vooral niet onze sympathie voor Israel te laten blijken. Niet dat ik daar de grote zionist wou gaan uithangen, maar ik vond het idee onprettig dat je niet kunt zeggen wat je vindt; dat je, ook niet op een vriendelijke en voorzichtige manier, kritische vragen mag stellen of mag laten merken het niet met iemand eens te zijn. In Israel is dit geen enkel probleem, en heb ik met zowel kolonisten als antizionisten gediscussieerd. Niet om mijn gelijk te halen - daarvoor ga je niet op reis - maar om te begrijpen wat iemand bedoelt, uit interesse hoe iemand met feiten of zaken die tegen zijn/haar visie pleiten omgaat, en wat voor tegenargumenten hij/zij aandraagt. In het beste geval leer je beiden van zo'n gesprek.

In de Arabische wereld ligt dit anders. Daar is het onbeleefd iemand tegen te spreken en is men eerder geneigd elkaar naar de mond te praten. Beleefdheid speelt er sowieso een veel grotere rol dan in Israel, dat misschien wel het enige land is waar men onbeleefder is dan in Nederland. Dat soort zaken geven me een ongemakkelijk gevoel. Daar komt nog bij dat er anders tegen vrouwen wordt aangekeken, je met 30 graden niet zonnig gekleed kunt gaan, en je voor iedereen op kilometers afstand (ook met lange rok en bloes) herkenbaar bent als toerist. We waren een dagje naar Jericho gegaan, en in dit slaperige stadje werden we door zo ongeveer iedereen op straat aangesproken en gevraagd waar we vandaan komen. Kinderen vroegen om geld en liepen ons na, iemand wilde geld wisselen, en op de een of andere manier voelde het onprettig om ook maar even alleen op het centrale plein te zitten. Zoiets is leuk voor een dagje, maar om een week zo op te vallen en op te letten wat je draagt en zegt en vriendelijk te blijven tegen opdringerige kinderen en bedelaars, daar zie ik eerlijk gezegd toch wat tegenop. "Ga nooit naar India, Thailand, Indonesië etc. etc." zult u wellicht denken, en misschien moet ik dat ook maar niet doen, of alleen met een georganiseerde reis, waar de gidsen behendig met lastige situaties en opdringerige handelaren en kinderen om weten te gaan. Misschien speelt echter ook een licht gevoel van schaamte mee, over het feit hoe bevoorrecht we hier in Nederland zijn en hoe goed alles hier geregeld is. Het is niet perse prettig als iedereen van grote afstand kan zien dat jij uit een rijk land komt.

In Israel val je een stuk minder op en is het welvaartsverschil kleiner, maar vergeleken met Nederland is niet alles even goed geregeld. Ik heb waarschijnlijk al wel eerder geblogd over de ontiegelijke rotzooi op straat, de stank niet alleen rond de markten maar op allerlei plaatsen in de stad, waarbij de geur van rottende groenten, uitlaatgassen, nachtelijke plasplaatsen en rondslingerend afval zich heeft vermengd tot een bijzondere cocktail. Zwerfkatten zorgen voor de verdere verspreiding van een en ander. Stukjes groen of braakliggend land en zelfs natuurgebieden worden door velen als openbare dumpplaats voor afval beschouwd. Op bankjes liggen glasscherven. Een en ander wordt verergerd door de zomerhitte, die tot eind oktober aanhoudt. Waarom zijn Israëli's niet wat zuiniger op hun zo geliefde en hard bevochten land? Waarom laat men de boel zo verslonzen? Het is niet alleen afval, ook veel huizen zijn dringend aan een onderhoudsbeurt toe, en sommige hostels waar we logeerden zagen eruit alsof ze elk moment uit elkaar konden vallen. Welvaart speelt zeker een rol, maar zo arm is Israel niet. Misschien moet de overheid eens een campagne starten waarin men het goed ontwikkelde nationalistische sentiment inzet om mensen wat meer aandacht en verantwoordelijkheidsgevoel voor hun directe omgeving bij te brengen.



Nou we toch bezig zijn met klagen, men zou ook wat aan het gekmakende verkeer moeten doen. Verschillende Israëli's die ik erover sprak waren dit met mij eens. Iemand vertelde dat ze er meestal meer dan een uur over deed om per bus op haar werk in het 30 km verderop geleden Petah Tikva te komen. Bussen tussen Rehovot en Tel Aviv doen er vaak een uur over, ook midden op de dag, omdat de wegen continu verstopt zitten. Tussen veel plaatsen zijn er, anders dan hier, geen treinverbindingen, en het station in bijvoorbeeld Jeruzalem ligt ver buiten de stad en wordt weinig gebruikt. Er zijn, anders dan hier, geen vrije busbanen en geen trams of metro's. En, anders dan hier, wordt er nauwelijks gefietst omdat je op de fiets je leven niet zeker bent. Al het verkeer gaat dwars door de steden, soms lopen meerdere grote wegen parallel aan elkaar en allen zitten ze de hele dag vol toeterende auto's. Ook het rijgedrag is een absoluut dieptepunt, met een groot aantal verkeersongelukken tot gevolg. Vreemd genoeg is het aantal verkeersdoden gerelateerd aan de bevolking in Israel echter zelfs iets lager dan in de meeste Europese landen. Een mogelijke verklaring hiervoor is dat openbare dronkenschap in Israel zelden voorkomt, en in Nederland maar waarschijnlijk ook andere Europese landen wordt een flink aantal dodelijke ongelukken veroorzaakt door alcohol. Verder staat het verkeer in Israel vaak zo vast dat hard rijden er niet bij is.

