Anja Meulenbelt en de focus op Israel

IMO Blog, 2010

Waarom altijd Israël? Op deze vraag gaat Anja Meulenbelt uitvoerig in in een tweedelig opiniestuk op Joop.nl. Ze reageert op een artikel van Ron en Rosa van der Wieken in Trouw, die meenden dat de eenzijdige focus op Israël een vorm van antisemitisme is, omdat de Joodse staat continu wordt veroordeeld terwijl veel ergere misdaden ongemerkt voorbijgaan. Er wordt dan immers met twee maten gemeten. Volgens Meulenbelt komen 'Israël-apologeten' nu met dit argument omdat zelfs zij niet meer kunnen volhouden dat Israël nooit iets fout doet. Je kunt immers altijd wel op iets wijzen dat erger is dan wat Israël doet, en daarmee zou dus de critici van Israël voorgoed de mond gesnoerd zijn. Zij vergelijkt dit met het jongetje in de zandbak dat zegt 'juf hij doet het ook'.


Ik weet niet wie vroeger beweerden dat Israël nooit wat fout deed, maar ik heb dat nooit gedaan. Ik ken verschillende mensen die Meulenbelt zeker in het pro-Israël kamp zou indelen, maar die op allerlei zaken in Israël kritiek hebben. Ze gebruiken dit argument niet omdat Israël niet op een andere manier te verdedigen is, maar omdat de kritiek vaak zo onredelijk is. Dat wordt vaak pas duidelijk als je die vergelijkt met kritiek op andere landen, met waar we ons bij andere landen wel en niet druk om maken. Daarover later meer.

Israëls bestaansrecht
Meulenbelt beweert dat ze niet tegen Israël is, en ze wil heus de Joden niet allemaal de zee indrijven. Ze zet echter wel degelijk allerlei vraagtekens bij Israëls bestaansrecht. Het had niet op andermans land gesticht mogen worden, en het mag ook geen Joodse staat zijn want dat is racistisch. Bovendien deugt het zionistische karakter van Israël niet. Het moet een multi-etnische democratie worden. Al eerder heeft ze ervoor gepleit dat alle vluchtelingen (en hun miljoenen nakomelingen) naar Israël moeten kunnen terugkeren, waarmee aan de Joodse meerderheid een einde zou komen, iets dat haar geen enkel probleem lijkt, integendeel. De idee dat Israël niet Joods mag zijn is onzinnig. Israël is gesticht door Joden omdat zij een eigen staat wilden, een plek waar ze niet een op zijn best getolereerde minderheid zijn die zich moet aanpassen en altijd het gevaar loopt te worden gediscrimineerd en erger, maar waar ze hun lot in eigen handen kunnen nemen, waar hun taal en tradities en religie dominant zijn. Dat is niet racistisch, het is juist racistisch dit recht van de Joden te ontkennen en hun nationale beweging als racistisch te delegitimeren. Het zionisme is net zo legitiem als ieder ander nationalisme, en de Joodse wens tot zelfbeschikking is net zo legitiem als die van andere volken. Juist het Joodse nationalisme in diskrediet brengen, nadat de Joden tweeduizend jaar zijn vervolgd, is bijzonder kwalijk. In een ideale wereld zouden er wellicht geen natie-staten zijn en zouden wij allen wereldburgers van de wereldstaat zijn waar iedereen altijd wordt gerespecteerd, maar in een wereld van natie-staten is een Joodse staat niet minder legitiem dan welke andere staat ook. Natuurlijk moeten Arabieren er gelijke rechten hebben, zoals dat ook geldt voor minderheden in andere landen, maar naar verhouding doet Israël het wat dat betreft helemaal niet slecht. Er zijn een paar restricties die vooral met de veiligheid te maken hebben, en er is veel wederzijdse animositeit als gevolg van het conflict, maar op bijna alle gebieden zijn Arabieren voor de wet gelijk en ze halen hun gelijk geregeld bij de rechter. In sommige opzichten doet Israël het zelfs beter dan Nederland of andere Europese landen. Zo is het daar doodnormaal dat Arabische vrouwen in hoofddoek of niqaab lopen, dat om vier uur 's nachts wordt opgeroepen tot het gebed en is Arabisch er een officiële taal.

