Nieuwe escalatie in de Gazastrook?

IMO Blog, 2010

Na maandenlange rust lijkt de situatie rond de Gazastrook nu weer te escaleren. Het staakt het vuren dat Hamas zou hebben afgesproken met de andere militante groeperingen (en dat natuurlijk groot in NRC Handelsblad verscheen), werd al direct ontkend door deze groeperingen. De laatste weken trekken ze zich er echter wel héél openlijk niks van aan en lijkt het dan ook op een bewuste strategie van Hamas. Als het wil kan het immers zijn wil wel opleggen aan de veel kleinere en zwakkere andere facties.


Er zijn verschillende oorzaken te bedenken voor de escalatie, zowel vanuit Hamas als vanuit Israël. Hamas heeft de afgelopen week dreigende taal geuit naar Israël en aangekondigd de nodige verrassingen in petto te hebben. Onlangs heeft het een raket getest die Tel Aviv kan bereiken. Op hun beurt hebben legerfunctionarissen de mogelijkheid geopperd dat Israël in een toekomstig conflict de Philadelphi Road kan bezetten, een smalle strook tussen de Gazastrook en Egypte. Langs die 14 km lange grens heeft Hamas honderden, volgens sommigen meer dan 1.000 tunnels gegraven voor de smokkel van wapens en allerhande schaarse goederen.

Omdat sommige aanvallen op de Kerem Shalom grensovergang voor goederen waren gericht, denkt blogger Elder of Ziyon (EoZ) dat het doel is de juist weer op gang gekomen export van aardbeien en bloemen uit de Gazastrook te frustreren. Uiteraard oogst Israël weer felle internationale kritiek als vanwege de grenssluiting de aardbeien en bloemen verpieteren. Ma'an News schreef vorige week:

As of Friday, with the crossing suddenly closed Thursday after a mortar shell landed in the vicinity, three truckloads with 5,970 kilograms of strawberries and one truckload of 120,000 cut flowers were waiting at the crossing. Though the crossing is scheduled to be open on Fridays, this has not been the case since August.

According to the Agricultural Development Society (ADS) in Gaza noted that the "more than 300 out of 750 tones of strawberries that continue to be harvested between now and mid-February, are supposed to be exported; the flower season continues until the end of may and is expected to generate more than 30 million cut flowers for export, so far only 630,000 have left the Gaza Strip."

Vreemd is dat ik niks in de Nederlandse media heb mogen vernemen over de export van bloemen en aardbeien, terwijl wel vaak wordt beweerd dat de grenzen totaal zijn gesloten voor alle export. In het artikel in Ma'an Nieuws wordt expliciet verwezen naar Nederland dat deze tuinbouw steunt en subsidieert. Begin dit jaar stonden er wel berichten in de krant dat de grenzen - na eenmalig een vrachtwagen bloemen te hebben doorgelaten - potdicht zaten. De berichten dat de grens weer openging voor de export heb ik gemist. Ik kwam het toevallig tegen bij EoZ, die het nota bene uit het Palestijnse Maan Nieuws had.

Andere redenen voor de recente raketaanvallen zijn mogelijk dat Hamas de druk op Israël wil opvoeren wat betreft de onderhandelingen over een gevangenenruil. Volgens Israëlische media was er al een keer of wat bijna een deal, maar Israël heeft onlangs laten weten Hamas' voorstel niet te accepteren. Hamas had al een paar keer te kennen gegeven geen duimbreed te zullen toegeven, en meent dat Israël vroeg of laat wel aan haar eisen zal voldoen. Volgens een bericht op de website van Hamas zouden mensen van de Israëlische inlichtingendiensten Palestijnen met een zoon of ander familielid in de gevangenis hebben gebeld en ertoe aangezet om bij Hamas aan te dringen op meer compromisbereidheid. Maar Hamas beweert natuurlijk wel meer...

Hamas wil verder mogelijk Netanjahoe en zijn regering uittesten, die immers een beleid van zero tolerance tegenover raketten had aangekondigd, en het zou kunnen dat binnen Hamas en met name de militaire vleugel de roep om confrontatie is toegenomen, nadat men zich sinds de Gaza Oorlog relatief rustig heeft gehouden. De wereld, en met name Israël, moet vooral niet denken dat Hamas is verslagen en Israël nou veilig is. Tot slot kan het ook nog zijn dat Iran Hamas (en Islamitische Jihad, en de Volksfronten, die zij allemaal steunt met geld en wapens) heeft aangezet tot een nieuwe confrontatie met Israël. Iran en Hezbollah proberen steeds meer invloed te krijgen op de Palestijnen, en bij de moord onlangs op een Israëlische rabbijn door de Al Aqsa Martelaren Brigades op de Westoever, bleek Hezbollah indirect betrokken te zijn geweest.

En Israël? Heeft Israël belang bij een nieuwe confrontatie? In principe niet, denk ik, want de internationale storm van kritiek vanwege de Gaza Oorlog is nog niet echt gaan liggen, men is intern ook nog zaken aan het uitzoeken en veranderingen in het leger aan het doorvoeren, en men staat bovendien meer dan vorig jaar onder druk van de VS, dat onder Obama minder dan onder Bush geneigd zal zijn Israël te blijven steunen terwijl de rest van de wereld om harde veroordelingen roept. De regering wil echter wel laten zien dat het menens is en men niks van Hamas c.s. tolereert. Netanjahoe heeft al genoeg concessies gedaan het afgelopen jaar, zeker naar de smaak van zijn conservatieve achterban, over vrede en twee staten gepraat en checkpoints opgeheven. Maar op een grote confrontatie zit hij zeker niet te wachten, en hij hoopt waarschijnlijk dat een paar felle gerichte acties een afschrikwekkend effect zullen hebben.

Ondertussen heeft Hamas wel steeds betere raketten en ander wapentuig (antitank wapens bijvoorbeeld) binnengesmokkeld, en gaat daar ook mee door. De vraag is hoelang Israël dat nog zal tolereren en wat het daartegen kan ondernemen. Egypte is nou bezig een soort ondergrondse muur te bouwen langs de grens, maar die zal niet diep genoeg gaan om alle smokkel tegen te gaan, en juist de tunnels voor de wapensmokkel zitten waarschijnlijk diep. Verder hangt een en ander mede af van de onderhandelingen over een gevangenenruil. Als die er komt zal Israël waarschijnlijk de grenzen gedeeltelijk openen en wordt het staakt het vuren hernieuwd (na de Gaza Oorlog kondigden beide kanten een eenzijdig staakt het vuren af). Als de onderhandelingen blijven stuklopen, vooral vanwege Hamas onbuigzaamheid wat betreft enkele gevangenen die verantwoordelijk zijn voor de meest wrede aanslagen in Israël, zal Israël wellicht geneigd zijn harder toe te slaan.

Ratna Pelle