De muur en Van Agt in weekbladen

IMO Blog, 2009

Bij V&D keek ik uit verveling nog even bij de tijdschriften, en tussen al de glossy's lag zowaar de Groene Amsterdammer, met een special over muren overal op de wereld. Welke muur op de voorpagina stond laat zich raden: nee, niet de Berlijnse, al was het feit dat die 20 jaar geleden is gevallen wel aanleiding voor de reportage. De 5% van de afscheidingsbarrière op de Westelijke Jordaanoever die inderdaad 'muur' is blijkt toch het fotogeniekst. Wat het artikel erover zei loog er ook niet om: deze 'muur' zou het leven van de Palestijnen 'tot een hel maken' en abusievelijk werd beweerd dat 50% van de barrière daadwerkelijk uit muur bestaat. Het kan een typfout zijn, maar bij de Groene weet je het tegenwoordig niet meer. Waren ze ooit genuanceerd over het conflict, tegenwoordig is Uri Avnery hun favoriet en onderscheiden de reportages zich niet ten goede van de propaganda in andere media.




Zelf had ik, rondkijkend in steden als Ramallah, Bethlehem of Jericho, niet het idee in een 'hel' te zijn beland, maar in een land in ontwikkeling, met (overigens sterk verminderde) vervelende reisrestricties, een momenteel flink aantrekkende economie, en een zwak bestuur. In deze steden was geen militaire bezetting, maar in plaatsen als Jenin en Nablus en de Palestijnse vluchtelingenkampen valt de IDF nog regelmatig binnen om terroristen op te sporen.
Dergelijke hyperbolen passen een blad dat zich richt op de denkende mens totaal niet; het laat zien hoe modegevoelig ook de zichzelf als eigenzinnig beschouwende Groene Amsterdammer is geworden.

Daarna even HP/De Tijd bekeken, dat ik over het algemeen nogal hijgerig vind, en jawel: een interview met oud-premier Dries van Agt. Je vraagt je af wat de man nog voor nieuws te zeggen heeft; je hoopt op verrassende vragen die hem uit de tent lokken of met de mond vol tanden doen staan, maar nee natuurlijk, het was het bekende verhaal, zonder zelfs enige aanleiding in de actualiteit. Er waren negatieve reacties op zijn boek gekomen en wat vond hij daarvan?, wilde de interviewer weten. Hij werd van propaganda beschuldigd, het boek zou een schamel resultaat zijn van zijn studie van het conflict. 'Ik heb er vijf jaar op gestudeerd, en ben een geletterd man', aldus Van Agt. 'Er staat niks in wat niet klopt, wijs mij de onjuistheden aan, dan haal ik ze eruit', waarop de interviewer helaas niet met een waslijst aan halve en hele leugens aan kwam zetten. Hij leek überhaupt niet goed voorbereid. Om het met Wilders te zeggen: als je alles wat niet klopt aan Van Agts boek eruit scheurt, hou je waarschijnlijk een boekje ter dikte van de Donald Duck over.

Vervolgens vroeg hij wat Van Agt van Hamas vond. De aanslagen die men pleegde deugden natuurlijk niet, aldus Van Agt, maar zij waren uit wanhoop gepleegd en men begon er pas mee in de jaren '90, in reactie op het bloedbad dat Baruch Goldstein in Hebron aanrichtte (vreemd, Goldstein, arts van beroep, handelde juist in reactie op een Palestijnse aanslag, waarbij een meisje in zijn armen was gestorven). '25 Jaar lang hadden de Palestijnen de wrede bezetting lijdzaam ondergaan, en 50 jaar eerder hadden 'zionistische milities' de helft van de Palestijnse bevolking verdreven. Dus eigenlijk zijn de Palestijnen bijzonder vreedzaam en geduldig, maar ja, zij worden tot het uiterste gedreven..'

De interviewer wees er niet even op dat in de jaren '70 diverse bloedige aanslagen op Israëlische burgers zijn gepleegd, onder andere op een schoolbus in Nahariya en op de Olympische ploeg in 1972, dat de PLO & co verschillende vliegtuigen hadden gekaapt, waaronder 'Entebbe' waarbij de Joden van de niet-Joden werden gescheiden, zoals de nazi's ook Joden en niet-Joden scheidden. Gaan we nog verder terug dan vinden we aanvallen op Israëlische grensplaatsen en kibboetsen door zogenaamde fedayeen, Arabische en vaak Palestijnse strijders, vanuit Egypte en Jordanië. Egypte trainde hen in diverse kampen in de Sinaï en Syrië op de Golan. Gaan we nog verder terug, dan komen we bij diverse pogroms in het Britse mandaatgebied Palestina, zoals in Hebron en andere plaatsen in 1929, en tijdens de grote Arabische opstand van 1936 tot 1939 waarbij zo'n duizend Joden omkwamen (de Arabieren die omkwamen waren vooral gedood door de Husseini clan en door de Britten). Na afwijzing van het delingsplan in 1947 begonnen zij een soort guerrillaoorlog tegen de Joden, met als doel hen uit het land te verdrijven.