Volgens Meulenbelt is het conflict pas op te lossen als Israël ophoudt Joods te zijn. Daarmee raakt ze inderdaad aan de kern van het conflict: zolang de Arabische wereld, gesteund door een steeds grotere groep 'mensenrechtenactivisten' en politici in Europa, blijft eisen dat Israël ophoudt Joods te zijn, en daarmee dus in feite ophoudt met Israël te zijn, kan het conflict niet worden opgelost. De essentie van een tweestatenoplossing is juist dat beide volken recht hebben op zelfbeschikking, en zoals de Palestijnse staat Arabisch mag zijn mag Israël Joods zijn. Het is overigens vreemd dat Meulenbelt er geen probleem mee lijkt te hebben dat de Arabische buurlanden van Israël allemaal niet alleen een grote Arabische meerderheid hebben, maar de islam er de dominante religie is met vaak aanzienlijke restricties en problemen voor niet-islamitische minderheden. Veel Europese landen zijn christelijk van karakter, en in sommige landen is het christendom de officiële godsdienst. Ook in sommige Europese landen bemoeit het christendom zich met allerlei zaken in het leven, van abortus tot echtscheiding tot je sexuele geaardheid en of homo's mogen trouwen. Of dat een ideale situatie is is een andere vraag, maar de invloed van de Joodse religie in Israël is niet zo uniek als Meulenbelt het doet voorkomen.

Twee maten
Meulenbelt zegt er erg voor te zijn dat ook onrecht elders aangepakt wordt en dat de normen van het internationaal recht op iedereen van toepassing zijn, en dat we daarom niet van Israël moeten goedvinden wat we van andere landen ook niet accepteren. Maar het is juist omgekeerd: we kijken weg wanneer China Tibetanen opsluit of uit hun huizen zet, wanneer Marokko de West Sahara inpikt en koloniseert en er een muur omheen zet, wanneer het leger van Sri Lanka de Tamil Tijgers een kopje kleiner maakt en daarbij tienduizenden burgers omkomen. We keken weg toen de Janjaweed honderdduizenden onschuldige burgers verkrachtte, doodde en hun huizen in brand stak en we keken weg toen in Kongo miljoenen mensen omkwamen bij een van de vreselijkste burgeroorlogen. Of beter gezegd, we keken er van een veilige afstand naar en zeiden tegen elkaar: 't is toch wat, hoe men elkaar daar afmaakt. We accepteren dus in feite juist veel meer van andere landen, of vinden in elk geval dat ze het zelf maar moeten uitzoeken.
Meulenbelt zegt terecht dat we ons niet met alles tegelijk kunnen bezighouden, en dat je je soms op één zaak moet focussen om iets te bereiken, maar het is wel erg opvallend hoeveel mensen zich juist op Israël focussen in verhouding tot de vele veel schrijnendere conflicten. Problematischer is echter de eendimensionale manier waarop ze dat doen, waardoor men olie op het vuur gooit.

Medeplichtig?
Een van de belangrijkste redenen voor de extreme focus op Israël is volgens Meulenbelt dat wij 'zwaar medeplichtig' zouden zijn aan het lijden van de Palestijnen en dat bovendien het conflict invloed heeft op een groot deel van de wereld. Europa zou Israël altijd een voorkeursbehandeling hebben gegeven, privileges hebben toegekend en een uitzonderingspositie gegund. Normale landen moeten zich aan de regels houden, Israël niet. Daar komt nu langzamerhand verandering in, meent Meulenbelt, en dat zit de 'apologeten van Israël' niet lekker.