Een positieve ontwikkeling: in Jeruzalem vorderen de werkzaamheden aan de lightrail, en zelfs de rails liggen al op een aantal plaatsen. Optimistisch geschat zou deze al binnen een jaar kunnen rijden, maar Jeruzalemieten zijn sceptischer. Deze lightrail, die het centrum van West-Jeruzalem met de oude stad en de Joodse wijk Pisgat Zeev moet verbinden, deugt echter niet in de ogen van Israel critici, want zij loopt een paar kilometer over de Groene Lijn ('bezet gebied') en dat kan natuurlijk niet. Stel je voor: Joden uit West-Jeruzalem kunnen zo in tien minuten bij de Klaagmuur zijn (in 'bezet Oost-Jeruzalem' gelegen) of - heaven forbid - mensen in de 'nederzetting' Pisgat Zeev opzoeken. Dat ook Arabieren er gebruik van kunnen maken zoals zij nu veelvuldig gebruik maken van de Israëlische bussen, dat doet er niet toe. Antizionisten van EAJG hebben zelfs de ASN bank zover gekregen om haar aandelen in Veolia, dat aan het project meewerkt, te verkopen, en daarom ben ik nog steeds op zoek naar een andere bank, liefst ook milieubewust. Tips zijn welkom. Ik hoop dat de volgende keer dat ik naar Israel ga de lightrail klaar is, en van mij mag hij doorgetrokken naar Bethlehem. Leuk voor de toeristen (en dus ook goed voor de Palestijnse Autoriteit die aan deze toeristen verdient), handig voor Arabieren die tussen Oost-Jeruzalem en Bethlehem reizen en goed voor het milieu. Maar een beetje antizionist laat zich door zulke argumenten natuurlijk niet overtuigen.

Om het positief te formuleren: Israel zou zoveel mooier en veiliger kunnen worden als men wat aan de rotzooi op straat en het verkeer zou doen. Op ander gebied is Israel echter veiliger dan Nederland. Wederom viel ons op hoe weinig dronkelui er 's avonds over straat lopen, en zelfs in nachtelijk Tel Aviv wordt je door niemand lastig gevallen en kun je rustig door de stad lopen dwalen. Er is vergeleken met Nederland weinig criminaliteit, al klaagt men wel over de toename ervan, volgens sommigen vooral een gevolg van de Russische immigratie in de negentiger jaren. Wellicht dragen ook de strenge controles bij winkelcentra, busstations en andere openbare voorzieningen daaraan bij: weliswaar in de eerste plaats gericht op het voorkomen van aanslagen, maken ze het ook moeilijker voor criminelen om hun slag te slaan. Er zijn overigens, voor wie het nog niet wist, nauwelijks meer aanslagen in Israel. Waren een paar jaar geleden sommige mensen nog bang om met de bus te gaan of meden zij drukke winkelcentra, nu was daar niks meer van te merken. En lette ikzelf een vorige keer nog op wie er in stapten en of mensen zich verdacht gedroegen, nu heb ik er niet een keer meer aan gedacht. Ook de bewaking die men in bussen had is verdwenen, en in supermarkten wordt minder strikt gecontroleerd dan voorheen.

Oké, nog een verbeterpunt dan: terwijl mensen op straat meestal vriendelijk reageren als je de weg of iets anders vraagt, kan er bij medewerkers achter loketten en mensen die je tassen controleren zelden een lachje vanaf. Een vrouw achter het loket van het station in Nahariya keek zo chagrijnig toen ik haar vroeg of men een dienstregeling had, dat ik me niet voor kon stellen dat ze ooit lachte. Het leek alsof ze tot 20 jaar dwangarbeid veroordeeld was. De lonen zijn waarschijnlijk laag, maar je werk wordt er niet leuker op door de hele dag met een lang gezicht rond te lopen. Hetzelfde geldt voor kassamedewerkers, vaak oudere vrouwen. Je waant je wat dat betreft soms in het vroegere Oost-Europa, waar 'service' een vies kapitalistisch woord was. Je went er aan, maar leuk is het niet. De vele controles en het lange wachten in de rij van de supermarkt (ik begrijp niet hoe het komt, maar over twee klanten doet men net zo lang als hier over tien) worden zoveel dragelijker als men je even een fijne dag of goede reis zou wensen.

Ratna Pelle