De interviewer had Dries van Agt op deze feiten moeten wijzen, maar dat deed hij niet want hij kende ze waarschijnlijk niet, zoals interviewers van Van Agt dergelijke basale feiten zelden lijken te kennen. Van Agt kan dus liegen en draaien en belasteren wat hij wil, zoals hij in ieder interview, opiniestuk en lezing doet, en nooit worden zijn ideeën serieus uitgedaagd. Discussie met tegenstanders mijdt hij zorgvuldig, zoals begin 2008 in Nijmegen, toen hij een debat met Ronnie Naftaniël weigerde, omdat die een vertegenwoordiger van de zionistische entiteit en dus de Duivel in eigen persoon zou zijn. Het is verbluffend hoe goed Van Agt met deze strategie wegkomt, en dat hij niet allang door de mand is gevallen.

Volgens de voormalige minister-president is het conflict eigenlijk veel eenvoudiger dan we denken: als Israël zich aan het internationale recht zou houden, was het allang opgelost. Dit is een typisch kenmerk van demagogen en van mensen die ergens (nog) weinig van af weten: men denkt dat het allemaal heel eenvoudig is en ziet een simpele, eendimensionale oplossing. 'Als X nou maar zus, dan komt alles goed'. Van een staatsman van boven de 70 jaar zou je wat meer diepgang en oog voor de complexiteit en gelaagdheid van problemen verwachten.

Bovendien was het conflict er, aldus Van Agt, niet geweest als de zionisten niet van de onjuiste premisse uitgingen van 'een land zonder volk voor een volk zonder land'. Van Agt weet blijkbaar niet dat die leuze niet van de zionisten afkwam, maar van Britse sympathisanten van hun zaak, en dat de zionisten zich er heel wel van bewust waren dat er mensen in het land woonden, zoals uit diverse uitspraken uit het begin van de 20ste eeuw blijkt. Overigens werd met 'een land zonder volk' bedoeld dat het geen natie was, er was geen Palestijnse staat die door een Palestijns volk werd bestuurd, een volk met een eigen nationale identiteit en instituties. Er is nooit een dergelijke Palestijnse staat geweest, en het begrip 'Palestina' verwees niet naar zo'n staat maar slechts naar een geografische streek, dat onderdeel had uitgemaakt van diverse rijken en onder diverse heersers viel. Zie ook: "Geschiedenis conflict tussen Israël en de Palestijnen".

In geen interview met Van Agt lijkt de bekende mythe te ontbreken dat de Palestijnen boeten voor wat Europa de Joden heeft aangedaan, en wij daarom voor hun leed en problemen verantwoordelijk zijn. Natuurlijk wees de interviewer niet op de moefti en de wijdverbreide steun voor Hitler en zijn ideeën over de Joden in Palestina, noch op het feit dat de Palestijnen ieder compromis afwezen en zelf de oorlog zijn begonnen in 1947-48, en daarmee op zijn minst gedeeltelijk zelf verantwoordelijk zijn voor de gevolgen daarvan.

De interviewer vroeg wel of hij dan vond dat de slachtoffers van toen de daders van nu zijn geworden? Zover durfde Van Agt niet te gaan, en daarom verschool hij zich maar weer eens achter zijn Joodse vrienden, die dat namelijk wel durfden te zeggen. De interviewer reageerde daarop niet met: 'maar wat vind u? Onderschrijft u dat?', en liet hem ermee wegkomen, om in het algemeen op te merken dat je met uitspraken over Joden en de Holocaust moet uitkijken. Dat zou inderdaad moeten, uit piëteit met de overlevenden en hun kinderen, maar ook omdat antisemitisme helaas niet tot het verleden behoort. Ondertussen zoeken sommigen wat dit betreft steeds vaker de grenzen op en gaan liefst nog wat over de rand. 'Kijk mij eens moedig zijn en taboes doorbreken!'

Een interview, kortom, dat weinig nieuws bevatte en vooral veel oude clichés en veelbereden stokpaardjes. Behalve dan misschien die opmerking dat Van Agt alles wat niet klopt in zijn boek eruit zou halen: daar moeten we hem aan houden.

Ratna Pelle