Dit is - helaas wijdverbreide - fictie. Meulenbelt ontslaat de Palestijnen (en de Arabische buurlanden van Israël) van iedere verantwoordelijkheid. De Palestijnen accepteerden het plan van de VN om het mandaatgebied Palestina in twee staten te delen niet, en begonnen een burgeroorlog tegen de Joodse gemeenschap in Israël. Zowel de Palestijnen als de Arabische staten maakten geen geheim van hun intenties om de Joden te doden en verdrijven, en aanvankelijk waren zij aan de winnende hand. Toen de Israëli's de overhand kregen, had Europa volgens Meulenbelt tussenbeide moeten komen om de Palestijnen te redden. Niet toen de Arabieren de VN delingsresolutie schonden door aan te vallen, niet toen zij een half jaar lang Jeruzalem blokkeerden en de bevolking daar collectief straften voor, ja wat eigenlijk? En zeker ook niet toen Jordanië de Westelijke Jordaanoever inpikte, de Joden eruit verdreef en bijna alle synagoges in Oost Jeruzalem vernietigde. Nee, Europa moest alleen optreden toen de Joden bleken iets te sterk te zijn. Volgens Meulenbelt had de VN bij Israëls toelating moeten eisen dat Israël het 'teveel' veroverde land teruggaf. De vraag is aan wie. De Britten? Het delingsplan was immers door de Arabieren afgewezen en Palestina behoorde hen sowieso niet toe. De grenzen van dit plan waren bovendien volstrekt onverdedigbaar. Dit plan, met verschillende enclaves en corridors, had alleen kunnen werken als beide staten in vrede naast elkaar hadden bestaan, iets dat de Arabieren vanaf het begin uitsloten omdat zij iedere vorm van Joodse zelfbeschikking afwezen. Dat er geen Palestijnse staat is gekomen in 1948 lag niet aan Israël maar aan de Arabieren in Palestina en de omliggende Arabische staten, die een deel van het land waar die staat moest komen inpikten en de stichting van een Palestijnse staat verhinderden.

Het is opvallend hoe sympathisanten van de Palestijnen hen altijd iedere verantwoordelijkheid ontnemen, alsof het kleine kinderen zijn die het nooit hebben gedaan en er nooit wat aan konden doen. Voordat Israël Palestijnen verjoeg, hadden de Palestijnen op diverse plaatsen de Joden verjaagd of dit geprobeerd. Er was overigens geen sprake van een etnische zuivering zoals Meulenbelt beweert, maar van verdrijvingen van plaatsen waar de Arabieren Joodse gemeenschappen of konvooien hadden aangevallen of van andere strategische plaatsen. Het merendeel vluchtte overigens uit zichzelf, uit angst voor het oorlogsgeweld, omdat de lokale Arabische leiders hen reeds waren voorgegaan of omdat zij daartoe werden opgeroepen door Arabische leiders. In een aantal plaatsen, zoals Haifa, werden de Arabieren juist opgeroepen om te blijven. Palestijnse leiders zoals de bekende moefti Hai Amin Al Husseini bepleitten openlijk de etnische zuivering van de Joden, naar voorbeeld van de nazi's waarmee hij collaboreerde. Meulenbelt verwijst voor haar versie van de geschiedenis naar Ilan Pappé, lid van de communistische partij in Israël en op de universiteit van Haifa in de problemen gekomen omdat hij een student verdedigde die getuigenissen van Israëlische soldaten had vervalst. Hij meende dat feiten ondergeschikt zijn aan de ideologie, en de bekende historicus Benny Morris heeft dan ook talloze feitelijke onjuistheden in zijn werk aangetroffen.

Gelegenheidsargument
Meulenbelt beschuldigt sympathisanten van Israël ervan het ergere leed elders alleen maar als gelegenheidsargument te gebruiken. Het zou mensen als Ron en Rosa van der Wieken 'geen reet' kunnen schelen wat er elders gebeurt, als ze mensen als Meulenbelt maar monddood kunnen maken. Het is een goedkoop ad hominem argument. Rosa van der Wieken heeft zich jarenlang ingezet voor Artsen zonder Grenzen in Afghanistan, zoals veel Joden, ook die met sympathie voor Israël, zich inzetten voor allerlei maatschappelijke zaken. Mij valt juist op hoe terughoudend velen zijn waar het Israël betreft. Men houdt zich vaak liever gedeisd dan openlijk de discussie aan te gaan en het voor Israël op te nemen. 'Daar hebben we toch het CIDI voor opgericht', heb ik weleens horen zeggen, en die handvol betaalde krachten (nee, zo groot en machtig is het CIDI heus niet) mogen dan tegengas bieden aan de vele anti-Israël organisaties in Nederland, die via ontwikkelingsorganisaties als Oxfam-Novib en ICCO royaal worden gesubsidieerd. Met overheidsgeld voeren zij de ene na de andere campagne waarin Israël als het grote kwaad en de grootste bedreiging van de wereldvrede wordt neergezet. Ik vind het overigens niet vreemd dat sommige Joden de continue zwartmakerij en halve en hele leugens over Israël beu zijn en eens wat tegengas willen geven, en dat dat voor hun dichterbij staat dan Darfoer of Tibet.

Iedereen mag zich natuurlijk bezighouden met het probleem of conflict dat men wil, maar wanneer het doden van negen bewapende leden van een extremistische organisatie door Israël leidt tot wereldwijde verontwaardiging, is er wel iets aan de hand. Wanneer het uitzetten van een handvol gezinnen omdat zij weigeren de huur te betalen in Oost Jeruzalem, leidt tot woedende Kamervragen, wanneer een bevolking met een hogere levensverwachting dan Egypte, Turkije en Rusland wordt vergeleken met die in een concentratiekamp, dan is er misschien sprake van een lichte vorm van hysterie. Ik zeg niet dat Israël lelieblank is en geen enkele blaam treft, maar draven we niet een klein beetje door? En is het dan heel vreemd als dat in verband wordt gebracht met een eeuwenoud verschijnsel dat helaas nog springlevend is: antisemitisme?

Een reden voor de disproportionele kritiek op Israël en de woede die haar daden oproepen, is dat we juist van Joden verwachten dat zij zich fatsoenlijk gedragen. Meulenbelt heeft gelijk dat je van vrienden meer verwacht dan van vreemden, en we verwachten misschien nog wel het meest van een vriend waarvan we menen dat we hem in het verleden hebben geholpen toen hij zwak was en die nu zelf sterk is. Maar hoe reëel is het om moreler gedrag van iemand te verwachten die vroeger zelf onderdrukt werd? In de rechtspraak geldt geweld dat iemand is aangedaan in het verleden juist als verzachtende omstandigheid, niet als verzwarende. Ik ben het overigens niet eens met de stelling dat Israël meer mag dan andere landen vanwege de Holocaust, iets dat zoals gezegd ook niet het geval is. Ik vind het alleen niet rechtvaardig om van landen of volken die veel hebben geleden extra moreel gedrag te eisen, zoals nu bij Israël gebeurt. Tegen geen enkel land worden immers zoveel VN resoluties aangenomen, en van geen enkel land wordt zo vaak het bestaansrecht ontkend, en geen enkel land wordt zo vaak met de nazi's vergeleken als Israël. Europese leiders staan klaar om bij ieder incident Israël de les te lezen en in sterke bewoordingen te veroordelen. Israël houdt in haar oorlogen en conflicten echter naar verhouding meer rekening met de burgerbevolking dan veel andere landen, en doet het daarbij niet slechter dan de NAVO. Daarbij wordt door sympathisanten van de Palestijnen altijd genegeerd hoezeer Hamas, Hezbollah en andere gewapende groeperingen hier misbruik van maken door zich tussen de burgerbevolking te verschuilen. Je kunt Israëls gedrag niet los zien van dat van haar vijanden. Israël grenst niet aan Noorwegen en Finland. Door Israëls wandaden uit te vergroten en die van haar vijanden te bagatelliseren, ondermijnen mensen als Meulenbelt wel degelijk Israëls bestaansrecht. Sympathisanten van Israël voelen zich niet ongemakkelijk omdat Israël nu eindelijk normaal behandeld wordt, zoals Meulenbelt beweert, maar omdat haar legitimiteit wordt ontkend en bestaan bedreigd. De pleidooien voor sancties, boycots en andere vormen van internationale druk en het stellen van onmogelijke voorwaarden zijn een grotere bedreiging dan de raketten en aanslagen van de Palestijnen.

De campagne tegen Israël vanuit het pro-Palestina kamp is niet gericht op een rechtvaardige oplossing van het conflict, maar op delegitimatie van Israël. Zij leidt niet tot vrede maar bestendiging van het conflict. De Palestijnen worden aangemoedigd geen duimbreed toe te geven en hun verhaal wordt kritiekloos overgenomen. Aan Israël worden tegelijkertijd onmogelijke voorwaarden gesteld die links en rechts verenigen en die de nationalisten in de kaart spelen. Ieder boycotinitiatief bevestigt hen dat ze van de rest van de wereld geen recht hoeven te verwachten.

Ratna Pelle